Klima Santrali (AHU) Fan Motoru: Değişim, İnverter ve Bakım Kriterleri

Klima santrali (AHU) fanı, santralin besleme ya da egzoz bölümünde havayı filtrelerden, batarya ve ısı geri kazanım elemanlarından geçirip kanala basan santrifüj fandır; bugünkü santrallerde çoğunlukla plug fan, eski santrallerde kayışlı salyangoz fandır. Fanın motoru standart trifaze asenkron motordur ve seçiminde belirleyici olan, santralin tek bir çalışma noktası değil, işletme boyunca gezdiği aralıktır: temiz filtreyle kirli filtre arasındaki basınç farkı, gece ve gündüz debisi, inverterin frekans aralığı. Motor bu aralığın en ağır ucunu karşılamalı, en hafif ucunda da düzgün çalışmalıdır.

Bu yazı santral işletmesini motor gözüyle ele alır: filtre kirlendikçe ne değişir, kayışlı fandan plug fana geçerken motor nasıl seçilir, gece düşük devirde nelere dikkat edilir, santral içindeki sıcaklık ve nem motoru nasıl etkiler. Motor değişimi, klemens bağlantısı ve inverter parametreleri gerilim altında yapılan işlerdir; bunları yetkili elektrikçi yapmalıdır. Uygun modeli bulduğunuzda Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasındaki 120 model arasında karşılaştırabilirsiniz.

HVAC tesisatında fan ve pompa motorlarının genel tedarik konuları HVAC fan ve pompa motorları yazımızda, fan motorlarının tamamı Fan Motorları sayfamızda yer alıyor.

Santralde besleme ve egzoz fanı: motor nerede, hangi havanın içinde?

"Klima santrali fanı" bir çalışma prensibi değil, kullanım yeri adıdır; içindeki fan prensip olarak santrifüjdür. Tipik bir santralde iki fan vardır: besleme fanı dış havayı (ya da karışım havasını) filtre ve bataryalardan geçirip mahale gönderir; egzoz ya da dönüş fanı mahal havasını geri çeker ve bir kısmını dışarı atar. Motor açısından iki fanın ortamı farklıdır.

Plug fanlı santralde motor havanın tam içindedir ve kendi kayıp ısısını da besleme havasına verir; bu küçük ısı yükü proje hesabında zaten yer alır. Soğutma bataryasından sonra çalışan bir motorda, uzun duruşlardan sonra gövde içinde yoğuşma olabilir. Değişim sırasında eski motorun plakasındaki IP koruma sınıfını ve izin verilen ortam sıcaklığını yeni motorla karşılaştırın; klemens kutusunun kablo girişi aşağı bakacak şekilde konumlanması su birikmesini önler.

Filtre kirlendikçe çalışma noktası nasıl kayar?

Santralin basınç kaybının önemli bir kısmı filtrelerdedir ve filtre toz tuttukça bu kayıp artar. Filtre üreticilerinin veri sayfalarında EN 13053’e göre önerilen son basınç düşümü şöyle verilir: ilk basınç düşümü + 100 Pa ya da ilk basınç düşümünün 3 katı, hangisi küçükse [1]. Sabit devirde dönen bir fan bu artışta daha az hava verir; debiyi sabit tutan (basınç ya da debi kontrollü) bir inverter ise devri yükseltir ve motor daha fazla güç çeker. Motor, temiz filtreye göre değil, değiştirilme noktasındaki kirli filtreye göre seçilmelidir.

Örnek: 20.000 m³/h (5,56 m³/s) besleme debisi. Kanal ve menfezler 400 Pa, bataryalar 150 Pa, ısı geri kazanım ve diğer elemanlar 160 Pa. Ön filtrenin ilk basınç düşümü 50 Pa, torba filtreninki 90 Pa. Fan verimi 0,65 varsayılırsa P_mil = Q·Δp / η_fan:

Aynı debide filtre kirliliği mil gücünü yaklaşık %24 artırdı. Motor 7,3 kW’a göre seçilseydi, filtreler değişim noktasına yaklaştığında aşırı yüke girerdi. Kendi santralinizin değerlerini Pompa & Fan Motor Gücü hesaplama aracına girerek iki durumu ayrı ayrı hesaplayabilirsiniz.

Güç aralığı için tek bir sayı yoktur: santral boyu, debi, toplam basınç, filtre sınıfı, ısı geri kazanım tipi, çark ve devir değiştikçe motor gücü değişir. Fikir vermesi için: bir üretici kataloğunda santral uygulamaları için sunulan plug fan serisi IEC asenkron motorlarla 37 kW’a kadar çıkıyor [2].

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kayışlı salyangozdan plug fana geçerken motor nasıl seçilir?

Eski santrallerin yenilenmesinde sık yapılan iş, kayışlı salyangoz fanı söküp aynı hücreye plug fan koymaktır. Bu dönüşümde eski motorun kW değerini aynen kopyalamak yanlış sonuç verebilir, çünkü iki şey değişir: kayış kaybı ortadan kalkar ve fan devri artık kasnaktan değil doğrudan motor milinden gelir. Önceki örneğin değişim noktasını (9,0 kW mil gücü) ve yeni plug fan için fan üreticisinin verdiği 1250 d/d çark devrini kullanalım. Bu devirde gereken moment yaklaşık 68,6 Nm’dir.

• Kayışlı düzende: 9,0 / 0,95 ≈ 9,4 kW ihtiyaç; eski santralde bu iş genellikle 11 kW 4 kutuplu motor ve kasnakla yapılır.
• Plug fanda 4 kutuplu 11 kW (DRG-160M-4): nominal moment 71,7 Nm; 1250 d/d için yaklaşık 43 Hz. Momentin yaklaşık %96’sı kullanılır ve motorun kendi soğutma fanı yavaşlamıştır. Pay çok dar.
• Plug fanda 4 kutuplu 15 kW (DRG-160L-4): nominal moment 97,8 Nm; yük yaklaşık %70. Gövde 160L, mil 42 mm.
• Plug fanda 6 kutuplu 11 kW (DRG-160L-6): nominal moment 108,3 Nm, 970 d/d; 1250 d/d için yaklaşık 64 Hz. Bu bölgede kullanılabilir moment yaklaşık 84 Nm’ye iner, yük yaklaşık %82 olur. Fan üreticisi bu frekansa izin veriyorsa aynı kW’ta kalmanın yoludur.

Bu dönüşümde motorun hangi gövdeye ve çarka bağlanacağını, kaide ve emiş konisi ölçülerini fan üreticisi belirler; kesin montaj tipi onun çiziminden alınır. Eski motorun kızağı ve kasnakları artık kullanılmaz. Kayışlı fandan kalan 11 kW motoru plug fana "nasılsa aynı güç" diye takmak, yukarıdaki gibi momentin sınırda kaldığı bir seçim olabilir.

Gece ve gündüz devri: düşük frekansta motor

Ofis, okul ve alışveriş merkezi santralleri gece ya da kullanım dışı saatlerde düşük debiye alınır. Fan güç ihtiyacı devrin küpüyle düştüğü için debi %60’a indiğinde mil gücü yaklaşık %22’ye iner: temiz filtreli örneğimizde 7,3 kW yerine yaklaşık 1,6 kW. Bu ilişkinin ayrıntısı affinity yasaları yazımızda var. Motor açısından düşük devir genellikle sorun değildir, çünkü yük de devirle birlikte hızla azalır ve motorun kendi fanının yavaşlaması ısınmaya yol açmaz. Dikkat edilecek noktalar:

• İnverterin asgari frekansı fan üreticisinin ve santral otomasyonunun belirlediği değerin altına inmemeli.
• Çarkın rezonans devirleri varsa inverterde atlama frekansı olarak girilmelidir.
• Düşük devirde besleme ve egzoz fanının debi dengesi korunmalı; aksi halde bina basıncı bozulur.
• Motor uzun süre duruyorsa (hafta sonu kapalı santral) yoğuşmaya karşı kısa periyodik çalıştırma faydalıdır.

Santral fan motoru değişiminde kontrol listesi

Fanın seçimi, fan eğrisi, çark ve santral tasarımı fan ya da santral üreticisinin veya proje mühendisinin işidir. Motor tedarikçisinin işi, verilen mil gücü, devir, montaj ve ortam şartına uygun motoru sağlamaktır. Değişim için şu bilgileri toplayın:

• Santral etiketindeki besleme ve egzoz debisi ile dış statik basınç.
• Filtre sınıfları, temiz ve değişim basınç düşümleri (fark basınç göstergesinden).
• Fan tipi: kayışlı salyangoz, IEC motorlu plug ya da EC bütünleşik (EC ise motor ayrı alınmaz).
• Eski motor plakası: kW, d/d, gövde, gerilim, akım, IP sınıfı.
• Mil çapı, montaj tipi (B3, B5, B14, B35) ve kaide ölçüleri.
• İnverterin frekans aralığı ve kontrol şekli (sabit debi, sabit basınç, sabit devir).
• Motorun konumu: soğutma bataryası sonrası mı, egzoz tarafında mı, akım dışında mı.
• Gece ya da hafta sonu çalışma programı.

DRG motorlarıyla eşleşme

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Gamımız alüminyum gövdede 0,25–11 kW, pik döküm gövdede 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V. Montaj B3, B5, B14 ve B35 olarak sipariş notuyla belirtilir. Bu gam, santral fanlarının IEC motorlu olanları içindir; EC bütünleşik motorlu fanlar DRG gamının dışındadır. Yukarıdaki fiyat tablosundaki modeller, örnek hesabımızın çevresinden ve kaynakta [2] anılan 37 kW sınırına kadar seçildi; örneğimizdeki 4 ve 6 kutuplu seçenekler de aralarında. Ölçü kontrolü için teknik çizimler sayfasını kullanabilirsiniz. DRG MOTOR motorları teslim tarihinden itibaren 2 yıl süreyle malzeme ve üretim hatalarına karşı garantilidir (garanti belgesi).

Klima santrali fanları için DRG motorları

• DRG-160M-4 – 11 kW – 1465 d/d – 160M pik döküm
• DRG-160L-6 – 11 kW – 970 d/d – 160L pik döküm
• DRG-160L-4 – 15 kW – 1465 d/d – 160L pik döküm
• DRG-180L-6 – 15 kW – 978 d/d – 180L pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Klima santrali fan motoru: sık sorulan sorular

Klima santrali fan motoru neden termik attırır?

Sık nedenlerden biri filtrelerin değişim noktasını geçmesi ve sabit debi kontrolünün devri yükseltmesidir. Fark basınç göstergesini, motor akımını ve inverter frekansını birlikte kontrol edin; motor temiz filtreye göre seçildiyse kirli filtrede aşırı yüke girer.

Klima santrali fanı kaç kW olur?

Sabit değer yoktur; debi, toplam basınç ve fan veriminden hesaplanır. Örneğimizde 20.000 m³/h için temiz filtrede yaklaşık 7,3 kW, değişim noktasında yaklaşık 9,0 kW mil gücü çıktı.

Kayışlı fandan plug fana geçerken aynı motor kullanılır mı?

Her zaman değil. Kayış kaybı kalkar ama devir artık doğrudan motordan gelir; çark devrindeki moment yeniden hesaplanmalıdır. Örneğimizde aynı 11 kW, 4 kutupta sınırda kaldı; 6 kutuplu 11 kW ya da 4 kutuplu 15 kW daha uygun çıktı.

Santral fan motoru gece düşük devirde ısınır mı?

Fan yükünde genellikle hayır: güç devrin küpüyle düştüğü için motorun ısınması da azalır. Asgari frekansı fan üreticisinin değerinin altına indirmeyin ve uzun duruşlarda yoğuşmaya dikkat edin.

Santral etiketini ve eski motorun plaka fotoğrafını +90 (542) 666 11 11 numarasına WhatsApp’tan ya da [email protected] adresine gönderin; diğer kanallar iletişim sayfamızda. Tüm modeller ve güncel fiyatlar Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında.

Kaynaklar

1. Camfil – EcoPleat G data sheet (PDF) – EN 13053’e göre önerilen son basınç düşümü
2. Nicotra Gebhardt – RLM Evo plug fan – AHU plug fanı, IEC asenkron motorla 37 kW’a kadar