Basınç şalteri (presostat) ile motor kumandasında şalterin normalde kapalı (NC) kontağı, K1 kontaktörünün bobin koluna seri bağlanır. Basınç alt değerin altındayken kontak kapalıdır, K1 çeker ve motor çalışır; basınç üst değere ulaşınca kontak açılır, K1 düşer ve motor durur. Trifaze motorun faz akımı şalterden geçmez, motoru K1’in ana kontakları anahtarlar.

Basınç şalteri ile motor kumanda devresi: kontaktör, termik röle ve presostat ile trifaze pompa ve kompresör motoru kumandası

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yazıda devreyi güç ve kumanda tarafıyla, açma–kapama basıncı grafiğiyle, bir kompresör ve bir hidrofor örneğiyle, kısa çevrim sorunu ve isteğe bağlı EL–0–OTO seçiciyle birlikte ele alıyoruz. Grafiklerdeki basınç değerleri temsilidir; terminal adları cihaza göre değişir, cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Basınç şalteri devrenin neresinde durur?

Sahada en sık yapılan yanlış, basınç şalterini motorun güç hattına koymaya çalışmaktır. Trifaze bir motorda doğru yer kumanda devresidir. Güç devresi alışılmış sırayla kurulur: F1 sigortalar (ya da motor koruma şalteri), K1 kontaktörünün 1-2 / 3-4 / 5-6 ana kontakları, F2 termik röle ve motor. Basınç şalteri bu yolda yer almaz; yalnız K1 bobininin akımını açıp kapatır. Böylece şalterin kontağı motor akımına göre değil, bobin akımına ve kumanda gerilimine göre seçilir.

Basınç şalterli motor güç devresi: F1, K1 ana kontakları, F2 termik ve M1; B1 basınç şalteri motor akımını taşımaz, yalnız K1 bobinini anahtarlar.
Şekil 1. Basınç şalterli motor güç devresi: F1, K1 ana kontakları, F2 termik ve M1; B1 basınç şalteri motor akımını taşımaz, yalnız K1 bobinini anahtarlar. (büyüt)
ElemanUçlarDevredeki görevi
F1 sigortalarher fazda birGüç devresini kısa devreye karşı korur
K1 kontaktörA1-A2 bobin, 1…6 ana, 13-14 yardımcıMotoru şebekeye bağlar; bobini basınç şalteri yönetir
F2 termik röleana uçlar + 95-96 NC, 97-98 NOAşırı yükte kumandayı keser, arıza lambasını yakar
F3 kumanda sigortasıtek kutupluKumanda hattını korur
Çalışma anahtarı (0-1)13-14 NOSistemi elle devre dışı bırakır
B1 basınç şalteri1-2 NC (örnek)Alt basınçta kapanır, üst basınçta açar
H1 / H2 lambalarK1 13-14 / F2 97-98Çalışıyor ve termik arıza bildirimi
M1 motorU1 V1 W1 + PEPompa veya kompresörü tahrik eden trifaze motor

Koruma elemanlarının boyutu motor etiketindeki anma akımından başlar; ön seçim için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracını, anma akımı için motor akım tablosunu kullanabilirsiniz. Termik ile motor koruma şalteri arasındaki farkı termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında anlattık.

Kumanda devresi: NC kontak neden bobin kolunda?

Kumanda devresi tek bir merdiven basamağıdır. Üst rayda L (örnekte 230 V AC) vardır; akım F3 kumanda sigortasından, F2’nin 95-96 kontağından, çalışma anahtarından ve B1’in NC kontağından geçerek K1 bobininin A1 ucuna ulaşır, A2 ucu N’ye bağlanır. Start-stop devresindeki gibi bir mühürleme kontağı yoktur; çünkü motoru “tutan” şey basınç şalterinin kendisidir. Kontak kapalı kaldıkça bobin enerjili kalır.

Basınç şalterli kumanda devresi: F3, F2 95-96, 0-1 çalışma anahtarı ve B1 NC kontağı K1 bobinine seri; H1 çalışıyor ve H2 termik arıza lambaları.
Şekil 2. Basınç şalterli kumanda devresi: F3, F2 95-96, 0-1 çalışma anahtarı ve B1 NC kontağı K1 bobinine seri; H1 çalışıyor ve H2 termik arıza lambaları. (büyüt)

Burada NC kontak kullanılmasının nedeni basit: motorun çalışması gereken durum “basınç düşük” durumudur ve şalter bu durumda kapalıdır. Basınç yükseldikçe şalterin içindeki diyafram veya körük yaya karşı itilir, ayarlanan üst değerde kontak açılır. Şalterin kontak bloğunda birden fazla uç bulunabilir; hangi ucun “basınç düşükken kapalı” olduğunu cihazın üzerindeki şemadan doğrulayın.

Mühürleme olmamasının önemli bir sonucu vardır: elektrik kesilip geri geldiğinde basınç düşükse motor kimse bir şeye dokunmadan kalkar. Bu, bu tür sistemlerde istenen davranıştır ama bakım yapan kişi için sürprizdir. Pano kapağına “otomatik yol alır” uyarısı koyun, bakımdan önce enerjiyi kesip kilitleyin.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Açma ve kapama basıncı: fark (Δp) nasıl okunur?

Basınç şalterinin iki eşiği vardır. Alt eşik (kapama ya da devreye girme basıncı) motorun kalktığı, üst eşik (açma ya da durdurma basıncı) motorun durduğu değerdir. Aradaki fark, Δp ya da diferansiyel olarak adlandırılır. Basınç iki eşik arasındayken şalter son konumunu korur: dolum sırasındaysa kapalı, tüketim sırasındaysa açık kalır.

Basınç–zaman eğrisi: alt basınçta motor devreye girer, üst basınçta durur; aradaki fark (Δp) motorun kaç kez kalkacağını belirler.
Şekil 3. Basınç–zaman eğrisi: alt basınçta motor devreye girer, üst basınçta durur; aradaki fark (Δp) motorun kaç kez kalkacağını belirler. (büyüt)

Grafikte mavi eğri tank basıncını, alttaki yeşil şerit motorun durumunu gösterir. Motor çalışırken basınç yükselir; üst eşikte motor durur ve tüketim basıncı düşürür; alt eşikte motor yeniden kalkar. Δp dar ayarlanırsa tank küçük bir hacimle çalışır ve motor sık kalkar; geniş ayarlanırsa kalkış sayısı azalır ama kullanıcı tarafındaki basınç dalgalanması büyür. Eşiklerin değeri tesisin ihtiyacına, tankın hacmine ve şalterin ayar aralığına göre belirlenir; bu yazıda bir ayar değeri vermiyoruz.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Adım adım çalışma sırası ve durum tablosu

  1. İlk enerji: Sistem boştur, basınç alt eşiğin altındadır. B1 kapalıdır; çalışma anahtarı 1 konumundaysa K1 çeker, motor kalkar.
  2. Dolum: Basınç yükselir. Alt eşik geçilse de B1 açılmaz; motor üst eşiğe kadar çalışır.
  3. Üst eşik: B1 açar, K1 bobini enerjisiz kalır, motor durur. H1 söner.
  4. Tüketim: Basınç düşer. B1 alt eşiğe kadar açık kalır.
  5. Alt eşik: B1 kapanır, motor yeniden kalkar. Döngü böyle sürer.
  6. Termik açarsa: F2 95-96 açılır, motor basınca bakılmaksızın durur, H2 yanar. Termik resetlendiğinde basınç düşükse motor kendiliğinden kalkar.
Basınç şalterli devrenin durum tablosu: basınca göre B1 1-2, F2 95-96, K1 bobini ve motorun durumu.
Şekil 4. Basınç şalterli devrenin durum tablosu: basınca göre B1 1-2, F2 95-96, K1 bobini ve motorun durumu. (büyüt)
DurumB1 1-2K1 bobiniMotor
Basınç alt eşiğin altındakapalıenerjiliçalışır
Eşikler arasında, dolumkapalıenerjiliçalışır
Üst eşiğe ulaşıldıaçıkenerjisizdurur
Eşikler arasında, tüketimaçıkenerjisizdurur
Termik açtıkapalıenerjisizdurur, H2 yanar
Elektrik gidip geldi, basınç düşükkapalıenerjilikendiliğinden kalkar

Uygulama örnekleri: kompresör ve hidrofor

Kompresör: hava tankı

Pistonlu bir kompresörde basınç şalteri genellikle hava tankının üstünde durur ve tank basıncını okur. Kompresör bloğundan çıkan hava bir çek valften geçerek tanka girer; çek valf, motor durduğunda tankın havasının geri kaçmasını önler. Pek çok kompresörde şalterle birlikte çalışan küçük bir tahliye valfi vardır: motor durduğunda kompresör bloğu ile çek valf arasındaki basma hattını boşaltır, böylece motor bir sonraki kalkışta karşı basınca değil boş hatta yol alır.

Kompresör örneği: hava tankı üstünde basınç şalteri, çek valf, tahliye hattı, manometre, emniyet ventili ve motor panosu.
Şekil 5. Kompresör örneği: hava tankı üstünde basınç şalteri, çek valf, tahliye hattı, manometre, emniyet ventili ve motor panosu. (büyüt)

Tahliye çalışmazsa motor her kalkışta dolu bir hatta yol almaya çalışır; kalkış uzar, akım uzun süre yüksek kalır ve termik açabilir. Tank üzerindeki emniyet ventili basınç şalterinin yedeği değildir; şalter veya kontaktör arızasında son emniyettir ve düzenli kontrol edilmelidir.

Hidrofor: genleşme tankı

Hidroforda pompa depodan emer, çek valften geçirip kollektöre basar; kollektöre bir membranlı genleşme tankı, basınç şalteri ve manometre bağlanır. Genleşme tankı, motor durduktan sonra musluk açıldığında tüketimi bir süre karşılayacak su hacmini tutar. Tankın hava tarafındaki ön basınç, pompa dururken ve su tarafı boşken, tank ve şalter verisine göre ayarlanır.

Hidrofor örneği: depo, pompa ve motor, çek valf, membranlı genleşme tankı, basınç şalteri, manometre ve pompa panosu.
Şekil 6. Hidrofor örneği: depo, pompa ve motor, çek valf, membranlı genleşme tankı, basınç şalteri, manometre ve pompa panosu. (büyüt)

Ön basınç kaybolur ya da membran yırtılırsa tank su ile dolar, yararlı hacim neredeyse sıfıra iner ve her musluk açılışında motor kalkar. Bu durumun motoru nasıl yıprattığını hidrofor motoru neden yanar yazısında ayrıntılı anlattık. Pompa kuru çalışmaya karşı ayrıca korunmak isteniyorsa kumanda zincirine seri bir su yok koruması eklenebilir; bu da bir NC kontak olarak aynı kola girer.

Kısa çevrim: sık devreye girme sorunu

Basınç şalterli bir sistemde motorun kısa aralıklarla kalkıp durmasına kısa çevrim denir. Her kalkışta motor anma akımının birkaç katını çeker; sargı ısınır, kontaktör kontakları aşınır. Bir motorun saatte kaç kez yol alabileceği motora ve yüke göre değişir; bu değer için motor etiketine veya üretici verisine bakın, tahmini bir sayıya göre ayar yapmayın.

Normal çevrim ile kısa çevrimin karşılaştırması ve basınç şalterli sistemde sık devreye girmenin olası nedenleri.
Şekil 7. Normal çevrim ile kısa çevrimin karşılaştırması ve basınç şalterli sistemde sık devreye girmenin olası nedenleri. (büyüt)

Kısa çevrimin nedeni çoğu zaman elektrik tarafında değil, hidrolik veya pnömatik taraftadır: kaçıran bir çek valf, tesisatta kaçak, ön basıncını kaybetmiş bir genleşme tankı, kompresörde kapanmayan bir tahliye valfi veya gereğinden dar ayarlanmış Δp. Yeni bir motora geçmeden önce kontrol edilecek noktaları hidrofor motoru sık devreye giriyorsa ne incelenmelidir sorusunda sıraladık.

İsteğe bağlı: EL–0–OTO seçici

Bakım ya da arıza durumunda motoru basınç şalterinden bağımsız çalıştırmak için üç konumlu bir seçici eklenebilir. OTO konumunda bobin seçicinin 23-24 kontağı ve B1 üzerinden beslenir; EL konumunda 13-14 kontağı B1’i devre dışı bırakır; 0 konumunda iki kol da açıktır. F3 ve F2 95-96 her iki kolun önünde kalır, yani termik her konumda motoru durdurur.

İsteğe bağlı EL–0–OTO seçicili basınç şalteri devresi: OTO kolunda B1, EL kolunda B1 devre dışı; isteğe bağlı maksimum basınç sınırlayıcı B2.
Şekil 8. İsteğe bağlı EL–0–OTO seçicili basınç şalteri devresi: OTO kolunda B1, EL kolunda B1 devre dışı; isteğe bağlı maksimum basınç sınırlayıcı B2. (büyüt)

EL konumunda basınç sınırlanmaz. Bu konum yalnız gözetim altında ve emniyet ventili çalışır durumdayken kullanılmalıdır; tesis gerektiriyorsa ortak zincire elle resetlenen ayrı bir maksimum basınç sınırlayıcı (şemada B2) konur. Merdiven mantığı için yıldız üçgen kumanda devresi yazısına bakabilirsiniz.

Sık bağlantı hataları ve seçim örnekleri

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
Motor basınç yükselince kalkıyor, düşünce duruyorŞalterin NO ucu kullanılmış; NC uç ile değiştirilmeli
Şalter kontağı kısa sürede yanıyor, yapışıyorŞalter motorun güç hattına bağlanmış ya da kontak yükü bobine uygun değil
Motor üst eşikte durmuyorŞalterin basınç bağlantısı tıkalı, kontak yapışmış veya EL konumu açık kalmış
Elektrik gelince motor beklenmedik biçimde kalkıyorDevrede mühürleme yoktur; basınç düşükse bu normaldir, uyarı etiketi gerekir
Termik attığı halde kontaktör çekili95-96 yerine 97-98 ucu kullanılmış
Motor çok sık kalkıyorKaçak, tank ön basıncı, tahliye valfi veya dar Δp; önce hidrolik/pnömatik taraf

Termik sık açıyorsa nedenleri elektrik motoru neden termik attırır yazısında bulabilirsiniz; termiğin motor etiketine göre nasıl ayarlanacağı da termik röle ne işe yarar yazısında anlatılıyor.

Motor ve kablo seçimi

  • Hidrofor, 2,2 kW, 3000 d/d, 230/400 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi yıldız bağlanır. Kontaktör ve termik etiket akımına göre seçilir.
  • Kompresör, 4 kW, 1500 d/d, 400/690 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi üçgen bağlanır. Kayış tahrikli kompresörde kasnak oranı motor devrinden başlar; kalkış sayısı için motor etiketi esastır.
  • Kablo: Kesit hat uzunluğuna, döşeme şekline ve koruma elemanına göre değişir. Motor kablo kesiti hesaplama aracı başlangıç değeri verir.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Basınç şalterli pompa ve kompresörler için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze IEC motorlar hidrofor ve kompresör uygulamalarında sık görülen güç aralığındadır. Basınç şalteri, kontaktör, termik ve seçici DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize veya cihaz üreticisine başvurun. Diğer güç ve devirler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Basınç şalteri trifaze motora doğrudan bağlanabilir mi?

Trifaze motorda şalter kontağı motor akımını taşımak için kullanılmaz. Kontak K1 kontaktörünün bobin koluna bağlanır, motoru kontaktörün ana kontakları anahtarlar. Kontağın bobin akımına ve kumanda gerilimine uygunluğu cihaz etiketinden kontrol edilir.

Basınç şalterinin hangi kontağı kullanılır?

Basınç düşükken kapalı, üst basınçta açan kontak, yani NC kontak kullanılır. Uç numaraları cihaza göre değişir; hangi ucun bu davranışı gösterdiğini şalterin kendi şemasından doğrulayın.

Açma ve kapama basıncı farkı neden önemlidir?

Fark, motorun bir durup bir kalkması arasında tankın ne kadar hacim vereceğini belirler. Dar bir fark sık kalkışa, geniş bir fark daha büyük basınç dalgalanmasına yol açar. Değer tesisin ihtiyacına ve tank hacmine göre seçilir.

Elektrik kesilip gelince motor neden kendiliğinden çalışıyor?

Basınç şalterli devrede mühürleme yoktur; basınç alt eşiğin altındaysa şalter kapalıdır ve gerilim gelir gelmez K1 çeker. Bakım öncesinde enerjiyi kesip kilitleyin ve panoya uyarı koyun.

Motor saatte kaç kez kalkabilir?

Bu değer motorun gücüne, yükün ataletine ve soğuma koşullarına bağlıdır. Motor etiketine veya üretici verisine bakın; sık kalkış görüyorsanız önce kaçak, tank ve Δp ayarını kontrol edin.