Duman Tahliye Fanı Motorları: Normal Havalandırma ve Duman Modu Ayrımı

Duman tahliye fanının motoru, yangın anında sıcak dumanı binadan dışarı atan fanın çarkını çeviren elektrik motorudur; ama bu görevde motor, fanla birlikte test edilip EN 12101-3'e göre belgelenmiş setin bir parçasıdır ve tek başına seçilip değiştirilemez. Duman modunda çalışacak bir fanın motoru arızalanırsa yerine yalnız fan üreticisinin belgeli yedek motoru ya da onayladığı motor takılır. DRG'nin standart trifaze motorları bu belgeyle satılmaz; DRG motoru yalnız duman görevi olmayan, normal havalandırma yapan fanlar için önerilebilir.

Bu sayfa fan tiplerini, EN 12101-3 sınıflarını, güç aralığını ve normal mod ile duman modu arasındaki sınırı anlatır. Duman görevi olmayan fanlar için uygun motorları Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında bulabilirsiniz. Genel bakış: Fan Motorları.

Duman tahliye fanı nedir, hangi fan tipleri kullanılır?

"Duman tahliye" bir çalışma prensibinin ya da gövde tipinin adı değil, bir kullanım amacıdır. Aynı amaç için farklı prensip ve gövdelerde fanlar kullanılır; ortak noktaları, belirli bir sıcaklıkta belirli bir süre çalışmaya devam edebildiklerinin testle kanıtlanmış olmasıdır. Sahada sık görülen dört tip:

• Aksiyel kanal tipi (uzun kasalı) fan: kanal ya da duvar açıklığına flanşla bağlanır, büyük debiyi düşük-orta basınçla taşır. Bir üretici serisinde 350–1400 mm çark çapları vardır [1].
• Çatı tipi santrifüj fan: çatıya oturur, dumanı dikey olarak dışarı atar. Geriye eğik kanatlı çark kullanılır ve motor setin içinde, soğutma havası ayrı bir kanaldan gelir [2].
• Kayışlı kutu tipi santrifüj fan: izolasyonlu bir kutunun içinde salyangozlu çark, dışarıda kasnak ve V kayışla bağlı ayaklı bir motor bulunur [3]. Daha yüksek basınç ister ve uzun kanal hatlarında kullanılır.
• Aksiyel jet fan: otopark ve tünellerde dumanı kanalsız olarak bir yöne iter. Bu fanların motorları otopark jet fan ve tünel jet fan sayfalarımızda ayrıca anlatılıyor; burada tekrarlamıyoruz.

Kullanım yerleri: AVM ve depo çatıları, atriumlar, merdiven ve koridor egzoz şaftları, üretim holleri, otoparkların kanallı egzoz hatları. Bu fanların çoğu "çift amaçlıdır": her gün normal havalandırma yapar, yangın sinyali gelince duman moduna geçer [1].

Motor fanda nerede durur ve ne iş yapar?

Motorun görevi her fanda aynıdır: çarkı, fan eğrisinin istediği devirde döndürmek. Fark, motorun sıcak gazla ilişkisindedir ve bu ilişki fan tipine göre değişir.

• Doğrudan tahrikli aksiyel fanda çark motor milindedir ve motor kasanın ortasında, gaz akımının tam içinde durur. Duman modunda 300–400 °C'lik gazın içinde çalışmayı sürdürmesi gerektiğinden motor, yüksek sıcaklığa göre yapılmış özel bir motordur.
• Çatı tipi fanda motor çarkın üstünde, gaz akımına yakın ama ayrı bir bölmededir; bir üretici bu bölmeye dışarıdan taze hava veren bir soğutma kanalı kullanır [2].
• Kayışlı kutu tipi fanda motor kutunun dışında, gaz yolunun dışındadır [3]. Motor sıcak gaza doğrudan maruz kalmaz; ısı mil, yatak ve kutu cidarı üzerinden gelir. Yine de belge, fan, kayış düzeni ve motorla birlikte test edilmiş sete verilir.

Motorun gaz akımının dışında olması, o fana standart motor takılabileceği anlamına gelmez; kayışlı fanda bile motor setin parçasıdır.

EN 12101-3 sınıfları: sıcaklık ve süre ne anlatır?

EN 12101-3, duman ve ısı kontrol sistemlerinde kullanılan güçle çalışan fanları tanımlar. Fanın sınıfı, test edildiği gaz sıcaklığı ile bu sıcaklıkta çalışmaya devam ettiği süreyi birlikte verir. Standardın sınıflandırma tablosundaki başlıca sınıflar [4]:

Gereken sınıfı tedarikçi değil, binanın yangın senaryosu ve duman kontrol projesi belirler. Bir fanın "F400" olması, fan, motor, yatak, kablo bağlantısı ve kasanın birlikte 400 °C'de 120 dakika çalıştığının test edilmiş olduğunu gösterir; yalnız motorun ya da yalnız çarkın bu sıcaklığa dayanması yetmez.

Normal havalandırma ile duman modu: standart motor neden yerine konamaz?

Çift amaçlı bir fan iki farklı rejimde çalışır. Normal modda taşınan hava ortam sıcaklığındadır; bir üretici çatı fanında bu modda hava sıcaklığını 55 °C ile sınırlar [2]. Motor bildiğimiz şartlarda çalışır, invertörle devri düşürülebilir, termik koruma devrededir. Duman modunda ise kurallar değişir:

• Fan tam güçle çalışmaya devam etmelidir. Bir üretici, yangın anında devir kontrolünün, invertörün ve motor koruma elemanlarının devre dışı bırakılıp motorun doğrudan şebekeye bağlanmasını şart koşar [2]. Motor kendini korumak için durmaz, yanana kadar çalışır.
• Motorun sargı yalıtımı, rulmanları ve gresi yüksek sıcaklığa göre seçilmiştir. Bir motor üreticisi, belgenin geçerli kalması için yalnız plakada belirtilen gres ve rulman tiplerinin kullanılmasını ister [5].
• Bu motorların sargısı yenilenemez; yüksek sıcaklığa maruz kalmış bir motor güvenlik görevini artık yapamaz ve aynı özellikte bir motorla değiştirilmelidir [5].

Bu üç madde, bir duman tahliye fanına standart bir motor takmanın neden olmadığını açıklar: standart motor yangında kendi sıcaklık sınırında yanar, setin belgesi geçersiz olur ve sorumluluk değişikliği yapana geçer. DRG'nin standart motorlarının duman tahliye belgesi yoktur; bu fanlarda motor değişimi fan üreticisi ya da onun yetkilendirdiği servis üzerinden yapılmalıdır.

Duman tahliye fanlarında motor gücü kaç kW?

A) Piyasadaki fan modellerinde görülen motor gücü

Bu fan grubunda üretici modeline ve kapasitesine göre yaklaşık 0,55–30 kW motor seçenekleri görülür [1][2]. Her fan tek motorludur; iki hızlı fanlarda iki değer aynı motorun iki devrine aittir. Aynı çapta bile kanat açısı ve kutup sayısı gücü değiştirir: bir üreticinin 1000 mm aksiyel fanında 4 kutupta 5,5–18,5 kW, 6 kutupta 1,5–5,5 kW seçenek vardır [1]. Gücü debi, basınç, çark çapı ve devir belirler. Sıcak gazın yoğunluğu düşük olduğu için aynı hacimsel debide fanın çektiği güç duman modunda azalır; 300 °C'de gaz yoğunluğu 20 °C'deki havanın yaklaşık yarısıdır. Motoru zorlayan yük değil, sıcaklıktır.

B) DRG gamında karşılığı olan motorlar

Güç bakımından 0,55–30 kW aralığı DRG'nin 0,25–355 kW gamı içindedir; ancak bu kesişme yalnız normal havalandırma modu için anlam taşır. Duman modunda çalışacak fanların motorları belgeli set parçası olduğundan DRG gamı dışındadır. Ayrıca bazı aksiyel duman fanlarında görülen 8 kutuplu (750 d/d) ve iki hızlı motorlar mağazamızda yoktur [1].

Normal mod için örnek hesap ve motor seçimi kontrol listesi

Duman görevi olmayan, yalnız normal havalandırma yapan bir fanın motoru diğer fanlardaki gibi seçilir: P_mil = Q·Δp / η_fan (Q m³/s, Δp Pa, P W). Örnek: bir depo binasının çatısındaki egzoz fanı, yalnız yaz aylarında sıcak havayı atmak için 36.000 m³/h (10 m³/s) havayı 350 Pa basınçla taşıyacak. Fan verimi 0,62 varsayılırsa mil gücü 10 × 350 / 0,62 ≈ 5.650 W olur. %15 payla yaklaşık 6,5 kW gerekir ve standart güç 7,5 kW'tır. Fan 4 kutuplu motora göre tasarlanmışsa DRG-132M-4 (7,5 kW, 1460 d/d, 400 V'ta 14,3 A) uygundur. Kendi değerlerinizle aynı hesabı Pompa & Fan Motor Gücü aracında yapabilirsiniz.

Bir duman tahliye fanına benzeyen fan için motor istemeden önce şunları kontrol edin:

• Fan etiketinde "F200", "F300", "F400" ya da EN 12101-3 ibaresi var mı? Varsa motor DRG'den değil, fan üreticisinden alınır.
• Fan, binanın yangın senaryosunda ya da duman kontrol panosunda tanımlı mı? Proje ve işletme dokümanına bakın.
• Eski motorun plakası: kW, d/d, gövde, montaj tipi, yalıtım ve sıcaklık bilgisi, tek ya da iki hız.
• Fanın tipi: doğrudan tahrikli mi, kayışlı mı; motor gaz akımının içinde mi, dışında mı.
• Pano: doğrudan yol verme, yıldız-üçgen, invertör; yangın anında bypass devresi var mı.
• Taşınan havanın normal moddaki en yüksek sıcaklığı ve içeriği (yağ, nem, toz).

Etikette belge ibaresi yoksa ve fan yangın senaryosunda yer almıyorsa, fan normal bir egzoz fanıdır ve motoru çatı tipi aspiratörlerdeki gibi seçilir; konuya çatı tipi aspiratör motoru yazımızda değindik.

DRG motorları: yalnız normal havalandırma modu

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Gamımız alüminyum gövdede 0,25–11 kW, pik dökümde 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V; montaj B3, B5, B14 ve B35 (sipariş notuyla). Bu gam duman tahliye belgesi taşımaz. Aşağıdaki modeller yalnız duman görevi olmayan, normal havalandırma yapan egzoz ve çatı fanları içindir:

Duman görevinden emin değilseniz önce fan etiketinin ve motor plakasının fotoğrafını gönderin. Uygun motor ve güncel fiyat için teklif alın: iletişim sayfası ya da WhatsApp. Belgeli bir duman tahliye fanında motor talebini fan üreticisine yönlendirmenizi öneririz. DRG MOTOR motorları teslim tarihinden itibaren 2 yıl süreyle malzeme ve üretim hatalarına karşı garantilidir (garanti belgesi).

Duman tahliye fanı motoru: sık sorulan sorular

Duman tahliye fanının yanan motoru yerine standart motor takılabilir mi?

Fan duman modunda görev yapıyorsa hayır. Belge fan ve motorun birlikte test edilmiş setine verilir; standart motor takmak belgeyi geçersiz kılar. Fan üreticisinin belgeli yedek motoru kullanılmalıdır.

F300 ve F400 arasındaki fark nedir?

Sınıf, test sıcaklığı ile süreyi birlikte verir: F300 300 °C'de 60 dakika, F400 400 °C'de 120 dakika (ya da 90 dakika) çalışmayı gösterir. Hangisinin gerektiğine yangın ve duman kontrol projesi karar verir.

Duman tahliye fanı invertörle çalıştırılabilir mi?

Normal modda çoğu zaman evet. Duman modunda fan üreticisinin talimatı geçerlidir; bir üretici yangın anında invertörün ve motor korumalarının devre dışı bırakılıp motorun doğrudan şebekeye bağlanmasını ister.

Duman tahliye fanı motoru kaç kW olur?

Fanın debisine, basıncına ve çapına bağlıdır. Piyasadaki aksiyel ve çatı tipi duman fanlarında yaklaşık 0,55–30 kW motorlar görülür; kesin değer fan etiketinden ve üreticinin seçim tablosundan alınır.

Fan etiketini, eski motorun plakasını ve fanın binadaki görevini bize iletin; normal havalandırma fanıysa uygun DRG modelini birlikte netleştirelim. Telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası, WhatsApp. Normal havalandırma fanları için tüm modeller: Elektrik Motoru Online Satın Al.

Kaynaklar

1. Ferrari Fan Technology (UK) – Smoke Extract Fans, axial (katalog) – EN 12101-3 F300 ve F400 (2 saat) belgeli aksiyel fanlar; 350–1400 mm çark; çift amaçlı; tek ve iki hızlı motorlar; çapa göre 0,55–30 kW motor kombinasyonları, 8 kutuplu seçenekler.
2. Systemair – Smoke extract roof fans DVV/F (data sheet) – F400/F600 çatı tipi duman tahliye fanı; setin içinde IEC standart motor; mil gücü 0,55–28 kW; normal modda taşınan hava en çok 55 °C; yangında invertör ve motor koruma elemanları devre dışı bırakılıp doğrudan şebekeye bağlanır.
3. VIM – BSP F400 smoke extraction fan (ürün sayfası) – F400 120 belgeli kayışlı kutu tipi santrifüj fan; 1.000–55.000 m³/h, 1.800 Pa; ayaklı B3 motor, kasnak ve V kayış.
4. BS EN 12101-3:2015 – Smoke and heat control systems, Part 3: Powered smoke and heat control ventilators (fans) – Tablo F.8 sınıflandırma: F200 200 °C/120 dk, F300 300 °C/60 dk, F400 400 °C/120 dk ve 90 dk, F600 600 °C/60 dk, F842 30 dk.
5. ABB – Low voltage Smoke extraction motors, additional manual – EN 12101-3'e göre yapılan duman tahliye motorları; sargı yenileme yapılamaz; yüksek sıcaklığa maruz kalan motor aynı özellikte motorla değiştirilir; belge geçerliliği için belirtilen gres ve rulman tipleri.