Trifaze Motor İleri-Geri Çalıştırma: Kontaktör Bağlantısı, Kilitleme ve Doğru Motor Seçimi

Trifaze motoru ileri-geri çalıştırmak için iki kontaktör kullanılır: K1 motoru şebekeye L1-L2-L3 sırasıyla bağlar, K2 ise iki fazın (genellikle L1 ile L3'ün) yerini değiştirerek bağlar; faz sırası değişince döner alan ve motorun dönüş yönü tersine döner. İki kontaktörün aynı anda çekmesi iki faz arasında doğrudan kısa devre demektir; bu yüzden devrede hem elektriksel hem mekanik kilitleme bulunur ve yön değiştirmeden önce motor DUR butonuyla durdurulur. Örneğin 4 kW, 1500 d/d bir motor 400 V'ta 7,95 A çeker; her yön değişiminde kontaktör bunun 7,8 katı, yaklaşık 62 A akımı açıp kapatır, bu yüzden kontaktör motor akımına göre değil kullanım kategorisine göre seçilir.

Önce güvenlik: pano kurulumu, kumanda bağlantısı ve devreye alma işini yetkili bir elektrikçi yapmalıdır. Bağlantıyı değiştirmeden önce sigortaları kapatın, kilitleyin ve gerilim olmadığını ölçerek doğrulayın. Bu yazı devrenin mantığını, sık yön değiştiren makinelerde motor ve kontaktör seçimini anlatır; uygun motorları Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında güç ve devire göre bulabilirsiniz.

Motorun neden ters döndüğünü ya da tek seferlik yön değişikliğinin klemenste nasıl yapıldığını arıyorsanız elektrik motoru neden ters döner ve motorda dönüş yönü değiştirme yazılarına bakın; burada kumandayla tekrarlanan ileri-geri çalışma ele alınır.

Güç devresi: iki kontaktörle faz çevirme

Güç devresinde şebeke önce motor koruma şalterinden ya da sigorta ve termik röleden geçer, sonra iki kontaktöre paralel olarak dağılır. Kontaktör çıkışları motor klemensinde birleşir. Fark yalnızca K2'nin çıkışındaki çaprazlamadadır:

L2 her iki yönde de V1'e gider; L1 ile L3 K2'de yer değiştirir. Üç fazın üçünü birden çevirmek yön değiştirmez, yalnız faz sırasını kaydırır. Termik röle kontaktörlerin ortak beslemesinde ya da ortak motor çıkışında durmalıdır; böylece iki yönde de aynı akımı izler. Klemens kutusundaki yıldız ya da üçgen köprüsü yönden bağımsızdır: DRG-100L2-4 gibi 230/400 V sargılı motorlar 400 V şebekede yıldız, DRG-112M-4 gibi 400/690 V sargılı motorlar 400 V şebekede üçgen bağlanır.

Kumanda devresi: İLERİ-DUR-GERİ buton mantığı

Kumanda devresi tek bir sigortalı fazdan (ya da kumanda trafosundan) beslenir ve her bobin kolu şu elemanları seri olarak içerir.

Mühürleme (kendini tutma) kontağı, butondan el çekildikten sonra bobini enerjili tutar. Kumanda devresinde K1 ile K2'nin birbirine karşı NC kontakları "elektriksel kilitleme"dir: biri çekiliyken diğerinin bobin kolu açıktır. Butonların NC kontaklarıyla yapılan ikinci kilitleme "buton kilitlemesi" adını alır; GERİ'ye basıldığında önce ileri kolunu açar.

Elektriksel ve mekanik kilitleme birlikte

Elektriksel kilitleme tek başına yetmez: kontakları kaynamış bir kontaktör bobini bırakılsa bile kapalı kalabilir ya da sarsıntıda mekanik olarak kapanabilir. Mekanik kilit, iki kontaktörün arasına takılan ve birinin paletleri kapalıyken diğerinin fiziksel olarak kapanmasını engelleyen bir parçadır. İki yöntem birlikte kullanıldığında tek bir arıza fazlar arası kısa devreye dönüşmez.

DUR'dan geçmeden yön değiştirmek: ters akım frenlemesi

Buton kilitlemeli devrede motor ileri dönerken doğrudan GERİ'ye basılırsa K1 bırakır, K2 hemen çeker ve motor hâlâ ileri dönerken ters döner alana bağlanır. Buna ters akım (karşı akım) frenlemesi denir. Motor önce duruncaya kadar frenlenir, sonra ters yönde hızlanır; bu sürenin tamamında akım kalkış akımı düzeyindedir, hatta duruşa yakın anlara kadar bunun çevresinde kalır.

• Kontaktör: kalkış akımını hem kapatır hem açar; kontaklar ark yüzünden hızla aşınır ve kaynayabilir.
• Motor: sargı ve rotor kısa sürede büyük ısı alır; sık tekrarlanırsa termik atar ya da izolasyon yaşlanır.
• Mekanik: kaplin, kama, redüktör dişlisi, kayış ve makinenin kendisi ani moment darbesi görür.

Bu yüzden genel uygulamada yön değişimi yalnız DUR üzerinden yapılır: buton kilitlemesi yerine her yön butonunun bir ön koşulu "motor durmuş" olur. Atalet büyükse (ağır volan, uzun konveyör) bobin kolu bir zaman rölesi ya da sıfır hız bilgisiyle motor tamamen durana kadar bekletilir. Ters akım frenlemesi bilerek kullanılacaksa motor ve kontaktör bu çalışmaya göre seçilmeli, makine üreticisinin onayı alınmalıdır.

Sık yön değiştiren yükler: kapı, vinç arabası, karıştırıcı

Yön değişimi seyrekse (günde birkaç kez yön ayarı yapılan bir konveyör, yön seçimi yapılan bir pompa tahliyesi) devre ve motor standart çalışmadan farklı değildir. Sorun, yönün çok sık değiştiği ya da motorun kısa aralıklarla kalkıp durduğu makinelerde başlar:

• Kayar ve sürgülü kapılar: her açma ve kapamada kalkış, genellikle redüktörlü küçük güçte motor; uç sınır şalterleri hem K1 hem K2 kolunda seri olmalıdır.
• Vinç arabası ve köprü yürüyüşü: operatör konumlandırırken butona kısa kısa basar (impuls); kontaktör her basışta kalkış akımını açıp kapatır.
• Karıştırıcılar ve yıkama tamburları: belirli aralıklarla yön çevrilir; programda iki yön arasında bekleme süresi bulunmalıdır.

Bu tür yüklerde motorun ısınması kalkış sayısına bağlıdır. Nominal akımı ve Is/In oranı yüksek bir motor her kalkışta daha çok ısı üretir; sık kalkışlı işte bir üst güç ve gövde seçmek, sargıya ısınma payı bırakır. Kalkış sayısı çok yüksekse yön değişimini frekans invertörüyle yapmak (rampalı hızlanma ve yavaşlama) kontaktör aşınmasını ve mekanik darbeyi ortadan kaldırır.

Kontaktör ve termik seçimi: AC-3 ve AC-4 kavramı

Kontaktörlerin akım değeri kullanım kategorisine göre verilir. AC-3, kafesli asenkron motoru kalkıştırıp çalışırken kapatma işidir: kontaktör kalkış akımını kapatır, ama nominal akımı açar. AC-4 ise motor daha hızlanmadan kesme, impuls (kısa basma) ve ters akım frenlemesidir: kontaktör kalkış akımını hem kapatır hem açar. Aynı kontaktörün AC-4 değeri AC-3 değerinden belirgin biçimde düşüktür.

• Seyrek yön değişiminde her iki kontaktörün AC-3 akım değeri motorun şebeke gerilimindeki nominal akımının üstünde olmalıdır.
• İmpuls ya da ters akım frenlemesi varsa kontaktör üreticisinin AC-4 akım değerine bakılır; bu değer de motor akımının üstünde olmalıdır.
• Kontaktör bobin gerilimi kumanda gerilimine (ör. 230 V AC ya da kumanda trafosunun çıkışı) uygun olmalıdır.
• Termik röle, iki yönü birlikte izleyecek yerde durur ve motorun şebeke gerilimindeki plaka akımına ayarlanır. DRG-112M-4 için 400 V'ta 7,95 A, 380 V'ta 8,37 A; DRG-100L2-4 için 400 V'ta 6,02 A, 380 V'ta 6,34 A.

Kontaktör ve termik boyutunu termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracı ile, diğer güçlerin akımlarını motor akım tablosu ile kontrol edebilirsiniz.

İleri-geri çalışacak DRG motorlar: akım ve kontaktör mantığı tablosu

Tablodaki akım, Is/In ve devir değerleri DRG katalog verisidir; kalkış akımı sütunu 400 V nominal akımın Is/In ile çarpımıdır. Son iki sütun kontaktör seçimini sayı vermeden, karşılaştırma ölçütü olarak gösterir: seçilen kontaktörün katalogdaki ilgili kategori akımı, burada yazan motor akımının üstünde olmalıdır.

1500 d/d sınıfı 4 kutuplu motorlar redüktörlü kapı, yürüyüş ve karıştırıcı tahriklerinde en sık kullanılan seçenektir; aynı modellerin alüminyum gövdeli sürümleri de mağazadadır.

Devreye alma kontrol listesi

• Güç devresinde K2 çıkışındaki çaprazlamayı (L1↔L3) ve L2'nin iki yönde de aynı klemense gittiğini kontrol edin.
• Motor bağlıyken enerji vermeden önce K1 ve K2'yi elle (test düğmesiyle) aynı anda kapatmaya çalışın; mekanik kilit buna izin vermemeli.
• Kumanda devresinde her bobin kolunda karşı kontaktörün NC kontağı olduğunu ölçü aletiyle doğrulayın.
• İlk çalıştırmayı motor makineden ayrıyken yapın; İLERİ'de dönüş yönünü makinenin beklediği yönle karşılaştırın, ters ise K1 ve K2'nin girişinde değil motor kablosunda iki fazı değiştirin.
• Termik röleyi plaka akımına ayarlayın; termik kontağının iki kolu da kestiğini test butonuyla deneyin.
• Kapı ve yürüyüş tahriklerinde uç sınır şalterlerinin ilgili yönün kolunu kestiğini, motor yürürken deneyin.
• Motor dönerken GERİ'ye basın: devre yalnız DUR üzerinden yön değiştirecek şekilde kurulduysa motor ters yöne geçmemelidir.

Bu güçteki motorlar

İleri-geri kumandalı makinelerde sık kullanılan 4 kutuplu modeller:

• DRG-90L-4 – 1,5 kW – 1445 d/d – 90L pik döküm
• DRG-100L2-4 – 3 kW – 1450 d/d – 100L pik döküm
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1450 d/d – 112M pik döküm
• DRG-132S-4 – 5,5 kW – 1460 d/d – 132S pik döküm
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1460 d/d – 132M pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Trifaze motorun yönü nasıl değiştirilir?

Motora gelen üç fazdan herhangi ikisinin yeri değiştirilir. Kalıcı değişiklik için bu, motor kablosunda yapılır; sık yön değişimi gerekiyorsa iki kontaktörlü ileri-geri devresi kurulur ve K2 iki fazı çaprazlayarak bağlar.

İleri-geri devresinde kilitleme neden gerekli?

İki kontaktör aynı anda kapanırsa iki faz doğrudan birbirine bağlanır ve kısa devre olur. Elektriksel kilitleme (karşı kontaktörün NC kontağı) ve mekanik kilit birlikte kullanılarak tek bir arızanın kısa devreye dönüşmesi önlenir.

Motor dönerken ters yöne çevrilirse ne olur?

Ters akım frenlemesi oluşur: motor duruncaya kadar kalkış akımı düzeyinde akım çeker, kontaktör kontakları aşınır, kaplin ve redüktör darbe yer. 4 kW DRG-112M-4'te bu akım 400 V'ta yaklaşık 62 A'dir. Bu yüzden yön değişimi DUR üzerinden ve motor durduktan sonra yapılmalıdır.

İleri-geri devresinde termik nereye bağlanır, kaç amper ayarlanır?

Termik röle iki kontaktörün ortak beslemesinde ya da ortak motor çıkışında durur, böylece iki yönü de korur; NC kontağı kumanda devresinin ortak koluna seri bağlanır. Ayar, motorun şebeke gerilimindeki plaka akımıdır; DRG-112M-4 için 400 V'ta 7,95 A.

Makinenize uygun motoru ve gövdeyi birlikte seçmek için bize ulaşın: telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası https://drgmotor.com/iletisim. DRG Motor elektrik motoru üreticisi ve tedarikçisidir; online mağazamızdaki 120 model arasından hemen sipariş verebilirsiniz.