İki pompalı sistemde dönüşümlü çalışma, aynı işi yapan iki pompanın her talepte sırayla devreye girmesidir: bir talepte P1, sonrakinde P2 çalışır. Böylece çalışma saatleri iki motor arasında paylaşılır, beklemedeki pompa uzun süre durup kilitlenmez ve pompalardan biri termik attığında diğeri işi devralır. Yüksek talepte ise ikinci bir basınç veya seviye kontağı iki pompayı birlikte, ama kısa bir gecikmeyle çalıştırır.

İki pompalı sistemde dönüşümlü çalışma: iki trifaze pompa motoru ve kumanda panosu

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yazıda üç kumanda mantığını ayrı ayrı çiziyoruz: asıl/yedek, dönüşümlü (dönüşüm rölesiyle) ve yüksek talepte iki pompa. Şemalar örnektir; terminal adları cihaza göre değişir, cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Üç çalışma biçimi: asıl/yedek, dönüşümlü, birlikte

Hidrofor, atık su terfi, sirkülasyon ve kazan dairesi gibi tesislerde iki pompa çoğu zaman aynı boru hattına paralel bağlanır. Pano bu iki pompayı üç farklı şekilde yönetebilir:

  • Asıl/yedek: Her talepte hep P1 çalışır. P2 yalnızca P1’in koruması açtığında devreye girer. Basittir, ama P1 yıpranırken P2 aylarca dönmeyebilir.
  • Dönüşümlü: Her yeni talepte sıradaki pompa çalışır. Çalışma saatleri yaklaşık eşit dağılır ve iki pompa da düzenli olarak dönmüş olur. Yedekleme mantığı korunur.
  • Yüksek talepte birlikte: Tek pompa yetişmediğinde ikinci kademe kontağı (örneğin daha düşük ayarlı ikinci basınç şalteri ya da ikinci seviye kontağı) sıradaki olmayan pompayı da çalıştırır.

Pratikte bu üçü tek panoda birleştirilir. Aşağıdaki şemalar bu birleşimi adım adım kurar.

Güç devresi: her pompanın ayrı koruması

İki pompa ortak baralardan beslenir, ancak her birinin çıkışı bağımsızdır: P1 için Q1 kısa devre koruması, K1 kontaktör, F1 termik röle ve M1 motor; P2 için Q2, K2, F2 ve M2. Ortak tek bir koruma kullanmak dönüşümlü çalışmanın asıl faydasını, yani bir pompa arızalıyken diğerinin çalışabilmesini ortadan kaldırır.

İki pompa güç devresi: P1 için Q1, K1, F1 ve M1; P2 için Q2, K2, F2 ve M2 — her motorun koruması ayrıdır.
Şekil 1. İki pompa güç devresi: P1 için Q1, K1, F1 ve M1; P2 için Q2, K2, F2 ve M2 — her motorun koruması ayrıdır. (büyüt)
ElemanUçlarGörevi
Q1, Q21-2 / 3-4 / 5-6Her motor çıkışını kısa devreye karşı korur
K1, K2A1-A2, ana kontaklar, 21-22 NCPompayı şebekeye bağlar; NC kontak kilitleme için
F1, F2 termik95-96 NC, 97-98 NO95-96 kendi kontaktörünü bırakır, 97-98 diğer pompayı çağırır
B113-14 NO1. kademe talep: basınç veya seviye düşünce kapanır
B223-24 NO2. kademe (yüksek talep) kontağı
KA dönüşüm rölesiA1-A2, Y1, 11-14, 21-24Her talepte çıkışı değiştirir
KT zaman rölesiA1-A2, 17-18, 27-28İkinci pompayı gecikmeli devreye alır

Termik ayarı, kontaktör ve sigorta boyu her motorun kendi etiket akımına göre seçilir; iki pompa aynı güçte olsa bile iki ayrı hesap yapılır. Ön boyutlandırma için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracını, kablo için motor kablo kesiti hesaplamasını kullanabilirsiniz.

Asıl/yedek kumanda devresi

En basit yedekleme şeması termik rölenin iki kontağını birlikte kullanır. B1 talep kontağı kapanınca akım F1 95-96 ve K2 21-22 üzerinden K1 bobinine gider; P1 çalışır. P2’nin kolunda ise F1’in 97-98 NO kontağı vardır, bu yüzden normalde P2 enerjisizdir.

Asıl/yedek kumanda devresi: B1 talebinde K1 çeker; F1 açınca 95-96 K1'i bırakır, 97-98 K2'yi çektirir; K1 21-22 ve K2 21-22 ile kilitleme.
Şekil 2. Asıl/yedek kumanda devresi: B1 talebinde K1 çeker; F1 açınca 95-96 K1'i bırakır, 97-98 K2'yi çektirir; K1 21-22 ve K2 21-22 ile kilitleme. (büyüt)
  1. Talep gelir: B1 kapanır, K1 çeker, P1 çalışır.
  2. F1 açar: 95-96 açılır, K1 düşer; aynı anda 97-98 kapanır ve K2 bobinine yol verir. P2 çalışır.
  3. Talep biter: B1 açılır, hangi pompa çalışıyorsa durur.
  4. F1 resetlenir: 97-98 açılır, K2 düşer; talep varsa K1 yeniden çeker.

K1 21-22 ve K2 21-22 kontakları, ileri-geri devresindeki gibi karşılıklı elektriksel kilitleme yapar: asıl/yedek düzende iki kontaktörün aynı anda çekmesi istenmez. Termiğin neden açtığını da mutlaka araştırın; yedek pompa yalnızca zaman kazandırır. Olası nedenler elektrik motoru neden termik attırır yazısında sıralanıyor.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Dönüşüm rölesiyle dönüşümlü çalışma

Dönüşümlü düzende sırayı bir dönüşüm rölesi (KA) tutar. KA’nın besleme uçları (A1-A2) sürekli enerjilidir; B1 talep kontağı hem KA’nın talep girişine (Y1) hem de KA’nın iki çıkış kontağının ortak ucuna bağlanır. KA her talepte yalnız bir çıkışı kapatır: 11-14 K1’i, 21-24 K2’yi besler. Talep bittiğinde röle sırayı değiştirir.

Dönüşüm röleli kumanda: KA her talepte 11-14 veya 21-24 çıkışını kapatır; F1/F2 97-98 kontakları arızalı pompanın yerine diğerini çalıştırır.
Şekil 3. Dönüşüm röleli kumanda: KA her talepte 11-14 veya 21-24 çıkışını kapatır; F1/F2 97-98 kontakları arızalı pompanın yerine diğerini çalıştırır. (büyüt)

Yedekleme bu şemada da korunur: F2’nin 97-98 kontağı KA 11-14’e, F1’in 97-98 kontağı KA 21-24’e paralel bağlanır. Sıra P2’deyken F2 açmışsa talep F2 97-98 üzerinden K1’e aktarılır. Her kolda kendi termiğinin 95-96 kontağı seri durduğu için arızalı pompa hiçbir yoldan çalıştırılamaz.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Dönüşüm rölesi içeride ne yapar?

Kavramsal olarak dönüşüm rölesi bir darbe rölesidir (T tipi flip-flop). Talep kontağının açıldığı an, yani düşen kenar, Q durumunu değiştirir. Q = 0 iken talep K1’e, Q = 1 iken K2’ye yönlendirilir. Sıranın pompa çalışırken değil, talep bittiğinde değişmesi önemlidir; aksi halde çalışan pompa talep ortasında durup diğeri kalkardı.

Dönüşüm rölesinin kavramsal iç mantığı: talep bitişinde darbe rölesi (flip-flop) durumu değişir ve bir sonraki talepte çalışacak pompayı seçer.
Şekil 4. Dönüşüm rölesinin kavramsal iç mantığı: talep bitişinde darbe rölesi (flip-flop) durumu değişir ve bir sonraki talepte çalışacak pompayı seçer. (büyüt)

Aynı mantık bir darbe rölesi ve iki yardımcı röleyle ya da küçük bir programlanabilir röleyle de kurulabilir. Enerji kesilip geldiğinde sıranın korunup korunmayacağı cihaza bağlıdır; bunu devreye alma sırasında deneyerek görün.

Yüksek talepte iki pompa ve kademeli kalkış

Talep tek pompanın kapasitesini aşarsa B2 ikinci kademe kontağı kapanır ve KT zaman rölesini enerjiler. KT’nin çekmede gecikmeli 17-18 ve 27-28 kontakları her iki pompanın koluna paralel eklenmiştir. Süre dolunca sırada olmayan pompa da çalışır. B2 açıldığında KT düşer ve ikinci pompa durur, ilk pompa B1 açılana kadar devam eder.

Dönüşümlü çalışma ve yüksek talep: B2 ikinci kademe kontağı KT zaman rölesini çalıştırır, KT 17-18 / 27-28 ikinci pompayı gecikmeli devreye alır.
Şekil 5. Dönüşümlü çalışma ve yüksek talep: B2 ikinci kademe kontağı KT zaman rölesini çalıştırır, KT 17-18 / 27-28 ikinci pompayı gecikmeli devreye alır. (büyüt)

KT gecikmesinin amacı K1 ve K2’nin aynı anda başlamamasıdır. İki motor aynı anda doğrudan yol alırsa kalkış akımları üst üste biner, şebekede gerilim düşümü ve ana sigortada gereksiz zorlanma oluşur. Enerji geri geldiğinde B1 ve B2 birlikte kapalı olsa bile ilk pompa hemen, ikincisi KT süresi sonunda kalkar. Süre, pompanın kalkışını tamamlayacağı kadar seçilir; kesin değer tesisata ve motor etiketine göre belirlenir. Bu düzende iki pompanın birlikte çalışması istendiği için K1 ile K2 arasında karşılıklı kilitleme kullanılmaz.

Durum tablosu ve zaman diyagramı

Aşağıdaki tablo her anı bir satırda gösterir. “Sıradaki” sütunu, bir sonraki talepte hangi pompanın çalışacağını belirtir.

Durum tablosu: B1, B2 ve F1 durumuna göre P1, P2 ve bir sonraki talepte çalışacak pompa.
Şekil 6. Durum tablosu: B1, B2 ve F1 durumuna göre P1, P2 ve bir sonraki talepte çalışacak pompa. (büyüt)
DurumP1P2Sıradaki
Talep yokdururdururP1
Talep (B1)çalışırdururP1 → talep bitince P2
Yeni talepdururçalışırP2 → talep bitince P1
Yüksek talep (B1 + B2)KT sonrası çalışırçalışırP2
Talep, F1 açıkdururyedek olarak çalışırP1
Zaman diyagramı: talepler arasında dönüşüm, yüksek talepte KT gecikmeli ikinci pompa ve F1 açınca P2'nin yedek olarak devreye girmesi.
Şekil 7. Zaman diyagramı: talepler arasında dönüşüm, yüksek talepte KT gecikmeli ikinci pompa ve F1 açınca P2'nin yedek olarak devreye girmesi. (büyüt)

Diyagramda t4–t5 aralığı KT süresidir: B2 kapandığı anda ikinci pompa beklemez, süre dolunca kalkar. t8’de F1 açtığında K1 düşer ve K2, F1 97-98 üzerinden çeker.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
Hep aynı pompa çalışıyorTalep, KA girişine değil doğrudan K1 koluna bağlanmış; ya da KA beslemesi talep kontağından alınmış
Pompa talep ortasında değişiyorSıra değişimi talep sonuna değil zamana bağlanmış
Termik açınca yedek pompa kalkmıyor97-98 yerine 95-96 kullanılmış ya da 97-98 yanlış kola bağlanmış
Arızalı pompa yeniden çalışıyorKolda kendi termiğinin 95-96 kontağı seri değil
İki pompa aynı anda kalkıyorKT yerine düz kontak kullanılmış veya KT gecikme yönü yanlış
Pompalar çok sık kalkıp duruyorBasınç farkı dar, tank ön basıncı veya çek valf sorunu

Sık kalkış motor sargısını en çok yoran durumdur. Hidrofor motorunun yanma nedenlerini hidrofor motoru neden yanar yazısında, sık devreye girmenin kontrol listesini bu SSS yanıtında bulabilirsiniz.

Seçim örnekleri

  • Apartman hidroforu, 2 × 2,2 kW: Dönüşümlü + yedekleme yeterlidir. Tek pompa çoğu zaman talebi karşılar; B2 kademesi gerekmeyebilir.
  • Otel veya site, 2 × 5,5 kW: Akşam pik saatlerinde B2 kademesi ve KT ile kademeli kalkış önerilir. Kontaktör ve termik boyu her motor için ayrı belirlenir.
  • Atık su terfi, 2 × 4 kW: Talep seviye kontaklarından gelir; üst seviye ikinci pompayı çağırır. Yüksek seviye alarmı ayrı bir kontakla verilmelidir.

Daha büyük güçlerde motor doğrudan yol almıyorsa her kol için yıldız üçgen kumanda devresi kurulur; dönüşüm mantığı bu durumda K1 ve K2 yerine her pompanın yol verme devresinin start girişine uygulanır. Kontaktör kategorisi için motor panosunda kontaktör seçimi yazısına bakabilirsiniz.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Pompa sistemleri için DRG trifaze motorlar

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Santrifüj pompalarda sık kullanılan 3000 devir sınıfındaki trifaze IEC motorlardan bazıları aşağıdadır. Dönüşüm rölesi, zaman rölesi, kontaktör, termik ve basınç şalteri DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devir seçenekleri 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Dönüşümlü çalışma pompa ömrünü uzatır mı?

Çalışma saatlerini iki pompaya böler ve beklemedeki pompanın uzun süre durmasını önler. Salmastra, rulman ve çark aşınması zamana yayılır. Yine de sık kalkış varsa önce sistemdeki nedeni giderin.

Dönüşüm rölesi yerine zaman rölesiyle sıra değiştirilebilir mi?

Mümkündür, ama sıranın talep ortasında değişmemesi için ek kilit gerekir. Talep bitişinde durum değiştiren bir darbe rölesi veya dönüşüm rölesi daha sade bir çözümdür.

Yüksek talepte iki pompa neden aynı anda kalkmamalı?

İki kalkış akımı üst üste binerse şebekede gerilim düşer ve besleme koruması gereksiz zorlanır. KT gibi bir zaman rölesi ikinci pompayı kısa bir gecikmeyle başlatır.

Asıl/yedek düzende neden karşılıklı kilitleme var, dönüşümlüde neden yok?

Asıl/yedek düzende hiçbir zaman iki pompanın birlikte çalışması beklenmez; kilitleme bunu garanti eder. Yüksek talep kademesi olan dönüşümlü düzende ise iki pompa bilinçli olarak birlikte çalıştırılır.

Enerji kesilince sıra kaybolur mu?

Cihaza bağlıdır. Bazı dönüşüm röleleri son durumu saklar, bazıları P1’den başlar. Her iki durumda da yedekleme ve kademeli kalkış çalışmaya devam eder.