Toz Toplama ve Filtre Fanı Motoru: Torba Filtre ve Siklon Sistemlerinde Seçim

Toz toplama fanının motoru, filtre en kirli hâlindeyken bile istenen debiyi çekecek mil gücüne göre seçilir; temiz filtreyle yapılan hesap motoru küçük bırakır. Bu yazıdaki torba filtreli örnekte saatte 9.000 m³ hava, temiz filtrede 1.800 Pa, kirli filtrede 2.750 Pa sistem basıncıyla çekiliyor; mil gücü 6,0 kW’tan 9,2 kW’a çıkıyor ve 11 kW, 2 kutuplu DRG-160M1-2 uygun düşüyor (400 V’ta 19,6 A, 2945 d/d). Uygun modelleri online mağazamızdaki 120 model arasında görebilirsiniz.

Toz toplama bir fan tipi değil, kullanım amacıdır: aynı iş santrifüj fanın farklı çarklarıyla yapılır. Motor seçimini belirleyen şey de çarktan çok sistemdir: fan filtreden önce mi sonra mı, filtre ne kadar kirleniyor, ortamda yanıcı toz var mı. Pano, yol verme ve termik ayarını yetkili elektrikçi yapmalı; fan ve filtre bakımı enerji kilitlenmeden yapılmamalıdır.

Toz toplama sisteminde fan nerede durur?

Tipik sistem şu sırayla kurulur: emiş ağızları (davlumbaz), kanal, gerekirse siklon ya da çökeltme kutusu, torba ya da kartuş filtre, fan ve baca. Fanın yeri iki seçenekten biridir ve çark tipini de bu belirler.

• Filtreden sonra (temiz taraf): En yaygın düzen. Fan tüm sistemi emişte tutar, kaçak olursa toz dışarı değil içeri sızar [1]. Fan filtrelenmiş hava gördüğü için daha verimli geriye eğik çark kullanılabilir; bir üretici bunun daha küçük motorla çalışmayı mümkün kıldığını belirtir [2].
• Filtreden önce (kirli taraf): Fan tozu ve malzemeyi ilk karşılayan elemandır. Burada kendini temiz tutan radyal kanatlı çark gerekir [2]; uzun lif, kâğıt ya da yonga taşıyan hatlarda tercih edilir.

Temiz tarafta bile filtre torbası yırtılırsa fana toz gelir. Geriye eğik kanatların içinde kir birikmesi dengesizlik ve performans kaybı yapar [4]; bu yüzden filtre arızası çoğu zaman fan titreşimi olarak fark edilir.

Bu sistemde elektrik motorunun görevi nedir?

Motor her iki düzende de hava akımının dışında kalır. Küçük ve orta boy, filtre üstüne oturan fanlarda çark doğrudan motor miline takılır; bir üreticinin kılavuzundaki fan, filtrenin temiz hava çıkışına doğrudan bağlanan, doğrudan tahrikli bir settir [3]. Büyük sistemlerde fan ayrı bir şaseye kurulur ve motor kayış-kasnak ya da kaplinle bağlanır; bu düzende fan devri kasnakla değiştirilebilir.

Doğrudan tahrikte motor milinde çark ağırlığı ve balans yükü vardır; yatay ya da dikey montaj tipi (B3, B5, V1 gibi) fanın düzenine göre belirlenir ve kesin tip fan üreticisinin çiziminden alınır. Kayışlı düzende motor genellikle B3 ayaklı ve gerdirme kızağı üzerindedir.

Sorumluluklar ayrıdır: fan seçimi, fan eğrisi, çark, gövde, filtre alanı ve kanal hesabı filtre ya da fan üreticisinin ve proje mühendisinin işidir. Motor tedarikçisi, verilen mil gücüne, devre, montaj tipine ve ortam şartına uygun motoru sağlar.

Filtre kirlendikçe motorun yükü nasıl değişir?

Torba filtrede toz, kumaşın yüzeyinde bir kek oluşturur ve hava bu kekten geçerken basınç kaybeder. Bir tasarım kılavuzuna göre yeni torbalarda basınç farkı 0,5–1,5 inç su sütunu (yaklaşık 125–375 Pa), normal işletmede 3–5 inç su sütunudur (yaklaşık 750–1.250 Pa); 5 inç’in üstü torbaların tıkandığını gösterir [1]. Filtre basıncı yükseldiğinde fan aynı havayı çekmek için daha çok çalışmak zorundadır [1].

Örnek varsayımlar: debi 2,5 m³/s (9.000 m³/h), davlumbaz, kanal ve siklon kaybı 1.500 Pa; temiz filtre 300 Pa, silkeleme öncesi kirli filtre 1.250 Pa. Fan verimi 0,75 varsayılırsa ve debi sabit tutulursa (damper ya da invertörle), P_mil = Q·Δp / η_fan:

Motor, en yüksek yük olan kirli filtre noktasına göre seçilir: 9,2 kW’a yaklaşık %10 pay eklenince ≈ 10,1 kW, bir üst standart güç 11 kW. Doğrudan tahrikte kayış kaybı yoktur; kayışlı düzende ayrıca kayış kaybını ekleyin. Değerleri kendi sisteminizle denemek için Pompa & Fan Motor Gücü hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Debi sabit tutulmuyorsa tablo tersine de dönebilir. Filtre yeni silkelendiğinde sistem direnci düşer, fan daha çok hava çeker. Geriye eğik çarkta güç bir tepe yaptıktan sonra artmaz; radyal kanatlı çarkta ise güç debiyle birlikte artar ve temiz filtre anı motor için en ağır an olabilir. Bu yüzden fan üreticisinden iki çalışma noktasındaki (temiz ve kirli) mil gücünü birlikte isteyin.

Güç aralığı neden yazmıyoruz?

Toz toplama fanları için güvenilir bir kaynakta tek bir motor gücü aralığı bulamadık. Güç uygulama verisine göre belirlenir: emiş noktası sayısı ve her birinin debisi, kanal hızı, filtre tipi ve basınç farkı, siklon kaybı, toz türü ve yoğunluğu, hava sıcaklığı, rakım ve tahrik şekli.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kalkış: damper, ağır çark ve yol verme

Toz fanları çoğu zaman sabah soğuk ve yoğun havayla, filtre kekiyle ve dolu kanallarla kalkar. Bu yüzden çıkış damperi kapalı kalkış uygulanır; özellikle radyal kanatlı çarkta kapalı damper, kalkıştaki gücü belirgin biçimde azaltır. Kirli tarafta çalışan radyal çarklar kalın sacdan yapıldığı için ağırdır ve hızlanma uzun sürer.

Örnekteki DRG-160M1-2’nin kalkış akımı nominalin 8,1 katıdır: doğrudan yol vermede ≈ 159 A. 400/690 V sargılı olduğundan 400 V’ta üçgen çalışır ve yıldız-üçgene uygundur; yıldızda hat akımı ≈ 53 A’e, kalkış momenti ≈ 23,8 Nm’ye iner. Damper kapalıyken bu moment çoğu fanı kaldırır; açık damperle yıldızda takılma riski vardır. Uzun hızlanma süresinde ağır kalkış sınıfı termik ya da yumuşak yol verici gerekir; ayar için yıldız-üçgen yol verme ve termik, sigorta ve kontaktör seçimi araçlarımıza bakabilirsiniz.

İnvertör bu sistemde ayrı bir fayda sağlar: filtre kirlendikçe devri artırıp emiş ağızlarındaki hızı sabit tutar, filtre temizken devri düşürür. Bu durumda motor, en yüksek devirdeki kirli filtre noktasına göre seçilmelidir.

Tozlu ortamda motor: IP koruması, soğutma ve yanıcı toz

Fan temiz tarafta olsa bile motor tozlu bir binanın ya da tesisin içinde, çoğu zaman filtrenin hemen yanında durur. Motor kendi kanatlı gövdesi ve arka fanıyla soğur; kanatların arası tozla dolduğunda ısı atılamaz ve motor plaka akımında bile ısınır. Bir fan kılavuzu, motorun havalandırma açıklıklarının temiz tutulmasını ve yan montajda tahliye deliğinin aşağı bakmasını ister [3].

• IP55 gövde tozun ve su püskürtmesinin içeri girmesini sınırlar; kanat aralarını yine de düzenli temizleyin.
• Fan kapağının arkasını kapatan torba, karton ya da toz yığını soğutmayı keser.
• Silkeleme havasının ya da dış ortamın neminin motor üstünde çamur yapmasına izin vermeyin.

Ahşap, un, alüminyum ya da magnezyum tozu gibi yanıcı tozlarda sistem patlayıcı ortam sayılabilir. Bu durumda fan ve motorun ilgili patlayıcı ortam belgesine sahip olması gerekir; DRG’nin standart motorları bu belgeyle satılmaz. Ayrıntı için exproof elektrik motoru yazımıza bakın. Bölge sınıflandırması tesis sahibinin ve yetkili mühendisin işidir.

Uygulamaya göre ne değişir?

• Taş kırma ve eleme: Aşındırıcı silis tozu; siklon + torba filtre yaygındır, fan temiz tarafta tutulursa çark ömrü uzar.
• Ahşap işleme: Yonga ve talaş hacimlidir; kirli taraf radyal fan sık görülür, yanıcı toz riski değerlendirilmelidir.
• Metal taşlama: Kıvılcım filtreye ulaşabilir; kıvılcım tutucu ve düzenli torba kontrolü gerekir.
• Kumlama: Yüksek toz yükü ve sık silkeleme; filtre basıncı hızlı yükselir, motor kirli noktaya göre seçilmelidir.
• Döküm: Sıcak ve tozlu gaz; fan sıcaklığa göre seçilir, motor sıcak bölgeden uzakta tutulur.

Motor seçimi kontrol listesi ve DRG eşleşmesi

• Fan veri sayfası: debi, temiz ve kirli filtredeki toplam basınç, fan devri, iki noktadaki mil gücü
• Fanın yeri: filtreden önce mi sonra mı
• Tahrik: doğrudan (çark motor milinde) ya da kayış/kaplin
• Eski motorun plakası: kW, d/d, gövde, montaj tipi, mil çapı
• Toz türü: aşındırıcı mı, yanıcı mı
• Yol verme: doğrudan, yıldız-üçgen, yumuşak yol verici ya da invertör
• Ortam sıcaklığı ve motorun yeri

DRG gamı: alüminyum gövdede 0,25–11 kW, pik döküm gövdede 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V; montaj B3, B5, B14 ve B35 sipariş notuyla. Fanın istediği güç ve devir bu aralıktaysa eşleşme yapılır; filtre üstü fanlarda 2 ve 4 kutuplu modeller öne çıkar ve güncel fiyatları yukarıdaki fiyat tablosunda görebilirsiniz. Örnekteki motorun özellikleri:

• Güç: 11 kW
• Nominal devir: 2945 d/d
• Akım 400 V: 19,6 A
• cos φ: 0,89
• Nominal moment: 35,7 Nm
• Kalkış akımı Is/In: 8,1
• Mil D × E: 42 × 110 mm
• Rulman: 6309-C3

Ölçüler için teknik çizimler sayfasına, genel bilgi için Fan Motorları sayfamıza bakabilirsiniz. Kayış ve fan yasaları tarafı sanayi tipi fan ve aspiratör motoru yazımızda anlatılıyor.

Toz toplama fanları için DRG motorları

• DRG-132S2-2 – 7,5 kW – 2930 d/d – 132S pik döküm
• DRG-160M1-2 – 11 kW – 2945 d/d – 160M pik döküm
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1465 d/d – 160M pik döküm
• DRG-160M2-2 – 15 kW – 2945 d/d – 160M pik döküm
• DRG-180M-2 – 22 kW – 2955 d/d – 180M pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Toz toplama fanı motoru: sık sorulan sorular

Toz toplama fanı kaç kW olmalı?

Sabit bir değer yoktur; debi ve kirli filtredeki toplam basınç belirler. Örnekte 9.000 m³/h ve 2.750 Pa için ≈ 9,2 kW mil gücü çıktı, 11 kW motor seçildi.

Toz toplama fanı neden zamanla az çekmeye başlar?

Filtre kekinin basıncı yükselir ve fan daha az hava çeker. Basınç farkı göstergesini izleyin; silkeleme sonrası basınç düşmüyorsa torbalar tıkanmış olabilir. Motoru büyütmek kök sorunu çözmez.

Filtre fanı motoru neden ısınıyor?

En sık nedenler kanat aralarında biriken toz, kapanmış fan kapağı ve kirli filtre noktasına göre küçük seçilmiş motordur. Önce gövdeyi temizleyin, sonra çalışma akımını plaka akımıyla karşılaştırın.

11 kW toz toplama fanı motoru kaç amper çeker?

DRG-160M1-2 400 V’ta 19,6 A, DRG-160M-4 ise 20,4 A nominal akım çeker. Doğrudan yol vermede kalkış akımı nominalin 7,7–8,1 katıdır.

Fan etiketini, filtrenin basınç farkını ve eski motorun plakasını bize iletin, uygun DRG modelini birlikte netleştirelim: telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası. Tüm modeller ve güncel fiyatlar için Elektrik Motoru Online Satın Al.

Kaynaklar

1. CED Engineering – Design and Sizing of Baghouse Dust Collectors (D06-005) – torba filtre basınç farkı: yeni filtre 0,5–1,5 inç SS, işletme 3–5 inç SS, 5 inç üstü tıkanma; fan genellikle filtreden sonra
2. Chicago Blower – Dust Collection Application Brochure – kirli tarafta malzemeyi önce karşılayan radyal kanatlı fan; temiz tarafta daha küçük motorla çalışan geriye eğik fan
3. Donaldson Torit – Radial Blade Fan (TRB) Installation and Operation Manual – filtrenin temiz hava çıkışına doğrudan bağlanan doğrudan tahrikli fan; motor havalandırma açıklarının temiz tutulması, tahliye deliğinin aşağı bakması
4. U.S. DOE – Improving Fan System Performance: A Sourcebook for Industry – geriye eğik kanatlarda kirlenme birikmesi, dengesizlik ve performans kaybı