Basınç şalteri (presostat) ile motor kumandasında şalterin normalde kapalı (NC) kontağı, K1 kontaktörünün bobin koluna seri bağlanır. Basınç alt değerin altındayken kontak kapalıdır, K1 çeker ve motor çalışır; basınç üst değere ulaşınca kontak açılır, K1 düşer ve motor durur. Trifaze motorun faz akımı şalterden geçmez, motoru K1’in ana kontakları anahtarlar.
Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.
Bu yazıda devreyi güç ve kumanda tarafıyla, açma–kapama basıncı grafiğiyle, bir kompresör ve bir hidrofor örneğiyle, kısa çevrim sorunu ve isteğe bağlı EL–0–OTO seçiciyle birlikte ele alıyoruz. Grafiklerdeki basınç değerleri temsilidir; terminal adları cihaza göre değişir, cihazın kendi bağlantı şeması esastır.
Basınç şalteri devrenin neresinde durur?
Sahada en sık yapılan yanlış, basınç şalterini motorun güç hattına koymaya çalışmaktır. Trifaze bir motorda doğru yer kumanda devresidir. Güç devresi alışılmış sırayla kurulur: F1 sigortalar (ya da motor koruma şalteri), K1 kontaktörünün 1-2 / 3-4 / 5-6 ana kontakları, F2 termik röle ve motor. Basınç şalteri bu yolda yer almaz; yalnız K1 bobininin akımını açıp kapatır. Böylece şalterin kontağı motor akımına göre değil, bobin akımına ve kumanda gerilimine göre seçilir.

| Eleman | Uçlar | Devredeki görevi |
|---|---|---|
| F1 sigortalar | her fazda bir | Güç devresini kısa devreye karşı korur |
| K1 kontaktör | A1-A2 bobin, 1…6 ana, 13-14 yardımcı | Motoru şebekeye bağlar; bobini basınç şalteri yönetir |
| F2 termik röle | ana uçlar + 95-96 NC, 97-98 NO | Aşırı yükte kumandayı keser, arıza lambasını yakar |
| F3 kumanda sigortası | tek kutuplu | Kumanda hattını korur |
| Çalışma anahtarı (0-1) | 13-14 NO | Sistemi elle devre dışı bırakır |
| B1 basınç şalteri | 1-2 NC (örnek) | Alt basınçta kapanır, üst basınçta açar |
| H1 / H2 lambalar | K1 13-14 / F2 97-98 | Çalışıyor ve termik arıza bildirimi |
| M1 motor | U1 V1 W1 + PE | Pompa veya kompresörü tahrik eden trifaze motor |
Koruma elemanlarının boyutu motor etiketindeki anma akımından başlar; ön seçim için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracını, anma akımı için motor akım tablosunu kullanabilirsiniz. Termik ile motor koruma şalteri arasındaki farkı termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında anlattık.
Kumanda devresi: NC kontak neden bobin kolunda?
Kumanda devresi tek bir merdiven basamağıdır. Üst rayda L (örnekte 230 V AC) vardır; akım F3 kumanda sigortasından, F2’nin 95-96 kontağından, çalışma anahtarından ve B1’in NC kontağından geçerek K1 bobininin A1 ucuna ulaşır, A2 ucu N’ye bağlanır. Start-stop devresindeki gibi bir mühürleme kontağı yoktur; çünkü motoru “tutan” şey basınç şalterinin kendisidir. Kontak kapalı kaldıkça bobin enerjili kalır.

Burada NC kontak kullanılmasının nedeni basit: motorun çalışması gereken durum “basınç düşük” durumudur ve şalter bu durumda kapalıdır. Basınç yükseldikçe şalterin içindeki diyafram veya körük yaya karşı itilir, ayarlanan üst değerde kontak açılır. Şalterin kontak bloğunda birden fazla uç bulunabilir; hangi ucun “basınç düşükken kapalı” olduğunu cihazın üzerindeki şemadan doğrulayın.
Mühürleme olmamasının önemli bir sonucu vardır: elektrik kesilip geri geldiğinde basınç düşükse motor kimse bir şeye dokunmadan kalkar. Bu, bu tür sistemlerde istenen davranıştır ama bakım yapan kişi için sürprizdir. Pano kapağına “otomatik yol alır” uyarısı koyun, bakımdan önce enerjiyi kesip kilitleyin.
📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)
Açma ve kapama basıncı: fark (Δp) nasıl okunur?
Basınç şalterinin iki eşiği vardır. Alt eşik (kapama ya da devreye girme basıncı) motorun kalktığı, üst eşik (açma ya da durdurma basıncı) motorun durduğu değerdir. Aradaki fark, Δp ya da diferansiyel olarak adlandırılır. Basınç iki eşik arasındayken şalter son konumunu korur: dolum sırasındaysa kapalı, tüketim sırasındaysa açık kalır.

Grafikte mavi eğri tank basıncını, alttaki yeşil şerit motorun durumunu gösterir. Motor çalışırken basınç yükselir; üst eşikte motor durur ve tüketim basıncı düşürür; alt eşikte motor yeniden kalkar. Δp dar ayarlanırsa tank küçük bir hacimle çalışır ve motor sık kalkar; geniş ayarlanırsa kalkış sayısı azalır ama kullanıcı tarafındaki basınç dalgalanması büyür. Eşiklerin değeri tesisin ihtiyacına, tankın hacmine ve şalterin ayar aralığına göre belirlenir; bu yazıda bir ayar değeri vermiyoruz.
Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →
Adım adım çalışma sırası ve durum tablosu
- İlk enerji: Sistem boştur, basınç alt eşiğin altındadır. B1 kapalıdır; çalışma anahtarı 1 konumundaysa K1 çeker, motor kalkar.
- Dolum: Basınç yükselir. Alt eşik geçilse de B1 açılmaz; motor üst eşiğe kadar çalışır.
- Üst eşik: B1 açar, K1 bobini enerjisiz kalır, motor durur. H1 söner.
- Tüketim: Basınç düşer. B1 alt eşiğe kadar açık kalır.
- Alt eşik: B1 kapanır, motor yeniden kalkar. Döngü böyle sürer.
- Termik açarsa: F2 95-96 açılır, motor basınca bakılmaksızın durur, H2 yanar. Termik resetlendiğinde basınç düşükse motor kendiliğinden kalkar.

| Durum | B1 1-2 | K1 bobini | Motor |
|---|---|---|---|
| Basınç alt eşiğin altında | kapalı | enerjili | çalışır |
| Eşikler arasında, dolum | kapalı | enerjili | çalışır |
| Üst eşiğe ulaşıldı | açık | enerjisiz | durur |
| Eşikler arasında, tüketim | açık | enerjisiz | durur |
| Termik açtı | kapalı | enerjisiz | durur, H2 yanar |
| Elektrik gidip geldi, basınç düşük | kapalı | enerjili | kendiliğinden kalkar |
Uygulama örnekleri: kompresör ve hidrofor
Kompresör: hava tankı
Pistonlu bir kompresörde basınç şalteri genellikle hava tankının üstünde durur ve tank basıncını okur. Kompresör bloğundan çıkan hava bir çek valften geçerek tanka girer; çek valf, motor durduğunda tankın havasının geri kaçmasını önler. Pek çok kompresörde şalterle birlikte çalışan küçük bir tahliye valfi vardır: motor durduğunda kompresör bloğu ile çek valf arasındaki basma hattını boşaltır, böylece motor bir sonraki kalkışta karşı basınca değil boş hatta yol alır.

Tahliye çalışmazsa motor her kalkışta dolu bir hatta yol almaya çalışır; kalkış uzar, akım uzun süre yüksek kalır ve termik açabilir. Tank üzerindeki emniyet ventili basınç şalterinin yedeği değildir; şalter veya kontaktör arızasında son emniyettir ve düzenli kontrol edilmelidir.
Hidrofor: genleşme tankı
Hidroforda pompa depodan emer, çek valften geçirip kollektöre basar; kollektöre bir membranlı genleşme tankı, basınç şalteri ve manometre bağlanır. Genleşme tankı, motor durduktan sonra musluk açıldığında tüketimi bir süre karşılayacak su hacmini tutar. Tankın hava tarafındaki ön basınç, pompa dururken ve su tarafı boşken, tank ve şalter verisine göre ayarlanır.

Ön basınç kaybolur ya da membran yırtılırsa tank su ile dolar, yararlı hacim neredeyse sıfıra iner ve her musluk açılışında motor kalkar. Bu durumun motoru nasıl yıprattığını hidrofor motoru neden yanar yazısında ayrıntılı anlattık. Pompa kuru çalışmaya karşı ayrıca korunmak isteniyorsa kumanda zincirine seri bir su yok koruması eklenebilir; bu da bir NC kontak olarak aynı kola girer.
Kısa çevrim: sık devreye girme sorunu
Basınç şalterli bir sistemde motorun kısa aralıklarla kalkıp durmasına kısa çevrim denir. Her kalkışta motor anma akımının birkaç katını çeker; sargı ısınır, kontaktör kontakları aşınır. Bir motorun saatte kaç kez yol alabileceği motora ve yüke göre değişir; bu değer için motor etiketine veya üretici verisine bakın, tahmini bir sayıya göre ayar yapmayın.

Kısa çevrimin nedeni çoğu zaman elektrik tarafında değil, hidrolik veya pnömatik taraftadır: kaçıran bir çek valf, tesisatta kaçak, ön basıncını kaybetmiş bir genleşme tankı, kompresörde kapanmayan bir tahliye valfi veya gereğinden dar ayarlanmış Δp. Yeni bir motora geçmeden önce kontrol edilecek noktaları hidrofor motoru sık devreye giriyorsa ne incelenmelidir sorusunda sıraladık.
İsteğe bağlı: EL–0–OTO seçici
Bakım ya da arıza durumunda motoru basınç şalterinden bağımsız çalıştırmak için üç konumlu bir seçici eklenebilir. OTO konumunda bobin seçicinin 23-24 kontağı ve B1 üzerinden beslenir; EL konumunda 13-14 kontağı B1’i devre dışı bırakır; 0 konumunda iki kol da açıktır. F3 ve F2 95-96 her iki kolun önünde kalır, yani termik her konumda motoru durdurur.

EL konumunda basınç sınırlanmaz. Bu konum yalnız gözetim altında ve emniyet ventili çalışır durumdayken kullanılmalıdır; tesis gerektiriyorsa ortak zincire elle resetlenen ayrı bir maksimum basınç sınırlayıcı (şemada B2) konur. Merdiven mantığı için yıldız üçgen kumanda devresi yazısına bakabilirsiniz.
Sık bağlantı hataları ve seçim örnekleri
Sık bağlantı hataları
| Belirti | Olası neden |
|---|---|
| Motor basınç yükselince kalkıyor, düşünce duruyor | Şalterin NO ucu kullanılmış; NC uç ile değiştirilmeli |
| Şalter kontağı kısa sürede yanıyor, yapışıyor | Şalter motorun güç hattına bağlanmış ya da kontak yükü bobine uygun değil |
| Motor üst eşikte durmuyor | Şalterin basınç bağlantısı tıkalı, kontak yapışmış veya EL konumu açık kalmış |
| Elektrik gelince motor beklenmedik biçimde kalkıyor | Devrede mühürleme yoktur; basınç düşükse bu normaldir, uyarı etiketi gerekir |
| Termik attığı halde kontaktör çekili | 95-96 yerine 97-98 ucu kullanılmış |
| Motor çok sık kalkıyor | Kaçak, tank ön basıncı, tahliye valfi veya dar Δp; önce hidrolik/pnömatik taraf |
Termik sık açıyorsa nedenleri elektrik motoru neden termik attırır yazısında bulabilirsiniz; termiğin motor etiketine göre nasıl ayarlanacağı da termik röle ne işe yarar yazısında anlatılıyor.
Motor ve kablo seçimi
- Hidrofor, 2,2 kW, 3000 d/d, 230/400 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi yıldız bağlanır. Kontaktör ve termik etiket akımına göre seçilir.
- Kompresör, 4 kW, 1500 d/d, 400/690 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi üçgen bağlanır. Kayış tahrikli kompresörde kasnak oranı motor devrinden başlar; kalkış sayısı için motor etiketi esastır.
- Kablo: Kesit hat uzunluğuna, döşeme şekline ve koruma elemanına göre değişir. Motor kablo kesiti hesaplama aracı başlangıç değeri verir.
📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)
Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder
Basınç şalterli pompa ve kompresörler için DRG motorları
DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze IEC motorlar hidrofor ve kompresör uygulamalarında sık görülen güç aralığındadır. Basınç şalteri, kontaktör, termik ve seçici DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize veya cihaz üreticisine başvurun. Diğer güç ve devirler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.
1,5 kW Trifaze Motor 3000 d/d – DRG-90S-2 Alüminyum
- 1,5 kW · 3000 d/d (2 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 90S
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
2,2 kW Trifaze Motor 3000 d/d – DRG-90L-2 Alüminyum
- 2,2 kW · 3000 d/d (2 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 90L
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
3 kW Trifaze Motor 3000 d/d – DRG-100L-2 Alüminyum
- 3 kW · 3000 d/d (2 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 100L
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
3 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-100L2-4 Alüminyum
- 3 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 100L
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
4 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-112M-4 Alüminyum
- 4 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 112M
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
5,5 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-132S-4 Alüminyum
- 5,5 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 132S
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →
Sık sorulan sorular
Basınç şalteri trifaze motora doğrudan bağlanabilir mi?
Trifaze motorda şalter kontağı motor akımını taşımak için kullanılmaz. Kontak K1 kontaktörünün bobin koluna bağlanır, motoru kontaktörün ana kontakları anahtarlar. Kontağın bobin akımına ve kumanda gerilimine uygunluğu cihaz etiketinden kontrol edilir.
Basınç şalterinin hangi kontağı kullanılır?
Basınç düşükken kapalı, üst basınçta açan kontak, yani NC kontak kullanılır. Uç numaraları cihaza göre değişir; hangi ucun bu davranışı gösterdiğini şalterin kendi şemasından doğrulayın.
Açma ve kapama basıncı farkı neden önemlidir?
Fark, motorun bir durup bir kalkması arasında tankın ne kadar hacim vereceğini belirler. Dar bir fark sık kalkışa, geniş bir fark daha büyük basınç dalgalanmasına yol açar. Değer tesisin ihtiyacına ve tank hacmine göre seçilir.
Elektrik kesilip gelince motor neden kendiliğinden çalışıyor?
Basınç şalterli devrede mühürleme yoktur; basınç alt eşiğin altındaysa şalter kapalıdır ve gerilim gelir gelmez K1 çeker. Bakım öncesinde enerjiyi kesip kilitleyin ve panoya uyarı koyun.
Motor saatte kaç kez kalkabilir?
Bu değer motorun gücüne, yükün ataletine ve soğuma koşullarına bağlıdır. Motor etiketine veya üretici verisine bakın; sık kalkış görüyorsanız önce kaçak, tank ve Δp ayarını kontrol edin.
















