Manuel–0–otomatik devre, tek bir motoru iki farklı yerden kumanda etmeyi sağlar: seçici anahtar EL konumundayken motor start-stop butonlarıyla, OTO konumundayken şamandıra, basınç şalteri veya zaman saati gibi bir dış kontakla çalışır; 0 konumunda motor hiçbir komutla kalkmaz. Sigorta ve termik röle her iki modda da devrede kalır, yani koruma mod seçiminden bağımsızdır.

Manuel–0–otomatik motor kumanda devresi: EL–0–OTO seçici anahtar, start-stop butonları ve otomatik komut kontağı

Güvenlik: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Manuel–0–otomatik devre ne işe yarar?

Pompa, fan, kompresör ve konveyör gibi makinelerin çoğu normalde kendi başına çalışır: depo boşalınca pompa dolar, basınç düşünce kompresör devreye girer. Ama bakımda, ilk devreye almada veya sensör arızalandığında operatörün motoru elle çalıştırıp durdurabilmesi gerekir. Panonun kapağındaki üç konumlu seçici anahtar bu ikisi arasında seçim yaptırır. Pratikte en çok iki fayda sağlar: sensör bozulduğunda tesis durmaz, ve bakım sırasında otomatik komutun motoru beklenmedik anda çalıştırması engellenir.

Devre aslında bilinen start-stop mühürleme devresinin üzerine kurulur. Farkı, K1 bobinine giden yolun ikiye ayrılması ve hangi yolun kullanılacağına seçicinin karar vermesidir. Mühürleme mantığını yıldız üçgen kumanda devresi yazısında da ayrıntılı bulabilirsiniz.

Seçici anahtar: konumlar ve kontak tablosu

Seçici anahtar (şemada S3) kalıcı tipte, yani bırakıldığı konumda kalan bir döner şalterdir. Üzerinde iki adet normalde açık kontak bloğu bulunur. Ön yüzdeki etiket genellikle EL–0–OTO, İngilizce panolarda HAND–OFF–AUTO, Fransızca panolarda MAN–0–AUTO olarak yazılır. Şema sembolünde döndürmeli kumanda işareti ve iki kontağı birleştiren kesikli mekanik bağlantı görülür; hangi kontağın hangi konumda kapandığını ise yanındaki küçük kontak tablosu söyler.

EL–0–OTO seçici anahtarın ön görünüşü, şema sembolü ve hangi konumda hangi kontağın kapandığını gösteren kontak tablosu
Şekil 1. EL–0–OTO seçici anahtarın ön görünüşü, şema sembolü ve hangi konumda hangi kontağın kapandığını gösteren kontak tablosu (büyüt)
KonumS3 13-14 (EL kolu)S3 23-24 (OTO kolu)Sonuç
ELkapalıaçıkMotor S2/S0 butonlarını dinler
0açıkaçıkMotor hiçbir komutla çalışmaz
OTOaçıkkapalıMotor B1 kontağını izler

Burada önemli iki ayrıntı var. Birincisi, iki kontak hiçbir konumda aynı anda kapanmaz; bu yüzden iki kol birbirine karışmaz. İkincisi, yaylı geri dönüşlü bir seçici bu iş için uygun değildir, çünkü bırakıldığında OTO konumunda kalmaz. Uç numaraları ve kontak bloklarının dizilişi cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Güç devresi: iki mod için tek kontaktör

Güç tarafında değişen bir şey yoktur. L1, L2, L3 fazları Q1 motor koruma şalterinden, K1 kontaktörünün 1-2, 3-4, 5-6 ana kontaklarından ve F2 termik rölenin ısıl elemanlarından geçerek M1 motoruna ulaşır; PE iletkeni doğrudan motor gövdesine gider. Kumanda devresi bir fazdan F3 sigortası üzerinden ve N iletkeninden beslenir. Mod seçimi yalnız K1 bobinini hangi yolun süreceğini değiştirir; motoru besleyen hat her iki modda da aynıdır.

Manuel–0–otomatik pompa motoru güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 motor
Şekil 2. Manuel–0–otomatik pompa motoru güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 motor (büyüt)

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kumanda devresi: ortak zincir, manuel kol, otomatik kol

Kumanda devresini üç parça hâlinde okumak kolaylık sağlar. Üst ray L, alt ray N'dir; dolu noktalar elektriksel birleşimi gösterir, nokta olmayan kesişimler bağlı değildir.

Manuel–0–otomatik kumanda devresi: ortak koruma zinciri, mühürlemeli manuel kol, B1 kontaklı otomatik kol ve sinyal lambaları
Şekil 3. Manuel–0–otomatik kumanda devresi: ortak koruma zinciri, mühürlemeli manuel kol, B1 kontaklı otomatik kol ve sinyal lambaları (büyüt)

Ortak koruma zinciri

L rayından çıkan iletken önce F3 kumanda sigortasından, sonra F2 termik rölenin 95-96 normalde kapalı kontağından geçer. Seçici bu zincirin altındadır. Bu sıralamanın sonucu şudur: termik açtığında motor hangi modda olursa olsun durur. Termiği otomatik kolun içine, örneğin yalnızca B1'in arkasına bağlamak, manuel modda motoru korumasız bırakır; sahada en sık rastlanan hatalardan biri budur.

Manuel kol

S3 13-14 kontağından sonra S0 stop butonu (NC, 11-12) ve S2 start butonu (NO, 13-14) gelir. S2'ye paralel bağlanan K1 13-14 yardımcı kontağı mühürlemeyi yapar: S2 bırakılınca bobin bu kontak üzerinden enerjili kalır. S0'a basılınca mühür çözülür.

Otomatik kol

S3 23-24 kontağının arkasında yalnız B1 otomatik komut kontağı vardır. Burada mühürleme yoktur, çünkü şamandıra veya basınç şalteri gibi cihazlar komut süresince kontağını kapalı tutar; motor B1 kapalıyken çalışır, açılınca durur. Komut bir PLC'den kısa darbe olarak geliyorsa bu yapı yetmez; darbeyi tutacak ayrı bir yardımcı röle mantığı gerekir.

Sinyal lambaları

H1 çalışma lambası K1 23-24 kontağından, H2 arıza lambası F2'nin 97-98 normalde açık kontağından beslenir. Bazı panolarda S3'ün üçüncü bir kontağıyla "OTO seçili" lambası da eklenir.

ElemanGöreviUçlar
Q1 motor koruma şalteriGüç devresinde kısa devre ve aşırı akım koruması1-2, 3-4, 5-6
F3 kumanda sigortasıKumanda devresini korur—
F2 termik röleAşırı yükte ortak zinciri açar, H2 lambasını yakar95-96 NC, 97-98 NO
S3 seçici anahtarEL / 0 / OTO kolunu seçer13-14, 23-24
S0 / S2 butonlarıManuel durdurma / çalıştırma11-12 NC / 13-14 NO
B1 otomatik komut kontağıŞamandıra, basınç şalteri veya zaman saatipotansiyelsiz kontak
K1 kontaktörMotoru şebekeye bağlar, mühürleme yaparA1-A2, 13-14, 23-24

Adım adım çalışma sırası ve durum tablosu

Zaman diyagramı aynı devrenin bir vardiya içinde nasıl davrandığını gösterir. Aşağıdaki sıra, diyagramdaki olaylarla birebir eşleşir:

  1. S3 EL konumunda, S2'ye basılır: K1 çeker, motor kalkar, K1 13-14 kapanır. S2 bırakılınca motor çalışmaya devam eder.
  2. Bu sırada B1 kapanır: hiçbir şey olmaz, çünkü S3 23-24 açıktır.
  3. S0'a basılır: bobin enerjisi kesilir, mühür çözülür, motor durur.
  4. S3 OTO konumuna alınır, B1 kapanır: K1 çeker; B1 açılınca K1 bırakır. S2'ye basmak bu modda etkisizdir.
  5. Termik açar: 95-96 açılır, motor B1 kapalı olsa bile durur ve H2 yanar.
Manuel–0–otomatik devrenin zaman diyagramı: S2, S0, B1 ve F2 sinyallerine göre K1 kontaktörünün çekip bırakması
Şekil 4. Manuel–0–otomatik devrenin zaman diyagramı: S2, S0, B1 ve F2 sinyallerine göre K1 kontaktörünün çekip bırakması (büyüt)
Manuel–0–otomatik devrenin durum tablosu: seçici konumu ve olaya göre K1 kontaktörü ile motorun durumu
Şekil 5. Manuel–0–otomatik devrenin durum tablosu: seçici konumu ve olaya göre K1 kontaktörü ile motorun durumu (büyüt)

Tabloda özellikle iki satıra dikkat edin. Birincisi enerji kesintisi ve termik sıfırlaması: OTO'da B1 hâlâ kapalıysa motor kendiliğinden yeniden kalkar; EL'de ise mühür düştüğü için yeniden S2'ye basmak gerekir. Bu nedenle termiğin el ile sıfırlanan modda kullanılması ve makine başında "otomatik yol alabilir" uyarısı bulunması önerilir. İkincisi, motor EL'de çalışırken seçici 0'a çevrilirse 13-14 açılır ve mühür kalıcı olarak düşer; seçici yeniden EL'e alınsa bile motor kendi kendine kalkmaz. Seçicinin 0 konumu bakım için ayırma sağlamaz; motor üzerinde çalışmadan önce Q1 açılıp kilitlenmelidir.

Pompa örneği: şamandıralı depo dolumu

Bir su deposunu dolduran 2,2 kW'lık bir pompa düşünelim. Şamandıra B1, su alt seviyeye indiğinde kapanır, üst seviyeye çıkınca açılır. Seçici OTO'dayken pompa bu iki seviye arasında kendi başına çalışır; teknisyen pompayı denemek veya şamandıra arızalandığında depoyu doldurmak istediğinde seçiciyi EL'e alır ve S2/S0 ile kumanda eder.

Şamandıralı depo dolum pompası örneği: pano ön kapağında EL–0–OTO seçici, butonlar, lambalar ve X1 klemens bağlantısı
Şekil 6. Şamandıralı depo dolum pompası örneği: pano ön kapağında EL–0–OTO seçici, butonlar, lambalar ve X1 klemens bağlantısı (büyüt)

B1 için klemens bloğunda iki uç (şemada X1:1-2) ayrılması yeterlidir. Aynı iki uca bir basınç şalterinin, bir zaman saatinin veya bir seviye rölesinin potansiyelsiz çıkış kontağı bağlanabilir; kumanda devresi değişmez. Kontağın kumanda gerilimine ve bobin akımına uygun olması gerekir. Uzak sahadaki sensör kablolarında kumandayı 24 V'a düşürmek ve arayüz rölesi kullanmak da yaygın bir tercihtir. Pompa sık devreye giriyorsa sorun çoğu zaman kumandada değil, seviye farkında veya hidrofor tankındadır; bunun için hidrofor motoru sık devreye giriyorsa sayfasına bakabilirsiniz. Yanan bir pompa motorunun ardındaki tipik nedenler ise hidrofor motoru neden yanar yazısında ele alınıyor.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
OTO'da motor B1 kapanınca kalkıyor ama termik açınca durmuyorF2 95-96 ortak zincire değil yalnız manuel kola bağlanmış
EL'de S2 bırakılınca motor duruyorK1 13-14 mühürleme kontağı S2'ye paralel değil veya NC kontağa bağlanmış
0 konumunda B1 kapanınca motor çalışıyorSeçicinin yanlış kontak bloğu kullanılmış ya da B1 seçiciyi atlayarak bağlanmış
Seçici EL'den OTO'ya alınınca motor durmuyorMühürleme kontağı seçicinin üstüne bağlanmış, bu yüzden 13-14 açılsa da bobin beslenmeye devam ediyor
OTO'da motor kısa aralıklarla çalışıp duruyorB1 histerezisi dar, şamandıra/basınç şalteri ayarı veya kablosunda temassızlık
S0'a basılınca kumanda sigortası atıyorS0 ile K1 13-14 arasında yanlış köprü, faz ile nötr arasında kısa devre

Malzeme ve motor seçimi örnekleri

Kontaktör, termik ve motor koruma şalteri motorun etiketindeki anma akımına göre seçilir; aynı kontaktör boyunu her uygulamaya taşımak doğru değildir. Akımı motor akım tablosundan görebilir, koruma ve kontaktör için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracını kullanabilirsiniz. Kontaktörün kullanım kategorisi ve kaç kez açıp kapanacağı da önemlidir; ayrıntıları motor panosunda kontaktör seçimi yazısında bulabilirsiniz. Termiğin hangi değere ayarlanacağı motor etiketindeki akıma göre belirlenir; kesin ayar için termik röle ayarı yazısına bakabilirsiniz. Besleme kablosu için motor kablo kesiti hesaplama aracı uzunluk ve döşeme şeklini de hesaba katar.

UygulamaOtomatik komutMotor örneği
Depo dolum pompasıŞamandıra (B1)1,5–2,2 kW, 3000 d/d
Hidrofor / basınçlandırmaBasınç şalteri2,2–4 kW, 3000 d/d
Sulama pompasıZaman saati4–7,5 kW, 3000 d/d
Havalandırma fanıTermostat veya zaman saati0,75–3 kW, 1500 d/d

Bu değerler örnektir; pompa üreticisinin istediği güç ve devir esas alınır. 3 kW'a kadar DRG motorları 230/400 V, 4 kW ve üzeri 400/690 V sargılıdır; 400 V şebekede küçük motorlar yıldız, büyük motorlar üçgen bağlanır.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Pompa ve fan uygulamaları için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki 2 kutuplu trifaze modeller, manuel–0–otomatik panolarla sürülen santrifüj pompalarda sık kullanılan güç aralığındadır; tümü IP55 korumalı ve F sınıfı yalıtımlıdır. Seçici anahtar, kontaktör, termik, şamandıra ve basınç şalteri DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devir seçenekleri 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Manuel–0–otomatik devrede termik neden ortak hatta olmalı?

Çünkü motor her iki modda da aynı K1 kontaktörüyle beslenir ve aynı aşırı yük riskini taşır. F2 95-96 seçicinin önünde olduğunda termik açınca hem EL hem OTO kolu kesilir.

Otomatik kolda neden mühürleme yok?

Şamandıra, basınç şalteri ve zaman saati komut süresince kontağını kapalı tutar. Mühürleme eklenirse motor B1 açıldığında durmaz ve depo taşar ya da basınç yükselmeye devam eder.

Seçiciyi 0 konumuna almak bakım için yeterli mi?

Hayır. 0 konumu yalnız kumanda devresini keser; güç devresi enerjilidir. Bakımdan önce Q1 açılmalı, kilitlenmeli ve enerjisizlik ölçülerek doğrulanmalıdır.

Elektrik kesilip geri gelince motor kendiliğinden çalışır mı?

EL konumunda çalışmaz, çünkü mühür düşer ve yeniden S2 gerekir. OTO konumunda B1 kapalıysa motor kendiliğinden kalkar; makinenin bu duruma uygun olup olmadığı risk değerlendirmesinde ele alınmalıdır.

Aynı devre 24 V DC kumanda ile kurulabilir mi?

Evet. Mantık aynıdır; yalnız K1 bobini, lambalar ve B1 kontağı 24 V DC'ye uygun seçilir ve kumanda bir güç kaynağından beslenir.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)