Elektrik Motoru Neden Termik Attırır?

Elektrik motoru termik attırıyorsa iki ihtimal vardır: ya motor gerçekten termiğe ayarlanan değerden fazla akım çekiyordur (aşırı yük, faz kaybı, düşük gerilim, uzun ya da sık kalkış) ya da termik yanlış değere ayarlanmıştır. Örnek: 22 kW, 1500 d/d bir motor 380 V'ta tam yükte 41,8 A çeker. Direkt yol vermede termik 41,8 A'ya, yıldız-üçgen yol vermede ise termik üçgen kolunda durduğu için 41,8 / √3 ≈ 24,1 A'ya ayarlanır. Bu iki değeri karıştırmak, sahada "sebepsiz" termik atmasının en sık rastlanan nedenidir.

Termik rölenin işi, motor sargısı ısınmadan önce devreyi kesmektir; yani termik attığında röle çoğu zaman görevini yapıyordur. Asıl soru "termik neden atıyor" değil, "motor neden fazla akım çekiyor veya termik neden yanlış değeri izliyor" sorusudur. Aşağıdaki sıra, sebebi ölçerek bulmanızı sağlar. Panoda ölçüm ve bağlantı işlerini yetkili elektrikçi yapmalıdır; termiği resetleyip tekrar tekrar çalıştırmak sargıya zarar verir. Motor etiket değerlerini Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasındaki ürün sayfalarında görebilirsiniz.

Termik rölenin yapısını ve temel ayar mantığını Termik Röle Ne İşe Yarar? Motor Koruma Ayarı Nasıl Yapılır? yazısında anlattık; ani açan sigorta veya şalter sorunu için Elektrik Motoru Neden Sigorta Attırır? yazısına bakın. Bu yazı yalnız termiğin atma sebeplerine ve teşhisine odaklanır.

Termik ne zaman atıyor? Zamanlamaya göre teşhis akışı

Termiğin ne zaman attığı sebebi büyük ölçüde daraltır. Resetlemeden önce şu soruların cevabını not edin, sonra akışı izleyin:

1. Kalkışta mı atıyor? Motor devir almadan ya da devir aldıktan hemen sonra atıyorsa: yük çok ağır, kalkış uzun, yıldız-üçgen geçişi gecikiyor veya termik sınıfı yük için yetersiz.
2. Belli bir süre çalıştıktan sonra mı atıyor? Akım ayarın biraz üstünde demektir: gerçek aşırı yük, düşük gerilim, faz dengesizliği, sıcak pano.
3. Rastgele, bazen hemen bazen saatler sonra mı? Gevşek klemens, oksitli kontaktör kontağı, aralıklı faz kaybı, mekanik sıkışma.
4. Termik ayarına bakın: Ayar değeri etiket akımıyla ve yol verme yöntemiyle uyumlu mu?
5. Üç fazın akımını ölçün: Pens ampermetreyle çalışırken L1, L2, L3 akımlarını okuyun; etiket akımıyla ve birbirleriyle karşılaştırın.
6. Gerilimi motor klemensinde ölçün: Pano girişinde değil, motor ucunda; yük altındayken.
7. Motoru yükten ayırıp boşta çalıştırın: Boşta da sorun sürüyorsa elektriksel, sürmüyorsa mekanik/yük kaynaklıdır.

Yanlış termik ayarı: yıldız-üçgende In ve In/√3 karışıklığı

Direkt yol vermede termik hat akımını, yani etiketteki In değerini görür. Yıldız-üçgen yol vermede ise termik çoğunlukla ana kontaktörün altına, motorun üçgen kollarına giden hatta bağlanır ve sargı (faz) akımını görür; bu akım hat akımının 1/√3'üdür. Termik bu konumdayken In'e ayarlanırsa motoru korumaz, direkt yol vermede yanlışlıkla In/√3'e ayarlanırsa motor tam yüke yaklaşırken termik atar. Termik, yıldız-üçgen panosunda ana kontaktörden önce, besleme hattına konduysa ayar yine In'dir. Ayarı yapmadan önce termiğin şemadaki yerini mutlaka görün.

Şebekeniz 400 V'a yakınsa etiketin 400 V akımını esas alın (aynı 22 kW motor için 39,7 A). İkinci sık hata gerilim–bağlantı uyumsuzluğudur: 3 kW ve altındaki 230/400 V etiketli motorlar 380 V şebekede yıldız, 4 kW ve üstündeki 400/690 V etiketli motorlar üçgen bağlanır. 230/400 V etiketli bir motoru 380 V'ta üçgen bağlamak sargıya fazla gerilim uygular, akım yükselir ve termik kısa sürede atar. Ayar akımını kendi motorunuza göre kontrol etmek için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracını, yol verme yöntemini karşılaştırmak için yıldız-üçgen yol verme aracını kullanabilirsiniz.

Motor gerçekten aşırı yükte mi? Akım ölçümü ve faz dengesizliği

Ayar doğruysa sıradaki soru motorun ayardan fazla akım çekip çekmediğidir. Pens ampermetreyle her fazı normal yükte ayrı ayrı okuyun. Üç faz birbirine yakın ve hepsi In'in üstündeyse motor mekanik olarak fazla yüklenmiştir: pompa debisi tasarımdan fazla, fan kanadı açısı büyük, konveyör aşırı dolu, kasnak oranı yanlış ya da motor gücü işe küçük gelmiştir. Bu durumda termiği büyütmek çözüm değildir; yükü azaltmak veya bir üst güce geçmek gerekir. Gerekli gücü moment üzerinden kontrol edebilirsiniz: 7,5 kW, 1460 d/d motorun nominal momenti 49,1 Nm'dir; makine çalışırken bu momentin üstünde tork istiyorsa akım da In'in üstüne çıkar.

Akımlar birbirinden farklıysa sorun faz dengesizliğidir. Basit hesap: üç akımın ortalamasını alın, ortalamadan en çok sapan değerin farkını ortalamaya bölün.

Örnek ölçüm: 7,5 kW motor

Etiket akımı 15,0 A olan bir motorda ölçülen değerler 14,2 A, 15,0 A ve 16,4 A olsun. Ortalama (14,2 + 15,0 + 16,4) / 3 ≈ 15,2 A; en büyük sapma 16,4 − 15,2 = 1,2 A; dengesizlik 1,2 / 15,2 ≈ %7,9. Ortalama etiket değerine yakın görünse de 16,4 A taşıyan faz, termiğin en sıcak bimetalidir ve termik ondan dolayı atar. Önce faz-faz gerilimlerini motor klemensinde ölçün. Gerilimler dengeliyse kablo uçlarını iki faz kaydırarak yer değiştirin: yüksek akım fazla birlikte yer değiştiriyorsa kaynak şebeke/kablo, motorda aynı sargıda kalıyorsa sargı arızası ihtimali güçlenir.

Tam faz kaybında motor çalışmaya devam edebilir ama kalan iki fazdan çok yüksek akım çeker; faz kaybı korumalı (diferansiyel düzenekli) termik bu durumda hızlı açar. Duran motor faz kaybıyla kalkmaya çalışırsa döner alan oluşmaz, motor uğuldar ve termik atar. Yanık sigorta, kontaktörde yanmış tek kontak ve gevşek klemens vidası en sık faz kaybı kaynaklarıdır.

Uzun kablo ve düşük gerilim termiği nasıl attırır?

Motor aynı mekanik gücü verebilmek için gerilim düştükçe daha fazla akım çeker. Uzun ve ince kablo, yük altında motor ucundaki gerilimi düşürür; termik de artan akımı görür. Gerilim düşümü ΔU = √3 × I × (L/1000) × R × cosφ formülüyle hesaplanır (R: kablonun Ω/km direnci, sitedeki kablo aracının tablosundan). 7,5 kW, 4 kutuplu motor için (I = 15,0 A, cosφ = 0,84, 380 V):

Araçtaki genel kabul besleme hattı için %3'tür. 2,5 mm² kablo akım taşıma açısından bu motora yeter (25 A), ama 100 m'de %4,26 düşüm verir; motor bu durumda etiket akımının üstüne çıkabilir ve termik özellikle yük arttığında atar. 100 m için 4 mm², 150 m için 6 mm² bu hesapta sınırın altında kalır. Değerler bakır PVC kablo, yaklaşık 30°C için örnek hesaptır; döşeme yöntemi, gruplama ve ortam sıcaklığına göre kesiti elektrik mühendisi doğrulamalıdır. Kendi mesafenizi motor kablo kesiti hesaplama aracında deneyebilirsiniz. Şebeke gerilimi yoğun saatlerde düşüyorsa aynı belirti görülür; farklı saatlerde ölçün.

Termik kalkışta atıyorsa: uzun ve sık kalkış

Kalkışta motor In'in birkaç katı akım çeker. Veri sayfasındaki kalkış akımı oranı Is/In ile hesap: 11 kW, 1500 d/d motorda Is/In = 7,7, yani direkt kalkışta yaklaşık 21,5 × 7,7 ≈ 165,6 A; 22 kW motorda 7,8 × 41,8 ≈ 326 A. Termiğin bimetali bu akımla hızla ısınır. Kalkış birkaç saniyede bitiyorsa sorun olmaz, ama iki durumda termik atar:

• Uzun kalkış: Büyük kütleli fan, dolu kırıcı, yüklü konveyör gibi yüksek ataletli yüklerde motor uzun süre kalkış akımı çeker.
• Sık kalkış: Dur-kalk yapan makinede bimetal soğuyamaz; her kalkış ısıyı biriktirir ve birkaç döngü sonra termik atar.

Açma sınıflarının (class 10, 20, 30) tanımını termik röle yazısında verdik; burada önemli olan teşhis tarafıdır. Kalkış süresini kronometreyle ölçün ve termiğin sınıfıyla karşılaştırın: kalkışı uzun süren yükte class 10 termik, motor sağlam olsa bile kalkışta atabilir. Sınıfı yükseltmeden önce motorun da bu uzun kalkışa dayanıklı olduğundan emin olun; aksi halde sorun termikten sargıya taşınır. Sık kalkışta çözüm, döngüyü azaltmak, sürücü veya yumuşak yol verici kullanmak ya da işe göre daha büyük bir motor seçmektir. Termiği sık kalkışa göre yüksek ayarlamak, motoru korumasız bırakır.

Pano sıcaklığı, rulman ve mekanik sıkışma

Termik röle bimetal ile çalıştığından yalnız akımdan değil, bulunduğu ortamın sıcaklığından da etkilenir. Güneş alan, havalandırması olmayan, sürücü veya trafo gibi ısı kaynaklarıyla dolu bir panoda termik, akım ayarın altındayken bile atabilir. Pano içi sıcaklığı ölçün; fan, filtre ve aralık düzenleyin.

Mekanik taraf da akımı doğrudan yükseltir. Kuru veya hasarlı rulman, aşırı gerilmiş kayış, hizasız kaplin, pompa çarkında sürtünme, motorun soğutma fanının veya kanatlı gövdenin tozla kapanması akımı ve sargı sıcaklığını artırır. Motoru yükünden ayırıp mili elle çevirin: zor dönüyorsa, ses veya boşluk varsa motor rulman arızası belirtilerine bakın.

Sebep – ölçüm – çözüm tablosu

Motoru yeniden devreye almadan önce kontrol listesi

• Termik ayarı etiket akımıyla ve termiğin şemadaki konumuyla uyumlu.
• Etiket gerilimi ile klemens köprüsü (yıldız/üçgen) şebekeye uygun.
• Üç faz akımı ölçüldü, dengesizlik hesaplandı.
• Motor klemensinde yük altında faz-faz gerilim ölçüldü.
• Klemens, kontaktör ve sigorta bağlantıları sıkıldı; yanık iz yok.
• Mil elle serbest dönüyor, kayış/kaplin uygun, fan ve kanatlar temiz.
• Kalkış süresi ve saatlik kalkış sayısı not edildi.
• Pano içi sıcaklık normal, havalandırma çalışıyor.

Bu güçteki motorlar

Motor işe küçük geliyorsa bir üst güce geçin. Yazıda geçen modeller:

• DRG-112M-4 – 4 kW – 1500 d/d – alüminyum gövde
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1500 d/d – pik döküm gövde
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1500 d/d – pik döküm gövde
• DRG-160L-4 – 15 kW – 1500 d/d – pik döküm gövde
• DRG-180L-4 – 22 kW – 1500 d/d – pik döküm gövde
• DRG-200L-4 – 30 kW – 1500 d/d – pik döküm gövde

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Motor çalışırken termik neden birkaç dakika sonra atıyor?

Akım ayarın biraz üstündedir ve bimetal zamanla ısınıp açar. En sık sebepler gerçek aşırı yük, düşük gerilim, faz dengesizliği ve sıcak panodur. Üç fazın akımını ve motor ucundaki gerilimi yük altında ölçün; akımlar dengeli ve In'in üstündeyse yükü azaltın veya güç seçimini gözden geçirin.

Termik ayarı motor etiketindeki akımdan yüksek yapılabilir mi?

Etiket akımının üstüne ayarlamak motoru korumasız bırakır; sargı ısınır. Ayar etiket akımına (bulunduğu konuma göre In veya In/√3) yapılır. Termik doğru ayarda atıyorsa sorun ayar değil, motorun çektiği akımdır.

Pompa motoru neden termik attırır?

Santrifüj pompada akımı büyük ölçüde debi belirler: çıkış vanası tam açık, hat basıncı tasarımdan düşük veya boru patlamışsa pompa fazla debi basar ve motor In'in üstüne çıkar. Çarkta sürtme, salmastra sıkılığı ve uzun besleme kablosundaki gerilim düşümü de akımı artırır. Vanayı kısarak akımın düşüp düşmediğine bakmak, yük kaynaklı mı elektriksel mi olduğunu hızla gösterir.

Termik attıktan sonra motor hemen tekrar çalıştırılabilir mi?

Bimetal soğuyana kadar termik resetlenmez; resetlense de sebep giderilmeden çalıştırmak sargıyı bir kez daha ısıtır. Önce akış listesindeki kontrolleri yapın. Art arda atma oluyorsa motoru durdurup yetkili elektrikçiye ölçüm yaptırın.

Termik atma sorununun motor seçiminden kaynaklandığını düşünüyorsanız etiket değerlerini, yükü ve yol verme yöntemini bize iletin; uygun gücü birlikte belirleyelim. Telefon: +90 (542) 666 11 11 · E-posta: [email protected] · İletişim sayfası. Tüm modelleri ve güncel bilgileri online mağazamızdaki 120 model arasında inceleyebilirsiniz.