Elektrik motoru yıldız üçgen bağlantı şeması, 3 fazlı asenkron motorun üç sargısının şebekeye iki farklı biçimde bağlanmasını gösterir: yıldızda sargıların birer ucu tek noktada birleşir ve her sargıya hat geriliminin √3'te biri düşer; üçgende sargılar halka oluşturur ve her sargı hat geriliminin tamamını görür. Yıldız üçgen yol vermede motor önce yıldızda kalkar, devir yükselince üçgene geçer; böylece kalkış akımı ve moment yaklaşık üçte birine iner.

Elektrik motoru yıldız ve üçgen bağlantı şeması: üç sargının dizilişi ve L1-L2-L3 bağlantısı

Bu rehber, şemaları tek tek ele alıp her çizginin ne anlama geldiğini açıklar: sargı uçları, klemens köprüleri, güç devresi, kumanda devresi, kontaktörlerin taşıdığı akım ve kalkış akımının seyri. Kavramın kendisini daha kısa okumak isterseniz yıldız üçgen bağlantı nedir yazımıza bakabilirsiniz. Tüm şemaları tek dosyada görmek için yıldız üçgen bağlantı şemaları PDF dosyasını indirebilirsiniz.

Şemadaki Harfler ve Semboller Ne Anlatır?

Yıldız üçgen şemalarında aynı harfler hem motor tarafında hem pano tarafında tekrar eder. Bir şemayı okumaya başlamadan önce bu harflerin neyi temsil ettiğini bilmek, çizginin hangi bileşenden hangisine gittiğini anlamayı kolaylaştırır.

SembolAnlamıŞemadaki yeri
L1, L2, L3Şebekenin üç fazı (hat)En üstte, besleme tarafı
U1, V1, W1Üç sargının giriş uçlarıKlemens kutusunun üst sırası
U2, V2, W2Aynı sargıların çıkış uçlarıAlt sıra, W2 U2 V2 diziliminde
Q1Kısa devre koruması (sigorta / motor koruma şalteri)Güç devresinin girişi
K1, K2, K3Ana, yıldız ve üçgen kontaktörüGüç ve kumanda devresi
F2Termik aşırı akım rölesiK1 çıkışı ile motor arası
KTZaman rölesiKumanda devresi

Alt sıranın neden U2 V2 W2 değil de W2 U2 V2 diye dizildiği sık sorulur. Bu kaydırma, üçgen bağlantıda her köprünün dik olarak alt ve üst ucu birleştirmesini sağlar: U1 ile W2, V1 ile U2, W1 ile V2 aynı sütundadır. Köprülerin klemens üzerindeki yerleşimi 3 fazlı motor bağlantı şeması ve klemens köprüleri yazısında ayrıca anlatılır.

Klemens kutusu: solda yıldız (Y), sağda üçgen (Δ) köprü dizilişi
Klemens kutusu: solda yıldız (Y), sağda üçgen (Δ) köprü dizilişi

Yukarıdaki klemens çiziminde iki dizilişi yan yana görürsünüz: solda alt sırayı yatay birleştiren tek köprü yıldızı, sağda üç dikey köprü üçgeni verir. Bu yazıdaki bazı görseller Almanca etiketlidir: Stern = yıldız, Dreieck = üçgen, Netz = şebeke anlamına gelir.

Yıldız Bağlantı Şeması: Sargılar Tek Noktada Birleşir

Yıldız (Y) bağlantıda üç sargının çıkış uçları, yani W2, U2 ve V2, birbirine bağlanarak yıldız noktasını oluşturur. Giriş uçları U1, V1 ve W1 ise sırasıyla L1, L2 ve L3 fazlarına gider. Klemens kutusunda bu, alt sıradaki üç ucun tek bir yatay köprüyle birleştirilmesi olarak görünür.

Yıldız bağlantı: klemens kutusunda alt sıradaki W2-U2-V2 tek köprüyle birleşir
Yıldız bağlantı: klemens kutusunda alt sıradaki W2-U2-V2 tek köprüyle birleşir

Yıldızda her sargı iki faz arasına değil, bir faz ile yıldız noktası arasına bağlıdır. Bu nedenle sargıya düşen gerilim hat geriliminin √3'e (≈1,732) bölümüdür. 400 V şebekede bu değer yaklaşık 231 V'tur. Hattan gelen akım ise doğrudan sargıdan geçer; yıldızda hat akımı sargı akımına eşittir.

Yıldız bağlantı: klemens köprüsü ve arkasındaki üç sargının birleşimi
Yıldız bağlantı: klemens köprüsü ve arkasındaki üç sargının birleşimi

Yıldız bağlantı şeması tek başına da kullanılır: etiketinde 230/400 V Δ/Y yazan bir motor 400 V şebekede yıldız bağlı çalışır. Yıldız üçgen yol vermede ise yıldız yalnızca kalkış aşamasıdır; motor birkaç saniye bu bağlantıda hızlanır, sonra üçgene alınır.

Üçgen Bağlantı Şeması: Sargılar Halka Oluşturur

Üçgen (Δ) bağlantıda her sargının sonu bir sonraki sargının başına bağlanır ve üç sargı kapalı bir halka oluşturur. Klemens kutusunda bu bağlantı üç dikey köprüyle sağlanır: U1–W2, V1–U2 ve W1–V2. Fazlar halkanın köşelerine gelir: L1 → U1·W2, L2 → V1·U2, L3 → W1·V2.

Üçgen bağlantı: U1–W2, V1–U2, W1–V2 üç dikey köprü
Üçgen bağlantı: U1–W2, V1–U2, W1–V2 üç dikey köprü

Üçgende her sargı doğrudan iki faz arasına bağlıdır ve hat geriliminin tamamını görür; 400 V şebekede sargı gerilimi 400 V'tur. Bir hat iletkeninden gelen akım ise iki sargıya ayrılır. Bu yüzden üçgende hat akımı, sargı akımının √3 katıdır. Bu ilişki, ilerideki kontaktör akımlarının neden motor akımından küçük olduğunu açıklayan temel bağıntıdır.

Üçgen bağlantı: üç dikey köprü ve sargıların halka oluşturması
Üçgen bağlantı: üç dikey köprü ve sargıların halka oluşturması

Klemens kutusunda köprülerin yıldızdan üçgene nasıl çevrildiğini merak ediyorsanız motor klemens yıldız üçgen bağlantısı yazımız bu konuyu ayrıntılı anlatır. Yıldız üçgen yol vermede ise klemens kutusunda köprü kullanılmaz; altı ucun altısı da panoya taşınır ve köprü görevini kontaktörler üstlenir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Gerilim, Akım ve Güç: Şemalardaki Formüller

Yıldız ve üçgen şemalarının altına yazılan kısa formüller aslında tek bir fikri anlatır: aynı sargıya ne kadar gerilim düştüğü, o sargıdan geçecek akımı ve motorun üreteceği momenti belirler.

Yıldız ve üçgende sargı gerilimi, hat-sargı akımı, güç ve kalkış akımı karşılaştırması
Yıldız ve üçgende sargı gerilimi, hat-sargı akımı, güç ve kalkış akımı karşılaştırması
BüyüklükYıldız (Y)Üçgen (Δ)
Sargı gerilimiU / √3 (400 V'ta ≈231 V)U (400 V'ta 400 V)
Hat akımıSargı akımına eşit√3 × sargı akımı
Kalkış akımı (aynı motor, aynı şebeke)Üçgenin ≈ 1/3'üDirekt kalkış değeri
Kalkış momentiÜçgenin ≈ 1/3'üTam kalkış momenti

Üçte bir oranı şöyle ortaya çıkar: aynı motor aynı şebekede yıldıza alındığında her sargıya √3 kat düşük gerilim gelir, sargı akımı da √3 kat azalır. Üçgende hat akımı sargı akımının √3 katı olduğundan, iki etki çarpılır ve hattan çekilen akım yaklaşık 1/3'e iner. Moment gerilimin karesiyle değiştiği için kalkış momenti de yaklaşık 1/3 olur. Bu nedenle yıldız üçgen yol verme, kalkışta yükü hafif olan makinelerde (fan, boşta kalkan pompa, testere) iyi sonuç verir; ağır yükle kalkan bir makinede motor yıldızda yeterince hızlanamayabilir.

Motor Etiketi Hangi Şemayı Kullanacağınızı Söyler

Bir motorun yıldız mı üçgen mi bağlanacağını şemadan önce etiket belirler. Etiketteki iki gerilim değeri, sargının hangi bağlantıda hangi şebekeye uygun olduğunu gösterir. Kural basittir: şebeke gerilimi etiketteki büyük değere eşitse yıldız, küçük değere eşitse üçgen bağlanır.

Motor etiketinden 400 V şebekede yıldız mı üçgen mi bağlanacağını okuma (230/400 V ve 400/690 V örneği)
Motor etiketinden 400 V şebekede yıldız mı üçgen mi bağlanacağını okuma (230/400 V ve 400/690 V örneği)

Aynı kuralı klemens tarafından gösteren aşağıdaki çizimde 230/400 V etiketli bir motor vardır: 400 V şebekede yıldız (Stern-Schaltung), 230 V şebekede üçgen (Dreieck-Schaltung) bağlanır. Sargı her iki durumda da aynı gerilimi, yaklaşık 230 V'u görür.

Aynı motor: 400 V şebekede yıldız (Stern), 230 V şebekede üçgen (Dreieck)
Aynı motor: 400 V şebekede yıldız (Stern), 230 V şebekede üçgen (Dreieck)

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. DRG yelpazesinde 3 kW'a kadar olan motorlar 230/400 V Δ/Y sargılıdır; 400 V şebekede yıldız bağlanır ve yıldız üçgen yol vermeye uygun değildir, çünkü üçgene geçtiğinde sargıya 400 V gelir. 4 kW ve üstü motorlar 400/690 V Δ/Y sargılıdır; 400 V şebekede üçgen çalışır, kalkışta yıldıza alınabildikleri için yıldız üçgen yol vermeye uygundur. Güç sınırının ayrıntısı kaç kW motor yıldız üçgen bağlanır yazısında anlatılır.

Yıldız Üçgen Yol Verme Güç Devresi Şeması

Güç devresi, motor akımının şebekeden sargılara hangi yoldan aktığını gösterir. Klasik yıldız üçgen güç devresinde bir kısa devre koruması (Q1), üç kontaktör (K1, K2, K3) ve bir termik röle (F2) bulunur.

Yıldız-üçgen güç devresi: Q1 sigorta, K1 ana, K2 yıldız, K3 üçgen kontaktörü ve F2 termik
Yıldız-üçgen güç devresi: Q1 sigorta, K1 ana, K2 yıldız, K3 üçgen kontaktörü ve F2 termik

K1 ana kontaktördür: L1, L2 ve L3'ü termik üzerinden U1, V1 ve W1 uçlarına verir ve motor çalıştığı sürece kapalı kalır. K2 yıldız kontaktörüdür: W2, U2 ve V2 uçlarını kendi içinde kısa devre ederek yıldız noktasını oluşturur. K3 üçgen kontaktörüdür: W2'yi L1'e, U2'yi L2'ye, V2'yi L3'e bağlayarak halkayı kapatır.

Aşağıdaki sadeleştirilmiş çizim yalnız üç kontaktörü gösterir; koruma elemanları çizilmemiştir. Altı sargı ucunun panoya nasıl taşındığını ve K2'nin üç ucu tek noktada nasıl birleştirdiğini burada net olarak izleyebilirsiniz.

Güç devresi: K1 şebeke (Netz), K2 yıldız (Stern), K3 üçgen (Dreieck) kontaktörü
Güç devresi: K1 şebeke (Netz), K2 yıldız (Stern), K3 üçgen (Dreieck) kontaktörü

Yıldız aşaması: K1 ve K2 kapalı

Start verildiğinde K1 ile K2 birlikte çeker, K3 açıktır. Sargıların giriş uçları faza, çıkış uçları yıldız noktasına bağlanır; motor düşük sargı gerilimiyle kalkar.

Güç devresinde yıldız aşaması: K1 ve K2 kapalı, K3 açık
Güç devresinde yıldız aşaması: K1 ve K2 kapalı, K3 açık

Üçgen aşaması: K1 ve K3 kapalı

Motor anma devrine yaklaştığında K2 bırakır, kısa bir aradan sonra K3 çeker. Artık her sargının çıkış ucu bir sonraki fazdadır; sargılar 400 V görür ve motor tam momentle çalışmaya devam eder. Bu aşamanın akım yolunu adım adım izlemek için yıldız üçgen güç devresi şeması yazımıza bakabilirsiniz.

Güç devresinde üçgen aşaması: K1 ve K3 kapalı, K2 açık
Güç devresinde üçgen aşaması: K1 ve K3 kapalı, K2 açık

Kumanda Devresi ve Zaman Çizelgesi

Güç devresindeki kontaktörlerin hangi sırayla çekeceğini kumanda devresi belirler. Şemada bir stop butonu, bir start butonu, K1'in mühürleme kontağı, bir zaman rölesi (KT) ve K2 ile K3 arasında karşılıklı kilitleme bulunur.

Yıldız-üçgen kumanda devresi: stop, start, mühürleme, zaman rölesi ve karşılıklı kilitleme
Yıldız-üçgen kumanda devresi: stop, start, mühürleme, zaman rölesi ve karşılıklı kilitleme

Mantık şöyledir: start butonuna basılınca K2 ve K1 çeker, K1'in yardımcı kontağı devreyi mühürler ve buton bırakılsa da motor çalışmaya devam eder. Zaman rölesi saymaya başlar; süre dolunca K2'yi bırakır, K2'nin kapalı kontağı yeniden kapanınca K3 çeker. K2'nin kapalı kontağı K3 hattında, K3'ün kapalı kontağı K2 hattındadır; böylece iki kontaktör hiçbir zaman aynı anda kapalı olamaz. Aynı anda kapanmaları, sargı uçları üzerinden fazlar arasında kısa devre anlamına gelir.

Kontaktörlerin zaman çizelgesi: K2 düşmeden K3 çekmez, aradaki kısa boşluk
Kontaktörlerin zaman çizelgesi: K2 düşmeden K3 çekmez, aradaki kısa boşluk

Zaman çizelgesi bu sıralamayı yatay bir eksende gösterir: K1 baştan sona kapalıdır; K2 ilk bölümde kapalı, K3 son bölümde kapalıdır ve ikisinin arasında kısa bir boşluk vardır. Kumanda devresinin satır satır açıklaması ve sık görülen arıza belirtileri yıldız üçgen kumanda devresi şeması yazısındadır.

Kontaktör ve Termik Akımları, Kalkış Akımının Seyri

Hangi kontaktör ne kadar akım taşır?

Yıldız üçgen devresinin önemli bir özelliği, kontaktörlerin motorun hat akımını değil, büyük ölçüde sargı akımını taşımasıdır. Üçgen çalışmada K1 sargıların giriş tarafını, K3 çıkış tarafını besler; her ikisinden de sargı akımı, yani yaklaşık In/√3 (≈0,58 In) geçer. K2 yalnızca yıldız aşamasında akım taşır ve bu akım yaklaşık In/3'tür.

Yıldız-üçgen devresinde K1, K2, K3 ve termiğin taşıdığı yaklaşık akım
Yıldız-üçgen devresinde K1, K2, K3 ve termiğin taşıdığı yaklaşık akım

Termik röle F2, K1'in çıkışında, sargıyla seri yerdedir; bu yüzden hat akımını değil sargı akımını ölçer. Termiğin ayar mantığı da buna göre kurulur. Cihaz seçimi ve ayar değerleri motor etiketine, üretici dokümanına ve yetkili elektrik personelinin değerlendirmesine bağlıdır; şemalar kavramı açıklar, uygulama yetkili elektrikçinindir. Belirli bir güç için örnek bir değerlendirme 22 kW motor yıldız üçgen yol verme yazısında yer alır.

Kalkış akımı nasıl değişir?

Direkt kalkışta motor ilk anda anma akımının birkaç katını çeker ve bu yüksek akım motor hızlanana kadar sürer. Yıldız üçgende ilk tepe yaklaşık üçte birine iner; üçgene geçiş anında ise ikinci, daha kısa bir akım darbesi görülür. Bu darbenin büyüklüğü, geçiş anında motorun ne kadar hızlandığına bağlıdır.

Direkt kalkış ile yıldız-üçgen kalkışta akımın zamana göre değişimi (nitel)
Direkt kalkış ile yıldız-üçgen kalkışta akımın zamana göre değişimi (nitel)

Aşağıdaki kaynak görseldeki eğri de aynı tabloyu verir: yıldızda düşük ve uzun bir akım bölgesi, geçişte kısa bir kesinti, ardından üçgene geçişte kısa bir tepe.

Kalkış akımı: yıldızda düşük akım, geçiş boşluğu, üçgene geçişte kısa tepe
Kalkış akımı: yıldızda düşük akım, geçiş boşluğu, üçgene geçişte kısa tepe

Yük, yıldızda düşük momentle anma devrine yaklaşamıyorsa geçiş darbesi büyür ve yıldız üçgenin avantajı azalır. Böyle durumlarda başka yol verme yöntemleri değerlendirilir; karşılaştırma için yıldız üçgen mi soft starter mı yazısına bakabilirsiniz.

Yıldız Üçgen Yol Vermeye Uygun DRG Motorları

Aşağıdaki modeller 400/690 V Δ/Y sargılıdır: 400 V şebekede üçgen çalışır ve kalkışta yıldıza alınabildikleri için yıldız üçgen yol vermeye uygundur. Tüm aileyi 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında, güç ve devre göre filtreli listeyi elektrik motoru online satın al sayfasında görebilirsiniz.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık Sorulan Sorular

Yıldız bağlantı şeması ile üçgen bağlantı şeması arasındaki fark nedir?

Yıldızda sargıların çıkış uçları tek noktada birleşir ve her sargı hat geriliminin √3'te birini görür. Üçgende sargılar halka oluşturur ve her sargı hat geriliminin tamamını görür. Aynı motor aynı şebekede yıldızda yaklaşık üçte bir akım ve moment üretir.

230/400 V etiketli motora yıldız üçgen yol verilir mi?

400 V şebekede verilmez. Bu motor 400 V'ta yıldız çalışmak üzere sarılmıştır; üçgene alındığında sargıya 400 V gelir ve motor aşırı akım çeker. DRG yelpazesinde bu durum 3 kW'a kadar olan motorlar için geçerlidir.

Yıldız üçgen devresinde neden üç kontaktör vardır?

K1 motoru şebekeye bağlar, K2 yıldız noktasını oluşturur, K3 sargıları üçgen halkasına çevirir. K2 ve K3 karşılıklı kilitlidir; aynı anda kapanmaları kısa devre demektir.

Termik röle şemada neden K1'den sonra çizilir?

Bu konumda termik, sargıyla seri olur ve sargı akımını ölçer. Böylece motor hem yıldızda hem üçgende aynı termik tarafından korunur.

Bu şemaların toplu hâli var mı?

Var. Bu yazıdaki şemaların tamamı yıldız üçgen bağlantı şemaları PDF dosyasında yer alır; sayfaların nasıl okunacağı yıldız üçgen bağlantı şeması PDF rehberinde anlatılır.