Hücre Tipi Fan ve Plug (Plenum) Fan Motoru: Klima Santrali ve Hücreli Aspiratörler

Hücre tipi fan, sac bir kabinin içine yerleştirilmiş santrifüj fandır; kabinin içinde ya salyangoz gövdeli, çoğunlukla kayışla dönen çift emişli bir fan ya da gövdesiz bir plug (plenum) fan bulunur. Motor seçimini belirleyen şey kabin değil, içindeki bu düzendir: plug fanda çark doğrudan motor miline takılır ve motor hem çarkı taşır hem devri belirler; salyangozlu hücre fanında ise motor genellikle kabinin bir köşesinde kendi kızağında durur ve fanı kayış-kasnakla döndürür. İki durumda da kullanılan motor standart trifaze asenkron motordur; "plug fan motoru" diye ayrı bir motor türü yoktur.

Bu yazı, hücreli aspiratör ya da klima santrali içindeki fanın hangi tipte olduğunu tanımayı, çark-motor bağlantısının motora getirdiği yükleri ve aynı hava işini yapan iki düzende motor gücünün nasıl farklılaştığını anlatır. Motor sökme, klemens bağlantısı ve inverter ayarı gerilim altında yapılan işlerdir; bunları yetkili elektrikçi yapmalıdır. Uygun gövde ve devri bulduğunuzda modelleri Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasındaki 120 model arasında karşılaştırabilirsiniz.

Fanların genel motor seçimi Fan Motorları sayfamızda, salyangoz gövdeli radyal fanların kaç kW ve kaç devir motor istediği ise salyangoz fan motoru yazımızda anlatılıyor.

Hücre tipi fan ile plug fan aynı şey mi?

Hayır. "Hücre tipi" bir gövde ve kurulum terimidir: fanın kabin içinde, çoğu zaman susturucu yalıtımlı panellerle çevrili olarak monte edildiğini söyler. "Santrifüj" ise çalışma prensibini anlatır: hava çarka eksenden girer ve çevreye doğru savrulur. Plug fan bu iki grubun kesiştiği yerdedir; geriye eğik kanatlı santrifüj bir çarktır, ama salyangozu yoktur ve havayı doğrudan kabinin içine (plenuma) basar. Üreticiler terimleri farklı kullanır: kimi katalog her kabinli fana "hücre tipi" der, kimi bu adı yalnız salyangozlu kabinli aspiratörlere verir, kimi plug fanlı modülü "plenum fan" diye satar. Etikete değil, kabinin içine bakın.

Son satır önemlidir: bazı plug fanlar, sürücüsü motora gömülü EC (elektronik komütasyonlu) ya da dış rotorlu bütünleşik motorlarla gelir. Bu durumda motor tek başına değişen bir parça değildir; arızada fan üreticisinin yedeği kullanılır. DRG bu tür bütünleşik motorları satmaz; DRG motorları, çarkı standart IEC mile takılan ya da kayışla dönen fanlar içindir.

Plug fanda çark motor milinde: rulman, balans ve kaide

Plug fanda motor ayrı bir tahrik elemanı olmaktan çıkar, fanın taşıyıcı parçası olur. Çark göbeği motor miline kama ve sıkma pulu ile takılır; çark motorun ön rulmanının önünde, mil ucunda asılı durur. Bu düzenin motora getirdiği üç yük vardır.

Asılı çark ağırlığı ve rulman

Bir üretici kataloğunda plug fan çarklarının ağırlığı 570 mm çapta 23,5 kg, 1400 mm çapta ise 191 kg olarak veriliyor [1]. Bu kütle mil ucunda radyal kuvvet yaratır ve bu kuvveti ön rulman taşır. Kayışlı motorda bu kuvvet kayış gerginliğiyle ayarlanabilir; plug fanda çarkın ağırlığından doğar, ayarlanamaz. Bu yüzden fan üreticisi her çark boyuna hangi IEC gövdenin takılabileceğini katalogda belirtir. Yerine motor alırken eski motorun gövde boyunu (ör. 132S), mil çapını (132S gövdede 38 mm) ve rulman tipini (DRG-132S-4 için 6208-ZZ-C3) aynen koruyun; daha küçük gövdeye inmek mil ve rulmanı zorlar.

Balans ve devir sınırı

Plug fan çarkı motor miliyle birlikte döndüğü için çarkın balansı ile motor rotorunun balansı aynı titreşime yansır. Çark sökülüp yeni motora takıldığında takım bir bütün olarak yeniden kontrol edilmelidir. Her çarkın katalogda bir azami devri vardır; motor seçimi bu sınırın altında kalmalıdır. İnverterle 50 Hz üstüne çıkılacaksa sınırı fan üreticisi belirler, motor tedarikçisi değil.

Kaide ve montaj tipi

Yatay milli plug fanlarda motor çoğunlukla B3 ayaklı olarak bir motor kaidesine bağlanır; çark, emiş konisi ve kaide üreticide birlikte ayarlanmış bir modüldür. Kesin montaj tipi fan üreticisinin çiziminden alınır. Fanın kabine montajı (titreşim takozları, esnek bağlantı) ile motorun IEC montaj tipi ayrı konulardır; birini değiştirmek diğerini değiştirmez.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Salyangozlu hücre fanında kayış-kasnak: motor hava akımının dışında

Kabinli aspiratörlerin eski ve hâlâ yaygın tipinde kabinin içinde çift emişli, öne ya da geriye eğik kanatlı bir salyangoz fan bulunur. Fan kendi rulmanlı milinde döner; motor, gerdirme kızağı üzerinde fanın yanında ya da altında durur ve kayışla bağlanır. Motor kabinin içindedir ama çoğu düzende hava akımının doğrudan içinde değildir.

• Devir kasnaktan gelir: 1460 d/d bir 4 kutuplu motor, kasnak oranıyla fanı 1800 d/d da 900 d/d da döndürebilir. Motor değişiminde kasnaklar yerinde kalıyorsa yeni motorun devri eskisiyle aynı olmalıdır.
• Radyal yük kayış gerginliğindendir: fazla gerilen kayış motorun ön rulmanını yorar; kasnağın milde olabildiğince içeride durması bu yükü azaltır.
• Tahrik kaybı vardır: kayış her durumda bir miktar güç harcar ve motor bu kaybı da karşılar.
• Motor hava akımının dışında kalınca kabin havasından daha az etkilenir.

Aynı hava işi, iki düzen: motor gücü ve devir nasıl değişir?

Fan mil gücü P_mil = Q·Δp / η_fan ile bulunur (Q m³/s, Δp Pa, P W). Motor gücü = P_mil / η_tahrik + marj. Bir hücreli aspiratörün 14.000 m³/h hava ile 750 Pa toplam basınç üretmesi gerektiğini, fanın 1800 d/d dönmesi gerektiğini varsayalım. 14.000 m³/h = 3,89 m³/s eder.

Kayışlı düzende 5,6 kW ihtiyaç, 4 kutuplu 7,5 kW motorla ve 1,23 oranlı kasnakla karşılanır. Plug fanda iş daha inceliklidir, çünkü kasnak olmadığı için fan devri motor devri demektir ve kW yerine çark devrindeki moment belirleyicidir. 1800 d/d’de 4,5 kW mil gücü yaklaşık 23,8 Nm moment ister.

• 2 kutuplu 7,5 kW (DRG-132S2-2): nominal moment 24,4 Nm. 1800 d/d için yaklaşık 31 Hz’e inmek gerekir; motor momentinin yaklaşık %98’i kullanılır, kendi soğutma fanı da yavaşlar. Pay yok, uygun değil.
• 4 kutuplu 5,5 kW (DRG-132S-4): nominal moment 36 Nm, 1460 d/d. 1800 d/d için yaklaşık 62 Hz gerekir; bu bölgede kullanılabilir moment yaklaşık 29,2 Nm’ye düşer ve yük bunun yaklaşık %82’si olur. Fan üreticisi çarkın ve motorun bu devre izin verdiğini onaylarsa uygun bir seçimdir.

Bu örnek, plug fanda motor seçiminin neden fan seçimiyle birlikte yapıldığını gösterir: aynı kW’ta iki farklı kutup, çark devrinde bambaşka sonuç verir. Devir inverterle ayarlandığında güç devrin küpüyle değişir; bu ilişkinin hesabı affinity (benzerlik) yasaları yazımızda var. Kendi değerlerinizle denemek için Pompa & Fan Motor Gücü hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Fan duvarı (çoklu plug fan)

Büyük santrallerde tek büyük fan yerine aynı kesitte yan yana dört, altı ya da daha fazla küçük plug fan kullanılabilir. Motor açısından sonuç: daha küçük gövdeler, daha yüksek devir ve her fan için ayrı inverter ya da ortak inverter kararı. Motor değişiminde tüm fanlar aynı model ve aynı devirde kalmalıdır; aksi halde paralel fanlar eşit yük paylaşmaz.

Motor seçimi için hangi bilgiler gerekir?

Fanın seçimi, fan eğrisi, çark ve kabin tasarımı fan üreticisinin ya da proje mühendisinin işidir. Motor tedarikçisinin işi, verilen mil gücüne, devre, montaja ve ortam şartına uygun motoru sağlamaktır. Bu ayrım netleşince motor için şu bilgiler yeterlidir:

• Fanın tipi: plug mu, salyangozlu mu, EC bütünleşik mi (EC ise motor ayrı alınmaz).
• Çalışma noktası: debi (m³/h) ve toplam ya da statik basınç (Pa).
• Fan mil gücü ve çark devri; plug fanda çarkın azami devri.
• Eski motorun plakası: kW, d/d, gövde boyu, gerilim, akım.
• Mil çapı ve boyu, kama ölçüsü; plug fanda çark göbeğinin mil ölçüsü.
• Montaj tipi: B3, B5, B14 ya da B35 ve kaide delik ölçüleri.
• İnverter var mı, hangi frekans aralığında çalışacak.
• Kabin içi hava sıcaklığı ve nemi; motorun hava akımının içinde mi dışında mı olduğu.
• Kayışlı düzende kasnak çapları ve kayış tipi.

Güç aralığı için sabit bir sayı yoktur: çark çapı, debi, basınç, kanat tasarımı, devir, sistem direnci, hava yoğunluğu ve tahrik kaybı değiştikçe motor gücü değişir. Fikir vermesi için: bir üretici kataloğunda AHU tipi plug fan serisi IEC asenkron motorlarla 37 kW’a kadar sunuluyor [2]; aynı üreticinin önceki plug fan kataloğunda fanla birlikte önerilen üç fazlı inverterler 0,55–11 kW motor gücünü kapsıyor [1].

DRG motorlarıyla eşleşme

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Gamımız alüminyum gövdede 0,25–11 kW, pik döküm gövdede 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V. Montaj B3, B5, B14 ve B35 olarak sipariş notuyla belirtilir. Bu aralık, piyasadaki her fan gücünün DRG ürünü olduğu anlamına gelmez; uygun model fanın çalışma noktasına göre seçilir. Hücre tipi ve plug fanlarda sık karşılaşılan güçlerdeki modeller, kısa teknik özellikleri ve güncel fiyatlarıyla yukarıdaki tabloda yer alıyor.

Plug fan için motor alırken, modelin gövde boyuna ve mil çapına bakın: eski motorla aynı IEC gövde, çarkın göbeğine ve kaideye doğrudan uyar. Ölçü karşılaştırması için teknik çizimler sayfasını kullanabilirsiniz. DRG MOTOR motorları teslim tarihinden itibaren 2 yıl süreyle malzeme ve üretim hatalarına karşı garantilidir (garanti belgesi).

Hücre tipi ve plug fanlar için DRG motorları

• DRG-132S-4 – 5,5 kW – 1460 d/d – 132S alüminyum
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1460 d/d – 132M alüminyum
• DRG-132S-4 – 5,5 kW – 1460 d/d – 132S pik döküm
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1465 d/d – 160M pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Hücre tipi fan ve plug fan motoru: sık sorulan sorular

Plug fan nedir?

Salyangoz gövdesi olmayan, geriye eğik kanatlı santrifüj fandır. Çark doğrudan motor miline takılır ve havayı kabinin içine basar; klima santralleri ve hücreli aspiratörlerde yaygındır.

Hücre tipi fan motoru kaç kW olmalı?

Sabit bir değer yoktur. Debi, basınç ve fan verimiyle mil gücü hesaplanır; kayışlı düzende tahrik kaybı ve marj eklenir. Örneğimizde 14.000 m³/h ve 750 Pa için plug fanda yaklaşık 4,9 kW, kayışlı düzende yaklaşık 5,6 kW ihtiyaç çıktı.

Plug fanın motoru yerine standart motor takılır mı?

Çark standart IEC mile takılıyorsa evet; aynı gövde boyu, mil çapı, devir ve montaj tipi korunmalıdır. Motor EC ya da dış rotorlu bütünleşik tipteyse ayrı motor takılmaz, fan üreticisinin yedeği gerekir.

Plug fanda 2 kutuplu mu 4 kutuplu motor mu seçilir?

Çark devrine bakılır. Gereken devir 4 kutuplu motorun nominal devrine yakınsa 4 kutuplu motor, çarktaki momenti daha rahat karşılar. Seçim fan üreticisinin izin verdiği azami devir ve inverter frekans aralığıyla birlikte yapılır.

Fanınızın etiketini ve eski motorun plaka fotoğrafını +90 (542) 666 11 11 numarasına WhatsApp’tan ya da [email protected] adresine gönderin; diğer kanallar iletişim sayfamızda. Tüm modeller ve güncel fiyatlar Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında.

Kaynaklar

1. Nicotra Gebhardt – RLM Plug Fans teknik kataloğu (2013, PDF) – çark ağırlıkları; inverterli set 0,55–11 kW
2. Nicotra Gebhardt – RLM Evo plug fan – IEC asenkron motorla 37 kW’a kadar