Start-stop mühürleme devresi, bir trifaze motoru iki butonla çalıştırıp durduran en temel kontaktör kumandasıdır. Start butonuna kısa bir süre basmak K1 kontaktörünü çektirir; K1’in kendi 13-14 yardımcı kontağı start butonuna paralel bağlı olduğu için buton bırakılsa da bobin enerjili kalır. Stop butonu veya termik kontağı bu yolu açınca mühür çözülür ve motor durur.
Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.
Bu yazıda devreyi güç tarafı, kumanda tarafı, sinyal lambaları, buton kutusu kablajı ve zaman diyagramıyla birlikte ele alıyoruz. Tüm şemalar örnektir; terminal adları cihaza göre değişir, cihazın kendi bağlantı şeması esastır.
Start-stop devresi hangi elemanlardan oluşur?
Devre iki bölümden oluşur. Güç devresi motor akımını taşır: L1-L2-L3 fazları koruma elemanından ve K1’in ana kontaklarından geçerek motora ulaşır. Kumanda devresi ise küçük bir akımla K1 bobinini yönetir. Güç tarafında iki yaygın seçenek vardır: tek cihazda kısa devre ve aşırı yük koruması yapan Q1 motor koruma şalteri ya da F1 sigortalarla F2 termik rölenin birlikte kullanılması. İki çözümün farkını termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında ayrıntılı anlattık.

| Eleman | Uçlar | Devredeki görevi |
|---|---|---|
| Q1 motor koruma şalteri | 1-2 / 3-4 / 5-6 + yardımcı kontak | Kısa devre ve aşırı yük korumasını tek cihazda toplar (A seçeneği) |
| F1 sigortalar | her fazda bir | Güç devresini kısa devreye karşı korur (B seçeneği) |
| F2 termik röle | ana uçlar + 95-96 NC, 97-98 NO | Aşırı yükte kumandayı keser, isterseniz arıza lambasını yakar |
| F3 kumanda sigortası | tek kutuplu | Kumanda hattını kısa devreye karşı korur |
| S0 stop butonu | 11-12 NC | Basıldığı anda bobin akımını keser |
| Start butonu | 13-14 NO | Basılı olduğu sürece bobine yol verir |
| K1 kontaktör | A1-A2 bobin, 1…6 ana, 13-14 yardımcı | Motoru şebekeye bağlar; 13-14 kontağı mühürlemeyi yapar |
| M1 motor | U1 V1 W1 + PE | Trifaze asenkron motor; klemens bağlantısı etikete göre yıldız ya da üçgen |
Motorun koruma sırası hep aynıdır: önce kısa devre koruması, sonra kontaktör, sonra aşırı yük koruması, en sonda motor. Koruma tarafındaki boyutlandırma için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracını kullanabilirsiniz; kontaktör sınıfının nasıl okunacağı da motor panosunda kontaktör seçimi yazısında anlatılıyor.
Kumanda devresi ve mühürleme mantığı
Kumanda devresini yukarıdan aşağı bir merdiven gibi okuyun. Üst rayda L (örnekte 230 V AC), alt rayda N vardır. Akım sırasıyla F3 kumanda sigortasından, F2’nin 95-96 kontağından, S0 stop butonunun 11-12 kontağından geçer ve bir düğüm noktasında ikiye ayrılır. Bir kol start butonundan, diğer kol K1’in 13-14 kontağından geçer; iki kol yeniden birleşip K1 bobininin A1 ucuna gider, A2 ucu N’ye bağlanır.

“Mühürleme” denen şey bu paralel koldur. Start butonu yalnızca bobine ilk enerjiyi verir; K1 çeker çekmez kendi 13-14 kontağı kapanır ve bobini besleyen ikinci bir yol oluşturur. Bundan sonra start butonunun bir önemi kalmaz. Mühür yolunu kesmenin tek yolu seri bağlı NC kontaklardan birini açmaktır: S0 stop butonu, F2 95-96 veya (Q1 seçeneğinde) Q1’in yardımcı kontağı.
Stop ve koruma kontaklarının NC, yani normalde kapalı seçilmesinin nedeni güvenliktir: bu hatta bir tel koparsa ya da klemens gevşerse devre açılır ve motor durur. Q1 kullanılan panolarda Q1’in yardımcı kontağını kumanda devresine almak önemlidir; aksi halde Q1 açtığında K1 çekili kalır ve Q1 yeniden kapatıldığında motor kimse start’a basmadan kalkabilir.
Not: S0 sıradan bir stop butonudur. Acil durdurma ayrı bir güvenlik fonksiyonudur; mantar başlı, kilitli bir eleman ve makinenin risk değerlendirmesine göre tasarlanmış bir devre gerektirir.
📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)
Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →
Adım adım çalışma sırası

- Bekleme: F2 ve S0 kapalıdır, start butonu ve K1 13-14 açıktır. Bobine giden iki yol da kesik olduğundan K1 enerjisizdir, motor durur.
- Start butonuna basılır: Bobin start butonu üzerinden enerjilenir. K1 çeker: ana kontaklar motoru şebekeye bağlar, 13-14 kontağı kapanır. Bu kısa an boyunca akım iki koldan birden geçer.
- Start butonu bırakılır: Buton yay etkisiyle açılır; bobin artık yalnız K1 13-14 üzerinden beslenir. Devre kendini tutar, motor dönmeye devam eder.
- Stop butonuna basılır: S0’ın 11-12 kontağı açılır, bobinin tek besleme yolu kesilir. K1 düşer, 13-14 açılır ve mühür çözülür. Stop butonu bırakılsa da motor kendiliğinden kalkmaz.
- Termik açar: Aşırı yükte F2’nin 95-96 kontağı açılır; sonuç stop butonuyla aynıdır. Termik resetlendiğinde K1 yine çekmez, yeni bir start komutu gerekir.
- Elektrik kesilir ve geri gelir: Gerilim gidince K1 düşer ve mühür çözülür. Gerilim geldiğinde motor kalkmaz. Bu özellik mühürlemenin en değerli tarafıdır: beklenmedik yeniden kalkışı önler.
Durum tablosu ve zaman diyagramı
Aşağıdaki tablo ve çizim, her adımda kontakların ve bobinin ne durumda olduğunu bir arada gösterir. Arıza ararken ölçüm sonuçlarını bu tabloyla karşılaştırmak işi hızlandırır.

| Durum | K1 bobini | K1 13-14 | Motor |
|---|---|---|---|
| Bekleme | enerjisiz | açık | durur |
| Start butonuna basılı | enerjili | kapalı | döner |
| Start bırakıldı | enerjili (mühürlü) | kapalı | döner |
| Stop butonuna basıldı | enerjisiz | açık | durur |
| Termik açtı | enerjisiz | açık | durur |
| Elektrik kesilip geri geldi | enerjisiz | açık | durur, yeniden start bekler |
Zaman diyagramında yüksek seviye “buton basılı”, “termik açmış” veya “bobin enerjili” anlamına gelir. Start sinyalinin kısa bir darbe olmasına karşın K1’in stop gelene kadar yüksekte kaldığına dikkat edin; mühürlemenin özeti budur. t5 anında termik açınca K1 düşer, t6 anında termik resetlense bile K1 yeniden çekmez.

Çalışıyor ve arıza lambası eklemek
Panoya iki sinyal lambası eklemek çoğu zaman sahadaki ilk soruyu cevaplar: motor çalışıyor mu, durduysa neden durdu? Seçenekli şemada H1 “çalışıyor” lambası K1’in ikinci NO yardımcı kontağı (örnekte 53-54) üzerinden, H2 “arıza” lambası ise F2’nin 97-98 NO kontağı üzerinden beslenir. Termik açtığında 95-96 açılır, 97-98 kapanır; böylece aynı anda hem motor durur hem arıza lambası yanar.

Lambaların gerilimi kumanda gerilimiyle aynı olmalıdır. Q1 kullanılıyorsa arıza bilgisi Q1’in sinyal kontağından alınır; bu kontağın varlığı ve uç adları cihaza göre değişir. Lambalar mühürleme koluna bağlanmaz, kendi kollarında kalır.
Buton kutusu ile pano arasında 3 telli bağlantı
Butonlar çoğu zaman makinenin yanındaki ayrı bir kutudadır. Bu durumda stop ve start butonları kutu içinde seri bağlanır ve panoya üç damarlı bir kablo yeter: 1 numara besleme (stop girişi), 2 numara stop çıkışı/start girişi, 3 numara start çıkışı. Mühür kontağı K1 13-14 panoda 2 ve 3 numaralı klemensler arasına bağlanır. Kablo uzunsa damarlar arası kaçak kapasite küçük bobinleri etkileyebilir; uzun hatlarda kumanda geriliminin seçimi cihaz üreticisinin önerisine göre yapılmalıdır.

Sık bağlantı hataları
| Belirti | Olası neden |
|---|---|
| Motor yalnız start butonu basılıyken dönüyor, bırakınca duruyor | Mühür kontağı bağlanmamış, NC uca bağlanmış ya da yanlış kontaktörün 13-14 ucu kullanılmış |
| Enerji verilince motor kendiliğinden kalkıyor | Mühür kontağı stop butonunun önüne (L tarafına) bağlanmış veya start butonu NO yerine NC uçtan bağlanmış |
| Stop butonu motoru durdurmuyor | Mühür kolu stop butonundan önce ayrılmış; stop yalnız start koluna seri kalmış |
| Termik attığı halde kontaktör çekili kalıyor | 95-96 yerine 97-98 ucu kullanılmış veya termik kontağı kumanda devresine hiç bağlanmamış |
| Start’a basınca F3 atıyor | Bobin geriliminin kumanda gerilimiyle uyuşmaması veya bobin klemensinde kısa devre |
| Kontaktör vınlıyor, titreşiyor | Kumanda gerilimi düşük, gevşek klemens veya bobin gerilimi uygun değil |
Termik tekrar tekrar açıyorsa sorun çoğunlukla devrede değil, motorda veya yüktedir; olası nedenler elektrik motoru neden termik attırır yazısında sıralanmıştır.
Seçim örnekleri
Start-stop devresi motoru doğrudan şebekeye bağlar, yani motor kalkışta etiket akımının birkaç katını çeker. Bu nedenle bu devre genellikle küçük ve orta güçlü motorlarda tercih edilir; büyük güçlerde şebeke koşullarına göre yıldız üçgen güç devresi gibi yol verme yöntemlerine geçilir.
- 1,5 kW, 1500 d/d, 230/400 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi yıldız bağlanır. Kontaktör motor akımına ve AC-3 kullanım kategorisine göre, termik ayarı motor etiketindeki anma akımına göre seçilir.
- 5,5 kW, 1500 d/d, 400/690 V Δ/Y motor, 400 V şebeke: motor klemensi üçgen bağlanır. Q1 veya F1+F2 boyutu yine etiket akımından başlar; anma akımı için motor akım tablosuna bakabilirsiniz.
- Kablo: Kesit hat uzunluğu, döşeme şekli ve koruma elemanına göre değişir; tek bir değer her uygulamaya uymaz. Motor kablo kesiti hesaplama aracı başlangıç değeri verir.
Aynı mantık iki kontaktörlü devrelere de taşınır: ileri-geri çalıştırma şemasında her yön için ayrı mühürleme ve karşılıklı kilitleme bulunur, yıldız üçgen kumanda devresinde ise mühürleme bir zaman rölesiyle birlikte çalışır.
📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)
Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder
Start-stop devresiyle çalışacak DRG motorları
DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze IEC motorlar doğrudan yol verilen start-stop devrelerinde sık kullanılan güç aralığındadır. Kontaktör, termik, buton ve sinyal lambası DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.
1,5 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-90L-4 Alüminyum
- 1,5 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 90L
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
3 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-100L2-4 Alüminyum
- 3 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 100L
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
4 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-112M-4 Alüminyum
- 4 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 112M
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
5,5 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-132S-4 Alüminyum
- 5,5 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 132S
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
7,5 kW Trifaze Motor 1500 d/d – DRG-132M-4 Alüminyum
- 7,5 kW · 1500 d/d (4 kutup)
- Alüminyum gövde · IEC 132M
- Montaj: B3 · B5 · B14 · B35
Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →
Sık sorulan sorular
Mühürleme kontağı neden start butonuna paralel bağlanır?
Çünkü görevi start butonunun yerini almaktır. Buton bırakıldığında bobin akımı K1 13-14 üzerinden akmaya devam eder. Seri bağlansaydı motor hiç kalkmazdı.
Mühürleme için kontaktörün hangi kontağı kullanılır?
Bobini beslenen kontaktörün normalde açık bir yardımcı kontağı kullanılır; şemada 13-14. Ana kontaklardan biri kullanılmaz. Yardımcı kontak numaraları kontaktöre veya eklenen kontak bloğuna göre değişir.
Stop butonu neden normalde kapalıdır?
Bobin akımı stop butonundan geçerek akar. Butona basmak ya da hattın kopması devreyi açar ve motoru durdurur. Normalde açık bir stop, tel koptuğunda motoru durduramazdı.
Elektrik kesilip gelince motor neden kendiliğinden çalışmaz?
Gerilim kesildiğinde K1 düşer ve 13-14 kontağı açılır. Gerilim geldiğinde bobine giden iki yol da açık olduğundan motor ancak yeni bir start komutuyla kalkar.
Q1 kullanılıyorsa termik röle gerekir mi?
Motor koruma şalteri aşırı yük korumasını kendisi yapar, bu yüzden ayrıca termik röle genellikle kullanılmaz. Q1 açtığında kumandanın da kesilmesi için Q1’in yardımcı kontağı kumanda devresine bağlanmalıdır.















