Aksiyel Fan Motorları: Aksiyel (Aksiyal) Fanlarda Elektrik Motoru Seçimi

Aksiyel fan motoru ayrı bir motor türü değildir: aksiyel fanın çarkını döndüren, fanın mil gücüne, devrine ve montaj düzenine göre seçilen standart trifaze asenkron motordur. Seçim üç veriye dayanır: fanın çalışma noktasındaki debi ve basınçtan hesaplanan mil gücü, çark çapına uygun devir (kutup sayısı) ve motorun fan gövdesine bağlanma şekli. Örneğin 6 m³/s havayı 220 Pa basınçla taşıyan doğrudan tahrikli bir aksiyel fan için 3 kW, 4 kutuplu bir motor yeterlidir; bu sınıftaki modelleri Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasındaki 120 model arasında bulabilirsiniz.

Aksiyel fanlarda motor çoğu zaman havanın tam içinde durur ve çark doğrudan motor miline takılır. Bu düzen motoru hem soğutur hem de taşınan havanın sıcaklığına, nemine ve tozuna maruz bırakır. Bu yüzden aynı kW değeri tek başına yeterli tarif değildir; devir, ortam ve montaj şekli de seçimin parçasıdır. Mevcut motorun plakasını ve fan etiketini elinizin altında tutun; aşağıdaki adımlar bu bilgileri nasıl kullanacağınızı anlatır. Aksiyel fan, piyasada aksiyal ya da eksenel fan diye de geçer, “aksiyoner fan” olarak da aranır; hepsi aynı çalışma prensibini anlatır.

Aksiyel fan nedir, hangi fan grubuna girer?

Aksiyel fanda hava çarka mil eksenine paralel girer ve yine eksene paralel çıkar. Kanatlar havayı bir pervane gibi iter; hava yön değiştirmeden geçtiği için fan aynı çapta yüksek debi verir, buna karşılık oluşturduğu basınç santrifüj fanlara göre düşüktür. “Aksiyel” kelimesi bir çalışma prensibini anlatır; fanın nereye takıldığını ya da hangi iş için kullanıldığını söylemez.

Aksiyel fanın alt türleri

• Duvar tipi: Bir plakaya ya da halkaya oturan, kanalsız ve serbest üfleyen fandır.
• Kanal / boru tipi: Silindirik kasa içinde çalışır, iki ucundan flanşla kanala bağlanır.
• Kılavuz kanatlı: Çarktan sonraki sabit kanatlar havanın dönmesini basınca çevirir.
• Jet fan: Kanalsız alanlarda havayı itki ile hareket ettiren kasalı aksiyeldir.
• Çatı tipi: Aksiyel çarkın çatı başlığı içine yerleştirildiği egzoz düzenidir.
• Tersinir: Simetrik kanat profiliyle her iki yönde yakın performans veren aksiyeldir.

Nerelerde kullanılır, onu ayıran özellik nedir?

Depo ve atölye havalandırması, hayvan barınakları, seralar, soğutma kuleleri, kondenser ve eşanjör soğutması, otopark ve tünel havalandırması aksiyel fanın tipik alanlarıdır. Ortak noktaları büyük hava hacminin düşük direnç karşısında taşınmasıdır. Aksiyeli diğer fanlardan ayıran özellik, motorun hava akımının ortasında, çarkın hemen arkasında ya da önünde durmasıdır; santrifüj fanlarda ise motor genellikle hava yolunun dışında kalır.

Aksiyel fanda motorun görevi: çark milde, motor hava akımında

Endüstriyel aksiyellerin büyük kısmında çark, motorun mil ucuna kama ve tespit cıvatasıyla doğrudan takılır. Arada kayış, kasnak ya da kaplin yoktur; fan devri motor devrine eşittir. Bunun iki sonucu vardır: devir değiştirmek için kasnak oynatılamaz, yalnız kutup sayısı ya da frekans invertörü ile oynanabilir; motorun mil ve rulmanı çarkın ağırlığını ve havanın tepki kuvvetini doğrudan taşır.

Motorun hava içinde durması kendi soğutması açısından avantajdır, ama taşınan hava sıcaksa, nemliyse ya da yağ buharı, toz veya aşındırıcı parçacık içeriyorsa motor bunların tümüne açıktır. Bir üretici kataloğunda kasalı aksiyel serisinde taşınan havanın sıcaklığı 55 °C ile sınırlandırılmış, daha sıcak hava için özel motor sürümü sunulmuştur [1]. Çok sıcak ya da kirli hava taşınacaksa motorun akış dışına alındığı kayışlı aksiyel veya başka bir fan tipi gündeme gelir; bu kararı fan tarafı verir.

Sorumluluk ayrımı açıktır: fanın seçimi, fan eğrisi, çark ve kasa tasarımı fan üreticisinin ya da proje mühendisinin işidir. Motor tedarikçisinin işi, bu çalışmanın sonunda verilen mil gücü, devir, montaj şekli ve ortam şartına uygun motoru sağlamaktır. Motor seçimi fan eğrisini değiştirmez; yanlış devirde ya da yetersiz güçte motor ise iyi tasarlanmış bir fanı da çalışamaz hâle getirir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Motor seçimi için hangi bilgiler gerekir?

Aşağıdaki listeyi eksiksiz toplamak, telefonda ya da e-postada tek seferde doğru modele ulaşmanın en kısa yoludur:

• Fan etiketi: debi (m³/h ya da m³/s), statik basınç (Pa), çark çapı ve fan devri.
• Eski motorun plakası: kW, d/d, gerilim (230/400 V ya da 400/690 V), akım, IEC gövde kodu.
• Mil çapı ve boyu (D × E): çark göbeği bu ölçüye işlenmiştir.
• Montaj şekli: ayaklı mı (B3), flanşlı mı (B5 / B14), fan yatay mı dikey mi çalışıyor?
• Hava akış yönü: hava motordan çarka mı, çarktan motora mı geçiyor?
• Taşınan havanın sıcaklığı, nemi; toz, yağ ya da kimyasal buhar var mı?
• Fan doğrudan yol vermeyle mi, yıldız-üçgenle mi, invertörle mi çalışıyor?
• Fan iki yönlü (tersinir) çalışıyor mu, duman tahliye gibi belge gerektiren bir görevi var mı?

Son madde önemlidir: duman tahliye ya da patlayıcı ortam görevi olan fanlarda fan ve motor setinin ilgili belgeye sahip olması gerekir. DRG'nin standart motorları bu belgelerle satılmaz; bu yazıdaki öneriler normal havalandırma amaçlı aksiyeller içindir.

Aksiyel fan kaç kW motor ister?

Aksiyel fana sabit bir kW atanamaz. Güç; çark çapına, debiye, statik basınca, kanat profiline ve açısına, devre, sistemin direncine, havanın yoğunluğuna ve sıcaklığına bağlıdır. Hesap fan mil gücüyle başlar: P_mil = Q × Δp / η_fan (Q m³/s, Δp Pa, P W). Motor gücü, mil gücünün tahrik kaybına bölünüp üzerine pay eklenmesiyle bulunur.

Örnek: Bir üretim holünden 21.600 m³/h hava çeken, kanallı ve 220 Pa statik basınçla çalışan bir aksiyel fan düşünelim. 21.600 m³/h = 6 m³/s. Fan verimi 0,62 varsayılırsa P_mil = 6 × 220 / 0,62 ≈ 2.130 W, yani yaklaşık 2,13 kW. Çark motor milinde olduğu için tahrik kaybı yok sayılır. Filtre kirlenmesi ve hava yoğunluğundaki değişim için %15 pay eklenince ≈ 2,45 kW çıkar; bir üst standart güç 3 kW'tır. Fan üreticisinin eğrisi bu çark için 1450 d/d civarını gösteriyorsa uygun model DRG-100L2-4 olur: 3 kW, 1450 d/d, 400 V'ta 6,02 A, cos φ 0,82. Kendi verinizle aynı hesabı Pompa & Fan Motor Gücü hesaplama aracında yapabilirsiniz.

Piyasadaki ürünlere bakınca ölçek de görülür. Bir üretici kataloğunda 400, 500 ve 630 mm çaplı kasalı aksiyel serisi 11 kW'a kadar motorla sunulur [1]. Aynı üreticinin 315–800 mm çaplı kasalı aksiyel serisinde güç 15 kW'a kadar çıkar; ancak bu seride fana bütünleşik EC motor kullanılır [2]. EC motorlar fanın parçasıdır ve DRG bu tip motorları satmaz; DRG'nin karşılığı IEC ölçülü asenkron motor kullanan fanlardır.

DRG gamı ayrıca belirtilmelidir: alüminyum gövde 0,25–11 kW, pik döküm 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V; montaj B3, B5, B14 ve B35 sipariş notuyla. Aşağıdaki tablo aksiyel fanlarda sık kullanılan güç ve devir aralığından seçilmiş modelleri gösterir.

Devir ve kutup: uç hızı neden belirleyici?

Aksiyel çarkta kutup seçimini çapla birlikte düşünmek gerekir. Kanat ucunun çevresel hızı v = π × D × n / 60 formülüyle bulunur (D metre, n d/d, v m/s). Uç hızı yükseldikçe gürültü, kanat ve göbekteki merkezkaç yükü artar; her çarkın üreticisi tarafından belirlenmiş bir hız sınırı vardır. Aşağıdaki değerler DRG motorlarının nominal devirleriyle hesaplanmıştır: 2 kutupta DRG-100L-2 (2895 d/d), 4 kutupta DRG-100L2-4 (1450 d/d), 6 kutupta DRG-132S-6 (968 d/d).

Tablo, 900 mm'lik bir çarkı 2 kutuplu motorla döndürmenin neden pratikte görülmediğini açıklar: uç hızı 136 m/s'ye çıkar. Küçük çaplı kasalı aksiyellerde 2 kutup yaygındır; çap büyüdükçe 4 ve 6 kutup öne çıkar. Bir kuralı unutmayın: devir artınca debi devirle, basınç devrin karesiyle, mil gücü devrin küpüyle artar. Aynı fana daha hızlı motor takmak gücü birkaç katına çıkarır ve çarkın mekanik sınırını aşabilir. Devir, fan üreticisinin verdiği değerde tutulmalıdır; ayar gerekiyorsa invertör kullanılır.

Montaj ve motor bağlantısı: fan montajı ile IEC montajı ayrı şeylerdir

Fanın duvara, kanala ya da çatıya bağlanması bir şeydir; motorun fan gövdesine bağlanma şekli başka bir şey. Kasalı aksiyellerde motor genellikle kasa içindeki bir taşıyıcı plakaya ya da kollara ayaklarından (B3) veya flanşından (B5 / B14) oturur. Hangi tipin gerektiği fan üreticisinin çiziminden alınır; flanşlıda merkezleme çapı ve delik çemberi eskisiyle aynı olmalıdır. Flanş ve mil ölçülerini teknik çizimler sayfasında karşılaştırabilirsiniz.

Fan dikey eksende çalışıyorsa ya da hava akış yönü fanın tasarlandığı yönden farklıysa rulmanlar daha fazla yük taşır. Bir üretici kataloğu, IEC 160 gövde ve 11 kW'tan itibaren farklı akış yönünde kurulacak fanların siparişte belirtilmesini ister, çünkü motor rulmanları bu durumda ek yük altındadır [3]. Klemens kutusu kasanın dışına alınır ya da kablo kasadan rakorla çıkarılır; kablonun çarka değmeyecek şekilde sabitlenmesi şarttır. Bağlantıyı ve dönüş yönü kontrolünü yetkili elektrikçi yapmalıdır; termik ayarı için motor akımını motor akım tablosundan kontrol edin. Aksiyel ve radyal fanların motor tarafını karşılaştıran havalandırma fanı motoru yazımız ve çatı tipi aspiratör yazımız konuyu farklı açılardan tamamlar; tüm fan uygulamaları için Fan Motorları sayfasına bakabilirsiniz.

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. DRG MOTOR motorları teslim tarihinden itibaren 2 yıl süreyle malzeme ve üretim hatalarına karşı garantilidir (garanti belgesi).

Aksiyel fanlar için uygun DRG motorları

• DRG-90L-4 – 1,5 kW – 1445 d/d – 90L alüminyum
• DRG-100L-2 – 3 kW – 2895 d/d – 100L alüminyum
• DRG-100L2-4 – 3 kW – 1450 d/d – 100L alüminyum
• DRG-132S-6 – 3 kW – 968 d/d – 132S alüminyum
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1450 d/d – 112M alüminyum
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1460 d/d – 132M pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Aksiyel fan motoru hakkında sık sorulan sorular

Aksiyel fan motoru kaç devir olmalı?

Devir çark çapına ve fanın tasarım noktasına göre belirlenir; sabit bir değer yoktur. Küçük çaplı kasalı fanlarda 2 kutup (yaklaşık 2900 d/d), büyük çaplarda 4 ya da 6 kutup (1450 ya da 970 d/d civarı) yaygındır. Fan etiketindeki devirden sapmayın.

Aksiyel fan ile santrifüj fan arasındaki fark nedir?

Aksiyelde hava eksene paralel girip çıkar, debi yüksek, basınç düşüktür ve motor çoğunlukla havanın içindedir. Santrifüjde hava eksenden girer, 90° dönerek çıkar; daha yüksek basınç üretir ve motor genellikle hava yolunun dışında durur.

Aksiyel fana daha güçlü motor takarsam debi artar mı?

Hayır. Aynı devirde motor yalnız fanın istediği gücü çeker; debi değişmez. Debiyi devir ya da kanat açısı belirler. Daha hızlı motor takmak ise gücü devrin küpüyle artırır ve çarkı mekanik sınırının üstüne çıkarabilir.

Aksiyel fan motoru invertörle çalışır mı?

Evet, trifaze asenkron motor invertörle sorunsuz çalışır ve debi ayarının en pratik yoludur. Fanın gücü devrin küpüyle düştüğü için düşük devirde motor yükü de azalır; motor havanın içinde olduğundan soğuması fan havasıyla desteklenir.

Fan etiketini, eski motorun plakasını ve montaj şeklini bize iletin; uygun DRG modelini birlikte netleştirelim. Telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası. Tüm modeller ve güncel fiyatlar için Elektrik Motoru Online Satın Al.

Kaynaklar

1. Systemair – AXC-E axial fans – 400/500/630 mm, motor 11 kW'a kadar; taşınan hava 55 °C'ye kadar.
2. Systemair – AXC-EC axial fans – 315–800 mm, EC motor 15 kW'a kadar.
3. Systemair – AXC(A) Axial Fans catalogue (2023) – IEC 160 / 11 kW üstünde farklı akış yönünde rulman yükü notu.