Teğetsel (Çapraz Akışlı) Fan: Hava Perdesi ve Fan Coil Motorları

Teğetsel fan (çapraz akışlı fan), uzun silindir biçimli çarkıyla havayı çarkın bütün boyu boyunca alıp yine bütün boyu boyunca geniş ve yassı bir hüzme hâlinde üfleyen fandır; hava perdelerinde, fan-coil ve split klima iç ünitelerinde, konvektörlerde kullanılır. Bu fanların motoru büyük çoğunlukla fanla birlikte gelen, tek fazlı, onlarca ya da birkaç yüz watt gücünde bütünleşik bir motordur ve DRG Motor'un 0,25 kW'tan başlayan trifaze asenkron motor gamına uymaz. Trifaze standart motorun gerçekten kullanıldığı yer, motoru kayışla çarkı döndüren büyük endüstriyel hava perdeleridir.

Bu yazı, elinizdeki teğetsel fanın motoru yandığında hangi durumda yalnız motoru, hangi durumda fan grubunu değiştirmeniz gerektiğini ve büyük hava perdelerinde motorun nasıl seçileceğini anlatır. Motor sökme ve bağlantı işini yetkili elektrikçi yapmalıdır; hava perdelerinde fan beslemesinin yanında elektrikli ısıtıcı devresi de bulunabilir. Trifaze modellerin tamamı Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasındaki 120 model arasındadır; fan uygulamalarına genel bakış için Fan Motorları sayfamıza da bakabilirsiniz.

Teğetsel fan nedir, hangi fan grubuna girer?

Teğetsel fan bir çalışma prensibi adıdır; aksiyel, santrifüj ve karışık akışlı fanlarla aynı grupta yer alır. Gövde ya da kurulum biçimini (duvar tipi, kanal tipi) veya kullanım amacını (hava perdesi, brülör) anlatmaz. Hava perdesi bir kullanım amacıdır: içinde teğetsel fan da olabilir, çift emişli santrifüj fan da. Bu ayrım motor değişiminde önemlidir, çünkü "hava perdesi motoru" dendiğinde içerideki fanın türü ve tahrik biçimi henüz belli değildir.

Çarkın yapısı ayırt edicidir: iki uç diski arasına dizilmiş çok sayıda kısa, öne eğik kanattan oluşan, çapı küçük ama boyu uzun bir silindir. Bir üretici kataloğunda bu çarkların çapı 30–65 mm, uzunluğu 2×300 mm'ye kadar verilir [1]. Hava çarka bir yandan girer, kanat dizisini iki kez keserek geçer ve karşı yandan, çarkın boyu kadar geniş bir ağızdan çıkar. Çarkın içinde oluşan girdap akışı yönlendirir; bu yüzden fanın kasası ve dil (vortex) parçası, çarkın kendisi kadar performansı belirler.

Kullanım yerleri:

• Mağaza, market ve soğuk oda kapılarında hava perdeleri.
• Split klima iç üniteleri, kaset ve duvar tipi fan-coil cihazları.
• Döşeme içi ve duvar konvektörleri, elektrikli ısıtıcılar.
• Soğutmalı teşhir dolapları, cihaz içi soğutma (fırın gövdesi, elektronik kabin).

Teğetsel fanı aksiyel ve santrifüj fandan ayıran ne?

Teğetsel fanın gücü, havayı geniş bir alana eşit hızla yaymasıdır. Aksiyel fan yuvarlak bir hüzme, santrifüj fan dar bir çıkış ağzından yoğun bir akım verirken teğetsel fan kapı genişliği boyunca düzgün bir hava bıçağı oluşturur. Bunun bedeli basınçtır: teğetsel fanlar düşük karşı basınca göre tasarlanır ve kanala bağlanmaya uygun değildir. Bir üreticinin 80 ve 100 mm çarklı serisinde en yüksek basınç 45 ve 75 Pa düzeyindedir [2].

• Basınç: düşük; filtre ya da uzun kanal eklendiğinde debi hızla düşer.
• Debi: çark boyuyla orantılı artar; daha uzun kapı için daha uzun çark ya da yan yana birden fazla fan kullanılır.
• Ses: düşük devir ve geniş çıkış sayesinde sessizdir; yaşam alanı cihazlarında tercih edilmesinin asıl nedeni budur.
• Atış mesafesi: hava perdesinde montaj yüksekliğini belirleyen değerdir ve çıkış hızına bağlıdır.

Motor bu sistemde ne iş yapar ve neden çoğu zaman ayrı alınmaz?

Küçük teğetsel fanlarda çark motor miline doğrudan takılır. Motor çarkın bir ucunda, hava akımının dışında, yan saca bağlıdır; çarkın öbür ucu kasaya oturan bir burç yatakta döner. Motor ile çark aynı imalatçının ürünüdür ve birlikte dengelenir. Bir üretici bu fanlar için gölge kutuplu, kondansatörlü ve elektronik komütasyonlu (EC) motor seçenekleri sunar [1]; hepsi tek faz şebekeden ya da düşük gerilimden çalışır.

Güç seviyesi bu motorları standart IEC motor dünyasından ayırır. Bir üreticinin broşüründe 80 mm çarklı teğetsel fan 38 W, 100 mm çarklı olan 80 W giriş gücündedir, besleme 220–240 V'tur [2]. Bir hava perdesi kataloğunda teğetsel modellerin fan girişi 150–240 W, besleme 220–240 V 50 Hz'dir [3]. Gamımızdaki en küçük 4 kutuplu motor DRG-711-4 ise 0,25 kW, 1340 d/d, 400 V'ta 0,66 A çeken trifaze bir motordur. Yani en küçük DRG motoru bile tipik bir 100 mm teğetsel fan motorundan üç kat güçlüdür ve tek faz prizden çalışmaz.

Sorumluluk ayrımı açıktır. Fanın seçimi, fan eğrisi, çark ve kasa tasarımı fan ya da cihaz imalatçısının, büyük projelerde mekanik proje mühendisinin işidir. Motor tedarikçisinin işi, verilen mil gücü, devir, montaj ve ortam şartına uygun motoru sağlamaktır. Bütünleşik fan grubunda bu iki iş tek üründe birleştiği için yedek parça da fan grubu olarak istenir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Yanan teğetsel fan motorunun yerine DRG motoru takılır mı?

Karar, motorun nasıl bağlandığına ve plakasında ne yazdığına göre verilir:

İlk üç satırda DRG motoru uygun değildir; motor gövdesi sığmaz, mil ucu ve bağlantısı farklıdır, gerilim tek fazdır. Böyle bir motoru trifaze bir motorla "uyarlamaya" çalışmak balansı ve yatak hizasını bozar. Son satırda ise motor plakasında IEC gövde, kW, devir ve 400 V yazıyorsa aynı değerlerdeki trifaze motor doğrudan yerine geçer.

Teğetsel fan ve hava perdesi motoru kaç kW olur?

Teğetsel fan için sabit bir güç yoktur; güç çark çapı ve boyu, devir, kanat sayısı, çıkış ağzındaki basınç kaybı (ızgara, ısıtıcı batarya), istenen çıkış hızı ve kayış kaybıyla değişir. Kaynaklarda görülen değerler şunlardır: küçük teğetsel fanlarda 38–80 W [2], teğetsel hava perdelerinde 150–240 W fan girişi [3]. Kayışlı endüstriyel hava perdesine ait bir veri sayfasında ise motor 5–15 hp (yaklaşık 3,7–11 kW), kapalı tip ve tek devirlidir; 380 V 3 faz 50 Hz seçeneği vardır [4]. Bu belge çark tipini ayrıca belirtmez; içerideki fan teğetsel de olsa santrifüj de olsa motor aynı türden bir trifaze asenkron motordur.

Büyük bir perde için mil gücü P_mil = Q·Δp / η_fan bağıntısıyla bulunur. Örnek (varsayımlar açık): 9.000 m³/h (2,5 m³/s) debi, ısıtıcı batarya ve ızgarayla birlikte 400 Pa basınç, fan verimi 0,45 varsayılırsa mil gücü yaklaşık 2,2 kW çıkar. Kayış tahriki için 0,95 kayıp payı ile motor milinde yaklaşık 2,3 kW, %15 işletme marjıyla yaklaşık 2,7 kW gerekir. Bu durumda 3 kW, 4 kutuplu DRG-100L2-4 (1450 d/d, 400 V'ta 6,02 A) seçilir. Hesabı kendi değerlerinizle Pompa & Fan Motor Gücü hesaplama aracında tekrarlayabilirsiniz.

DRG gamı: alüminyum gövde 0,25–11 kW, pik döküm 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V; montaj B3, B5, B14 ve B35 (sipariş notuyla). Teğetsel fan tarafında bu gamın karşılığı yalnız kayışlı büyük perdelerdir; aşağıdaki fiyat tablosu da bu yüzden 1,5–11 kW arasındaki 4 kutuplu modellerle sınırlıdır.

Büyük hava perdesinde devir, kasnak ve montaj nasıl seçilir?

Teğetsel çark uzun ve narin olduğu için hızına çark imalatçısı sınır koyar; bu sınır motorun devrinden değil kasnak oranından ayarlanır. Kayışlı perdelerde 4 kutuplu (1500 d/d sınıfı) motor tercih edilir: kasnak oranı makul kalır, motor sessizdir. Örnek: çarkın 950 d/d dönmesi isteniyorsa 1450 d/d motorla kasnak oranı yaklaşık 1,53'tür. 2 kutuplu motor aynı çark devri için daha büyük bir oran ve daha küçük motor kasnağı gerektirir; kayış kuvveti ve ses artar. 6 kutuplu motor ise aynı güçte daha büyük gövdeye çıkar, perde kasasına sığmayabilir.

Montaj: fanın kapı üstüne ya da duvara montajı ile motorun IEC montaj tipi ayrı şeylerdir. Kayışlı perdelerde motor genellikle gergi raylı bir kaideye ayaklı (B3) bağlanır; kesin tip fan imalatçısının çiziminden alınır. Motor çoğu zaman kasanın bir köşesinde, hava akımının dışındadır; bu yüzden kendi fanıyla soğuyan kapalı tip motor yeterlidir. Klemens kutusu yönünü ve kablo girişini değişimden önce eski motorla karşılaştırın.

Motor seçimi için gereken veriler (kontrol listesi):

• Eski motorun plakası: kW, d/d, gerilim, bağlantı (Δ/Y), IEC gövde, montaj tipi.
• Mil çapı ve boyu (D × E), kama genişliği; mevcut kasnağın göbek ölçüsü.
• Kasnak çapları ve kayış tipi; çark devri.
• Perdenin besleme gerilimi: tek faz mı, 400 V trifaze mi?
• Isıtıcılı model mi; motorun sıcak hava tarafında olup olmadığı.
• Kapı açıldığında fanın kaç kez devreye girdiği (sık kalkış termik ayarını etkiler).
• İnvertörle devir ayarı isteniyor mu?

Termik röle motor plakasındaki akıma ayarlanır; termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracı yardımcı olur. Kayışlı fan konusunda daha geniş bir çerçeve için Sanayi Tipi Fan ve Aspiratör İçin Elektrik Motoru Seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Kayışlı hava perdeleri için DRG motorları

• DRG-90L-4 – 1,5 kW – 1445 d/d – IEC 90L pik döküm
• DRG-100L1-4 – 2,2 kW – 1450 d/d – IEC 100L pik döküm
• DRG-100L2-4 – 3 kW – 1450 d/d – IEC 100L pik döküm
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1450 d/d – IEC 112M pik döküm
• DRG-132S-4 – 5,5 kW – 1460 d/d – IEC 132S pik döküm
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1460 d/d – IEC 132M pik döküm
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1465 d/d – IEC 160M pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Teğetsel fan ve hava perdesi motoru: sık sorulan sorular

Teğetsel fan ile santrifüj fan aynı şey mi?

Hayır. İkisinin de çarkında öne eğik kanat olabilir, ama santrifüj fanda hava eksenden girip çevreden çıkar; teğetsel fanda hava çarkı enine geçer ve çarkın boyu kadar geniş bir ağızdan çıkar.

Hava perdesi motoru yandı, trifaze motor takabilir miyim?

Yalnız perde zaten kayışlı ve trifaze IEC motorluysa. Çarkı doğrudan miline takılı tek fazlı ya da EC motorlu perdelerde imalatçının yedek motoru veya fan grubu alınmalıdır.

Klima iç ünitesinin fan motoru yerine sanayi motoru olur mu?

Olmaz. Bu motorlar onlarca watt gücünde, cihaza özel bağlantılı ve çoğu elektronik kontrollüdür; cihazın kendi yedek parçası kullanılmalıdır.

3 kW 1500 devir motor kaç amper çeker?

DRG-100L2-4 400 V'ta 6,02 A çeker, nominal devri 1450 d/d'dir. Kayışlı büyük bir hava perdesinde termik bu değere ayarlanır.

Perdenin ya da fanın etiketini ve eski motorun plakasını bize iletin, trifaze bir motorun uyup uymadığını birlikte netleştirelim: telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası. Uyan modeller ve güncel fiyatlar için Elektrik Motoru Online Satın Al.

Kaynaklar

1. ebm-papst – Tangential blowers (ürün sayfası) – çark çapı 30–65 mm, uzunluk 2×300 mm'ye kadar; gölge kutuplu, kondansatörlü ve EC motor seçenekleri
2. ebm-papst – Tangential blowers QL 80 / QL 100 (broşür, PDF) – 80 ve 100 mm çarklı modeller: 220–240 V, 38 W ve 80 W giriş, 1500 min⁻¹
3. KINAIR Air Curtain Units – Product Technical Catalogue (PDF) – teğetsel (cross flow) hava perdeleri: 220–240 V 50 Hz, 150–240 W giriş, 120 mm çark
4. Berner – Industrial Belt Drive 20 Air Curtain Data Sheet (PDF) – kayışlı endüstriyel hava perdesi: kapalı tip tek devirli motor, 5–15 hp, 380 V 3 faz 50 Hz seçeneği