Proses ve Kimyasal Pompa Motoru: Akışkan, Malzeme ve Motor Seçimi Ayrımı

Kimyasal pompa motoru, proses pompasının milini kaplinle çeviren standart bir trifaze asenkron motordur; asit, baz, çözücü ya da sıcak yağ gibi akışkanlara dayanmak pompanın gövde, çark ve salmastra malzemesinin işidir, motorun değil. Motor seçimini akışkanın yoğunluğu ve viskozitesi, pompanın debisi ve basma yüksekliği ile motorun durduğu ortam belirler. Aynı pompa ve aynı çalışma noktasında yoğunluğu 1.520 kg/m³ olan bir sıvı, suya göre yaklaşık %52 daha fazla mil gücü ister; bu fark, aşağıdaki örnekte motoru 5,5 kW'tan 7,5 kW'a çıkarır. Patlayıcı ortam varsa Ex korumalı motor gerekir ve DRG gamında Ex motor yoktur.

Bu sayfa ISO 5199 ve ANSI B73 sınıfı proses pompalarında motorun nasıl seçildiğini, piyasadaki güç aralığını ve sorumlulukların nasıl ayrıldığını anlatır. Proses pompalarına uyan modeller ve güncel fiyatlar Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında; öteki pompa türleri Pompa Motorları sayfasında.

Proses ve kimyasal pompa nedir, nerelerde kullanılır?

Proses pompası, çalışma prensibi bakımından tek kademeli, uçtan emişli bir santrifüj pompadır. Kurulumu yataydır: pompa kendi yatak gövdesiyle bir şaseye oturur, motor aynı şasede kaplinle bağlanır. Kullanım amacı ise kimya ve proses sanayisinde aşındırıcı, sıcak ya da tehlikeli sıvıları taşımaktır. Onu sıradan su pompasından ayıran, iki standart ailesidir:

• ISO 5199: sınıf II santrifüj pompalar için teknik şartları tanımlar; boyut ve performans kademeleri ise çoğunlukla ISO 2858'e göredir [2][3].
• ANSI/ASME B73.1: Kuzey Amerika kökenli, boyutları standartlaştırılmış yatay proses pompasıdır [1][4]. Dikey hat tipi karşılığı B73.2'dir.

Bir üreticinin ISO 5199 serisi 50 Hz'de 3.300 m³/h debiye, 162 m basma yüksekliğine ve -40 ile +400 °C akışkan sıcaklığına kadar çıkar [3]. Bu sınırlar su pompalarından çok daha geniştir ve kullanım yerleri de buna göre çeşitlidir: kimya ve petrokimya tesisleri, rafineri yardımcı servisleri, kâğıt ve selüloz, şeker ve alkol fabrikaları, galvaniz ve yüzey işlem hatları, arıtma tesislerinin kimyasal dozaj öncesi transfer hatları.

Uçtan emişli su pompasından farkı ve motorun pompayı nasıl çevirdiği

Dışarıdan bakınca bir proses pompası, EN 733 standardındaki uçtan emişli su pompasına benzer; ikisi de salyangoz gövdeli ve yatay millidir. Fark yapının ağırlığındadır: ISO 5199 pompalarında değiştirilebilir mil koruyucu kovanı ve çift mekanik salmastra seçenekleri [3], bazı serilerde salmastrasız manyetik kaplinli sürümler [4] bulunur. Santrifüj pompa, uçtan emişli pompa ve hat tipi pompa motorları ayrı sayfalarda ele alınır.

Tahrik düzeni neredeyse her zaman doğrudan ve kaplinlidir. Pompa ve motor ortak bir çelik şase üzerindedir; motor ayaklı (B3) standart bir motordur ve esnek ya da aralıklı (spacer) kaplinle pompa miline bağlanır [2]. Aralıklı kaplin, motoru yerinden oynatmadan pompanın arka tarafının (yatak gövdesi, çark, salmastra) sökülmesine izin verir; buna "back pull-out" tasarım denir. Bu düzenin motor açısından sonucu şudur: motor değişiminde mil ucu, mil yüksekliği ve ayak delikleri aynı IEC gövdeye uyduğu sürece pompaya dokunmadan motor değiştirilebilir. Kaplin hizası değişimden sonra yeniden kontrol edilmelidir. Kesin montaj tipi pompa üreticisinin çiziminden alınır.

Devir tarafında proses pompaları çoğunlukla 2 ve 4 kutupludur. ANSI pompaların performans eğrileri 60 Hz için 3500 ve 1750 d/d, 50 Hz için 2850 ve 1450 d/d üzerinden verilir [1]. Aşındırıcı katı içeren ya da kavitasyona yatkın akışkanlarda düşük devir tercih edilir; bu karar pompa üreticisinindir.

Malzeme pompanın, ortam motorun konusudur: Ex ayrımı

Kimyasal pompa seçiminde en sık yapılan hata, "kimyasala dayanıklı motor" aramaktır. Akışkan motora hiç değmez; motorun bilmesi gereken tek şey pompanın mil gücü ve devridir. Akışkanın dayanımı pompa tarafında çözülür: gövde ve çark malzemesi (dökme demir, paslanmaz çelik, dupleks, özel alaşım ya da plastik kaplama), salmastra tipi ve conta malzemesi. Bir üreticinin kataloğunda malzeme varyantı açıkça "pompalanan sıvıya göre" seçilir [2].

Motoru ilgilendiren, motorun bulunduğu ortamdır. Burada üç durum ayrılır:

• Normal endüstriyel ortam: pompa odası temiz ya da az tozlu, patlayıcı gaz yok. Standart trifaze motor uygundur.
• Agresif buhar veya sık yıkama: asit buharı ya da kimyasal yıkama motor gövdesini, boyayı ve klemens kutusunu etkiler. Bu koşulu siparişten önce bildirin; motoru buhar kaynağından uzak tutmak ve yıkama suyunu klemens kutusuna yöneltmemek ilk önlemdir.
• Patlayıcı ortam (ATEX bölgesi): çözücü, yakıt ya da yanıcı gaz bulunan bölgelerde pompa ve motorun ilgili patlamaya karşı koruma belgesine sahip olması gerekir. Pompa üreticileri bu sürümü ayrıca sunar [2]. DRG gamında Ex motor yoktur; bu bölgelerde DRG motoru kullanılmaz.

Bölge sınıflandırmasını tesisin patlamadan korunma dokümanı belirler; emin değilseniz motor istemeden önce tesisin İSG ya da proses güvenliği sorumlusuna sorun.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kimyasal pompa motoru kaç kW olur?

A) Piyasadaki proses pompası modellerinde motor gücü

Bu pompa grubunda üretici modeline ve kapasitesine göre yaklaşık 0,25–355 kW motor seçenekleri görülür [1][2]. Tablodaki her pompa tek motorludur. ANSI satırlarındaki değerler o yatak grubunun taşıyabileceği en yüksek güçtür; aynı yatak grubundaki küçük çarklı pompalar çok daha düşük güçle çalışır. Güç; debi ve basma yüksekliğiyle birlikte akışkanın yoğunluğuyla doğru orantılı artar. Bir üretici kataloğuna göre yoğunluğu 1,2 olan bir sıvı aynı pompada %20 daha fazla güç ister; debi, basma yüksekliği ve pompa verimi değişmez [2]. Viskozite ise daha karmaşık etki yapar: güç tüketimi artar, basma yüksekliği, debi ve pompa verimi düşer [2]. Bu yüzden suya göre yapılmış bir pompa seçimini koyu bir akışkana aynen taşımak motoru küçük bırakır.

B) DRG gamında karşılığı olan motorlar

Bu aralık DRG'nin 0,25–355 kW, 1500 ve 3000 d/d gamıyla tümüyle örtüşür. Kesişmeyen kısım güçte değil, korumadadır: patlayıcı ortam için Ex belgeli motor isteyen pompalar DRG gamı dışındadır. Kuzey Amerika'dan gelen ANSI pompalarda motor NEMA ölçülü ve 60 Hz olabilir; bu durumda IEC motora geçişte mil, ayak ve kaplin uyumu ayrıca kontrol edilir.

Örnek hesap: yoğun sıvı motoru nasıl büyütür?

Mil gücü için P = ρ·g·Q·H / η_pompa kullanılır; birimler kg/m³, m³/s, m ve W'tır. Bir proses pompası saatte 25 m³ sıvıyı 30 m basma yüksekliğine basacak, pompa verimi 0,58 ve 2 kutup.

Motor gücü için bir üretici kataloğu ISO 5199'a göre emniyet payı tablosu verir: gereken pompa gücü 4,3 kW'a kadarsa 5,5 kW, 6,1 kW'a kadarsa 7,5 kW motor seçilir [2]. Böylece su ile çalışırken DRG-132S1-2 (5,5 kW, 2930 d/d, 400 V'ta 10,1 A) yeterken, yoğun sıvıda DRG-132S2-2 (7,5 kW, 2930 d/d, 400 V'ta 13,7 A) gerekir. Hesap viskozitenin suya yakın olduğunu varsayar; viskoz akışkanda pompa üreticisinin düzeltilmiş eğrisi kullanılmalıdır. Pompa önce suyla devreye alınıp sonra yoğun sıvıya geçilecekse motor, ağır akışkana göre seçilir. Kendi değerlerinizle aynı hesabı Pompa & Fan Motor Gücü aracında yapabilirsiniz.

Kimyasal pompa için motor talebinde gereken bilgiler:

• Pompa etiketi ya da veri föyü: debi, basma yüksekliği, devir; ISO mu ANSI mi.
• Akışkanın yoğunluğu, çalışma sıcaklığındaki viskozitesi ve sıcaklığı.
• Pompa üreticisinin verdiği en yüksek mil gücü (çalışma aralığının en büyük debi ucunda).
• Eski motorun plakası: kW, d/d, IEC ya da NEMA gövde, mil çapı, gerilim ve frekans.
• Motorun bulunduğu bölge: patlayıcı ortam sınıflandırması var mı (varsa Ex şartı).
• Ortam: asit buharı, yıkama, açık alan ya da kapalı pompa odası.
• Debi kontrolü: vana mı, invertör mü; yol verme şekli.

DRG motorlarıyla proses pompası eşleşmesi

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Gamımız alüminyum gövdede 0,25–11 kW, pik dökümde 0,55–355 kW; 1000, 1500 ve 3000 d/d; 3 faz, 230/400 V ya da 400/690 V; montaj B3, B5, B14 ve B35 (sipariş notuyla). Patlayıcı ortam dışındaki, şaseli ve kaplinli ISO 5199 pompalarında ayaklı B3 motor doğrudan karşılıktır. Sık görülen güçler için örnek modeller:

Proses pompasında motorun yanma nedeni çoğu zaman motor değil, değişen akışkandır: yoğunluğu ya da viskozitesi artan ürün akımı yükseltir. Motoru değiştirmeden önce akımı ölçün ve pompanın o anki akışkanla çalışma noktasını kontrol edin. Akım değerleri için pompa motoru tedariki ve seçimi yazımızdan da yararlanabilirsiniz. DRG MOTOR motorları teslim tarihinden itibaren 2 yıl süreyle malzeme ve üretim hatalarına karşı garantilidir (garanti belgesi).

Bu güçteki motorlar: proses ve kimyasal pompalar

• DRG-132S1-2 – 5,5 kW – 2930 d/d – 132S pik döküm
• DRG-132S2-2 – 7,5 kW – 2930 d/d – 132S pik döküm
• DRG-160M1-2 – 11 kW – 2945 d/d – 160M pik döküm
• DRG-180M-2 – 22 kW – 2955 d/d – 180M pik döküm
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1460 d/d – 132M pik döküm
• DRG-160L-4 – 15 kW – 1465 d/d – 160L pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kimyasal pompa motoru: sık sorulan sorular

Kimyasal pompa için özel bir motor gerekir mi?

Akışkan yüzünden gerekmez; kimyasal dayanım pompanın malzemesiyle sağlanır. Özel motor ihtiyacı ortamdan doğar: patlayıcı bölgede Ex belgeli motor şarttır ve bu motor DRG gamında yoktur.

Asit pompasında motor gücü neden sudan büyük çıkar?

Mil gücü yoğunlukla doğru orantılıdır. Yoğunluğu 1,52 olan bir sıvı aynı debi ve basma yüksekliğinde suya göre yaklaşık %52 fazla güç ister; viskozite de yüksekse fark daha da büyür.

ANSI pompanın NEMA motorunu IEC motorla değiştirebilir miyim?

Genellikle evet, ama mil çapı, mil yüksekliği ve ayak ölçüleri farklıdır. Kaplin göbeği, şase delikleri ve gerekirse ara plaka kontrol edilmeli, 60 Hz için verilen devirlerin 50 Hz şebekede düşeceği hesaba katılmalıdır.

Manyetik kaplinli pompada motor seçimi değişir mi?

Seçim yöntemi aynıdır: pompa üreticisinin verdiği mil gücü ve devre göre motor seçilir. Manyetik kaplinin kendi kayıpları ve kalkış davranışı pompa üreticisinin verisinde yer alır.

Pompanın veri föyünü, akışkan bilgisini ve eski motorun plakasını bize iletin; uygun DRG modelini birlikte netleştirelim. Telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası. Tüm modeller ve güncel fiyatlar için Elektrik Motoru Online Satın Al.

Kaynaklar

1. Goulds Pumps (ITT) – 3196 i-FRAME ANSI Process Pump (broşür) – ANSI B73.1 proses pompası; yatak grubu başına en yüksek güç STi 30 kW, LTi 149 kW, i-17 261 kW; 50 Hz eğrileri 2850 ve 1450 d/d.
2. Grundfos – NBG, NBGE, NKG, NKGE Data booklet, 50 Hz – NKG pompaları ISO 5199'a uygun; motor gücü 0,25–355 kW; kaplinli tipte B3 (IM 1001) standart motor ve ortak şase; ISO 5199 emniyet payı tablosu; yoğunluk 1,2 ise %20 fazla güç; ATEX istek üzerine.
3. KSB – MegaCPK Standardised Chemical Pumps (tip serisi kitapçığı) – ISO 5199 teknik şartları, ISO 2858 ölçüleri; 50 Hz'de debi ≤ 3300 m³/h, basma ≤ 162 m, akışkan sıcaklığı -40 ile +400 °C.
4. Ruhrpumpen – Industrial Pumps Catalog 2024 – ISO 2858/5199 proses pompası, ANSI B73.1 proses pompası ve salmastrasız manyetik kaplinli proses pompası satırları.