Yıldız üçgen bağlantı, 3 fazlı bir motorun üç sargısının şebekeye iki farklı biçimde bağlanmasıdır: yıldızda her sargının bir ucu ortak bir noktada birleşir, üçgende sargılar uç uca eklenip kapalı bir halka oluşturur. İki bağlantı arasındaki asıl fark her sargıya düşen gerilimdir; yıldızda sargı hat geriliminin √3'te birini, üçgende ise hat geriliminin tamamını görür. Bu yüzden aynı motor aynı şebekede yıldız bağlıyken kalkışta yaklaşık üçte bir akım çeker ve üçte bir moment üretir.

Yıldız ve üçgen bağlantıda sargı gerilimi, hat ve sargı akımı, güç ve kalkış akımı karşılaştırma tablosu

Bu yazı konunun kavram tarafını anlatır: sargı nedir, hat ve faz gerilimi neden farklıdır, √3 nereden gelir, güç ile akım nasıl ilişkilidir ve yıldız-üçgen yol verme hangi motorda anlamlıdır. Şemanın tamamını adım adım okumak isterseniz elektrik motoru yıldız üçgen bağlantı şeması rehberine, devrelerin ayrıntısı için yıldız üçgen güç devresi ve yıldız üçgen kumanda devresi yazılarına bakabilirsiniz.

Üç Sargı, Altı Uç: Bağlantının Temeli

3 fazlı asenkron motorun statorunda birbirinden 120 derece kaydırılmış üç sargı grubu bulunur. Standart adlandırmada bu sargılar U, V ve W diye anılır; her birinin bir giriş (U1, V1, W1) ve bir çıkış ucu (U2, V2, W2) vardır. Toplam altı uç klemens kutusuna getirilir: üst sırada U1 V1 W1, alt sırada W2 U2 V2 dizilir.

Alt sıranın kaydırılmış dizilişi rastlantı değildir. Bu düzen sayesinde üçgen bağlantı için gereken üç köprü dikey olarak takılabilir, yıldız için ise alt sıradaki üç uç tek bir yatay köprüyle birleştirilebilir. Yani motor aynıdır; değişen yalnızca altı ucun birbirine ve şebekeye nasıl bağlandığıdır.

Yıldız ve üçgen bağlantıda üç sargının dizilişi, L1-L2-L3 bağlantısı ve gerilim-akım bağıntıları
Yıldız ve üçgen bağlantıda üç sargının dizilişi, L1-L2-L3 bağlantısı ve gerilim-akım bağıntıları

Şekilde solda yıldızda üç sargının ortak noktada (yıldız noktası) buluştuğunu, sağda üçgende her köşenin iki sargının birleşim noktası olduğunu görüyorsunuz. Klemens köprülerinin pratik anlatımı sitede ayrıca yer alıyor: motor klemens yıldız üçgen bağlantı ve 3 fazlı motor bağlantı şeması ve klemens köprüleri.

Klemens köprüsünün arkasında sargıların nasıl birleştiğini gösteren çizimler aşağıda: önce yıldız, sonra üçgen.

Yıldız bağlantı: klemens köprüsü ve arkasındaki üç sargının birleşimi
Yıldız bağlantı: klemens köprüsü ve arkasındaki üç sargının birleşimi
Üçgen bağlantı: üç dikey köprü ve sargıların halka oluşturması
Üçgen bağlantı: üç dikey köprü ve sargıların halka oluşturması

Hat Gerilimi, Faz Gerilimi ve √3 Katsayısı

Üç fazlı şebekede iki tür gerilimden söz edilir. Hat gerilimi iki faz iletkeni arasındaki gerilimdir; Türkiye'deki alçak gerilim şebekesinde bu değer 400 V'tur. Faz gerilimi ise bir faz ile yıldız noktası (nötr) arasındaki gerilimdir ve yaklaşık 231 V'tur.

İkisi arasındaki oran √3 ≈ 1,732'dir. Bunun nedeni fazların zaman içinde 120 derece kaydırılmış olmasıdır: iki faz geriliminin farkı alındığında, tek bir faz geriliminin √3 katı büyüklüğünde bir gerilim ortaya çıkar. 400 / 1,732 ≈ 231 V hesabı buradan gelir.

Motor sargısı açısından sonuç basittir:

  • Yıldızda her sargı bir faz iletkeni ile yıldız noktası arasında durur, dolayısıyla sargı gerilimi Uhat / √3 olur. Hat akımı doğrudan sargıdan geçtiği için hat akımı sargı akımına eşittir.
  • Üçgende her sargı iki faz iletkeni arasına bağlanır ve hat geriliminin tamamını görür. Bu kez her hat iletkeni iki sargının birleştiği köşeyi beslediğinden hat akımı, sargı akımının √3 katıdır. Örneğin her sargıdan 10 A geçiyorsa hat iletkeninden yaklaşık 17,3 A geçer.

Güç ve Akım İlişkisi: Aynı Motor İki Bağlantıda Ne Yapar?

Üç fazlı güç her iki bağlantıda da aynı formülle hesaplanır: P = √3 × Uhat × Ihat × cos φ. Bu formül tek başına "yıldız mı daha güçlü, üçgen mi?" sorusunu cevaplamaz; belirleyici olan, sargının tasarlandığı gerilimi görüp görmediğidir. Motor, etiketinde o şebeke gerilimi için yazan bağlantıda bağlandığında etiket gücünü verir.

Peki aynı motoru aynı şebekede bir yıldız, bir üçgen bağlarsak ne olur? Yıldızda sargı gerilimi √3 kat düşer, dolayısıyla sargı akımı da yaklaşık √3 kat düşer. Üstelik üçgende hat akımı sargı akımının √3 katı iken yıldızda ona eşittir. İki etki çarpıldığında hat akımı yaklaşık üçte bire iner. Moment gerilimin karesiyle orantılı olduğundan kalkış momenti de yaklaşık üçte bire iner.

BüyüklükYıldız (Y)Üçgen (Δ)
Sargıların dizilişiBirer ucu ortak noktadaUç uca kapalı halka
Sargıya düşen gerilimUhat / √3Uhat
400 V şebekede sargı gerilimi≈ 231 V400 V
Hat akımı – sargı akımıEşitHat = √3 × sargı
Aynı motorda kalkış akımı≈ 1/31 (referans)
Aynı motorda kalkış momenti≈ 1/31 (referans)

Tablodaki değerler ideal ve dengeli bir şebeke için verilmiştir; gerçek motorda değerler biraz sapabilir, ama oranlar kavramı doğru anlatır.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Motor Etiketi Hangi Bağlantıyı Söyler?

3 fazlı motor etiketinde genellikle iki gerilim ve iki bağlantı simgesi yazar: 230/400 V Δ/Y ya da 400/690 V Δ/Y. Okuma kuralı şudur: küçük gerilim üçgene, büyük gerilim yıldıza karşılık gelir. Küçük gerilim aynı zamanda tek bir sargının dayanacağı gerilimdir.

  • 230/400 V Δ/Y motorun sargısı 230 V içindir. 400 V şebekede yıldız bağlanır, böylece sargıya ≈ 231 V düşer.
  • 400/690 V Δ/Y motorun sargısı 400 V içindir. 400 V şebekede üçgen bağlanır; yıldız ise ancak 690 V şebekede çalışma bağlantısıdır.
Motor etiketinden 400 V şebekede yıldız mı üçgen mi bağlanacağını okuma (230/400 V ve 400/690 V örneği)
Motor etiketinden 400 V şebekede yıldız mı üçgen mi bağlanacağını okuma (230/400 V ve 400/690 V örneği)

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. 3 fazlı asenkron elektrik motorları ailesinde 3 kW'a kadar olan modeller 230/400 V Δ/Y, 4 kW ve üstü modeller 400/690 V Δ/Y sargılıdır. Güce göre ayrımın gerekçesi kaç kW motor yıldız, kaç kW üçgen bağlanır yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Klemens kutusunda bu iki durumun görünüşü şöyledir: yıldızda alt sıradaki W2-U2-V2 tek köprüyle birleşir, üçgende U1–W2, V1–U2 ve W1–V2 arasına üç dikey köprü takılır ve şebeke L1→U1·W2, L2→V1·U2, L3→W1·V2 köşelerine gelir.

Yıldız bağlantı: klemens kutusunda alt sıradaki W2-U2-V2 tek köprüyle birleşir
Yıldız bağlantı: klemens kutusunda alt sıradaki W2-U2-V2 tek köprüyle birleşir
Üçgen bağlantı: U1–W2, V1–U2, W1–V2 üç dikey köprü
Üçgen bağlantı: U1–W2, V1–U2, W1–V2 üç dikey köprü

Aynı 230/400 V etiketli motorun iki farklı şebekede nasıl bağlandığı aşağıda: 400 V şebekede yıldız (Stern-Schaltung), 230 V şebekede üçgen (Dreieck-Schaltung).

Aynı motor: 400 V şebekede yıldız (Stern), 230 V şebekede üçgen (Dreieck)
Aynı motor: 400 V şebekede yıldız (Stern), 230 V şebekede üçgen (Dreieck)

Yıldız Üçgen Yol Verme Neden Yapılır?

Asenkron motor doğrudan şebekeye bağlanarak kalkış yaptığında ilk anda anma akımının birkaç katını çeker. Bu ani akım şebekede gerilim düşümüne, aynı hattaki diğer cihazlarda dalgalanmaya ve koruma elemanlarının gereksiz açmasına yol açabilir. Yıldız-üçgen yol vermenin amacı bu tepeyi azaltmaktır.

Fikir şudur: normalde üçgen çalışan motor önce yıldız bağlanarak kalkar. Bu aşamada sargılar düşük gerilim görür, şebekeden çekilen akım ve moment yaklaşık üçte birdir. Motor devrini büyük ölçüde aldıktan sonra bağlantı üçgene geçirilir ve motor tam gerilimde çalışmaya devam eder. Geçiş anında akımda ikinci, daha küçük bir tepe görülür.

Direkt kalkış ile yıldız-üçgen kalkışta akımın zamana göre değişimi (nitel)
Direkt kalkış ile yıldız-üçgen kalkışta akımın zamana göre değişimi (nitel)

Momentin üçte bire inmesi yöntemin sınırını da belirler. Fan, santrifüj pompa ya da yüksüz kalkan kompresör gibi kalkışta hafif yüklü makinelerde yöntem iyi çalışır; dolu konveyör gibi kalkışta yüksek moment isteyen yüklerde motor yıldızda yeterince hızlanamayabilir. Seçenekleri karşılaştırmak için yıldız üçgen mi, soft starter mı yazısına göz atabilirsiniz.

Hangi motor yıldız-üçgen yol vermeye uygundur?

Koşul tek cümledir: motorun şebeke gerilimindeki çalışma bağlantısı üçgen olmalıdır. 400 V şebekede bu, 400/690 V Δ/Y etiketli motor demektir; yani DRG yelpazesinde 4 kW ve üstü modeller yıldız-üçgen yol vermeye uygundur. 230/400 V Δ/Y motor ise 400 V şebekede zaten yıldız çalışır; onu üçgene geçirmek 230 V'luk sargıya 400 V uygulamak olur. Bu nedenle 3 kW'a kadar olan DRG modelleri yıldız-üçgen yol vermeye uygun değildir.

Yol verici devre, ana, yıldız ve üçgen kontaktörleri ile bir zaman rölesi ve termikten oluşur; bu elemanların görevi güç ve kumanda devresi yazılarında açıklanıyor, 22 kW örneği de 22 kW motor yıldız üçgen yol verme yazısında. Kontaktör, termik ve zaman rölesi DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçisine başvurun. Şemalar kavramı açıklar; uygulama motor etiketine, üretici dokümanına ve yetkili elektrik personelinin değerlendirmesine bağlıdır. Ön hesap için yıldız üçgen yol verme aracı ve motor akım tablosu sayfalarını kullanabilirsiniz.

Yıldızda kalkışta akımın neden düşük kaldığını ve üçgene geçişte kısa bir tepe oluştuğunu bu eğri gösteriyor (Y-Ein = yıldız, Δ-Ein = üçgen).

Kalkış akımı: yıldızda düşük akım, geçiş boşluğu, üçgene geçişte kısa tepe
Kalkış akımı: yıldızda düşük akım, geçiş boşluğu, üçgene geçişte kısa tepe

Kısa Sözlük

  • Sargı: Statordaki bobin grubu; 3 fazlı motorda U, V, W olmak üzere üç tane bulunur.
  • Hat gerilimi: İki faz iletkeni arasındaki gerilim (400 V şebekede 400 V).
  • Faz gerilimi: Bir faz ile yıldız noktası arasındaki gerilim (≈ 231 V).
  • Yıldız noktası: Yıldız bağlantıda üç sargının birleştiği ortak uç.
  • Köprü: Klemens kutusunda iki ucu birbirine bağlayan metal lama.
  • Δ/Y: Etikette önce üçgen, sonra yıldız geriliminin yazıldığını gösteren simge.
  • Yol verme: Motorun duruştan çalışma devrine getirilme yöntemi.
  • Kontaktör, termik, zaman rölesi: Sırasıyla anahtarlama, aşırı akım koruması ve yıldızdan üçgene geçiş zamanlaması için kullanılan pano elemanları.

Tüm şemaları tek dosyada görmek isterseniz yıldız üçgen bağlantı şeması PDF rehberini ya da doğrudan PDF dosyasını açabilirsiniz.

Yıldız-Üçgen Yol Vermeye Uygun DRG Motorları

Aşağıdaki modeller 400/690 V Δ/Y sargılıdır; 400 V şebekede üçgen çalıştıkları için yıldız-üçgen yol vermeye uygundur. IP55 koruma, F sınıfı yalıtım ve IC411 soğutma ortak özellikleridir. Tüm güç ve devir seçenekleri elektrik motoru online satın al sayfasında listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık Sorulan Sorular

Yıldız bağlantı ile üçgen bağlantı arasındaki fark nedir?

Yıldızda sargıların birer ucu ortak noktada birleşir ve her sargı hat geriliminin √3'te birini görür. Üçgende sargılar halka oluşturur ve her sargı hat geriliminin tamamını görür. Hat akımı yıldızda sargı akımına eşit, üçgende onun √3 katıdır.

230/400 V motora yıldız üçgen yol verilir mi?

400 V şebekede verilmez. Bu motorun 400 V'taki çalışma bağlantısı zaten yıldızdır; üçgene geçirilirse 230 V'luk sargıya 400 V düşer ve sargı aşırı zorlanır.

400/690 V motor 400 V şebekede yıldız bırakılırsa ne olur?

Motor döner ama sargıya yalnız ≈ 231 V düşer ve moment yaklaşık üçte bire iner. Yük altında devir düşer, akım yükselir ve motor ısınır. Yıldız bu motor için 400 V şebekede yalnız kalkış aşamasıdır.

Yıldız üçgen bağlantıda neden √3 kullanılır?

Üç faz birbirinden 120 derece kaydırılmış olduğu için iki faz arasındaki gerilim, tek bir faz geriliminin √3 ≈ 1,732 katıdır. Aynı katsayı üçgende hat akımı ile sargı akımı arasında da görülür.