Elektrotlu sıvı seviye rölesi, depoya sarkıtılan üç elektrot arasındaki iletkenliğe bakarak pompa kontaktörünü kumanda eder. Röle A1-A2 uçlarından beslenir; Emax (üst), Emin (alt) ve ortak elektrotun ıslak ya da kuru olmasına göre çıkış kontağını değiştirir. Bu çıkış kontağı, termik kontağıyla seri olarak K1 kontaktör bobininin koluna bağlanır; pompa motorunu röle değil, K1 çalıştırır.

Sıvı seviye rölesi ile pompa motoru bağlantısı: depo elektrotları, seviye rölesi ve kontaktörlü trifaze pompa kumandası

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Şamandıralı kumanda ve pompanın susuz çalışmaya karşı korunması ayrı yazıların konusudur; burada yalnız elektrotlu röle ele alınır. Terminal adları geneldir ve cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Elektrotlu seviye rölesi sıvıyı nasıl algılar?

Su gibi iletken bir sıvı, iki elektrot arasında küçük bir akımın geçmesine izin verir. Röle elektrotlara kendi iç devresinden düşük bir gerilim uygular ve bu akımın var olup olmadığına bakar. Elektrot ucu sıvıya değiyorsa “ıslak”, değmiyorsa “kuru” kabul edilir. Pek çok cihaz, elektrot yüzeyinde birikme ve aşınmayı azaltmak için alternatif gerilim kullanır.

Üç elektrotun her birinin ayrı bir görevi vardır:

  • Emax (E1, üst elektrot): En kısa elektrottur; ucu, pompanın durması (doldurmada) ya da kalkması (boşaltmada) istenen üst seviyeye ayarlanır.
  • Emin (E2, alt elektrot): Ucu alt seviyededir. Seviye bunun altına inince röle ters yöne geçer.
  • Ortak elektrot (E3, referans): En uzun elektrottur, dibe yakın durur ve her zaman sıvının içinde kalmalıdır. Diğer iki elektrotun ölçümü buna göre yapılır.

Depo metalse ve iç yüzeyi çıplaksa, cihaz dokümanı izin verdiği sürece depo gövdesi ortak elektrot olarak kullanılabilir; E3 ucu gövdedeki bir bağlantı vidasına bağlanır. İç yüzey boyalı, kaplamalı ya da depo plastik veya betonsa ayrı bir E3 elektrotu şarttır.

Elektrot yerleşimi: plastik depoda üç elektrot (E1 Emax, E2 Emin, E3 ortak), metal depoda gövdenin ortak elektrot olarak kullanılması.
Şekil 1. Elektrot yerleşimi: plastik depoda üç elektrot (E1 Emax, E2 Emin, E3 ortak), metal depoda gövdenin ortak elektrot olarak kullanılması. (büyüt)

Bu yöntem yalnız iletken sıvılarda çalışır. Yağ, yakıt, solvent ve saf (deiyonize) su gibi iletkenliği çok düşük sıvılarda elektrotlar sıvıyı göremez; bu durumda şamandıralı, kapasitif ya da başka bir ölçüm prensibi seçilmelidir. Yanıcı sıvı bulunan ortamlar ayrıca patlama koruması açısından değerlendirilmelidir.

Devre elemanları ve güç devresi

Güç devresi sıradan bir doğrudan yol verme devresidir: L1-L2-L3 fazları F1 sigortalardan, K1 kontaktörünün ana kontaklarından ve F2 termik röleden geçerek pompa motoruna ulaşır. Seviye rölesinin kontağı motor akımını taşımaz; yalnızca K1 bobinine giden küçük kumanda akımını açıp kapatır. F1 ve F2 yerine tek cihazda Q1 motor koruma şalteri de kullanılabilir; iki çözümün farkı termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında anlatılıyor.

Seviye rölesiyle pompa güç devresi: F1 sigortalar, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze pompa motoru.
Şekil 2. Seviye rölesiyle pompa güç devresi: F1 sigortalar, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze pompa motoru. (büyüt)
ElemanUçlar (genel)Devredeki görevi
N1 seviye rölesiA1-A2 besleme · E1 E2 E3 elektrot · 11-12-14 çıkışElektrotları izler, çıkış kontağıyla K1 bobinini kumanda eder
E1 / E2 / E3 elektrotlarEmax / Emin / ortakÜst seviye, alt seviye ve referans noktası
F1 sigortalarher fazda birGüç devresinin kısa devre koruması
K1 kontaktörA1-A2 bobin · 1…6 ana · 13-14 yardımcıPompa motorunu şebekeye bağlar
F2 termik röle95-96 NC · 97-98 NOAşırı yükte K1 kolunu keser, arıza lambasını yakar
F3 kumanda sigortasıtek kutupluKumanda devresini ve röle beslemesini korur
M1 pompa motoruU1 V1 W1 + PETrifaze asenkron motor; klemens bağlantısı etikete göre

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kumanda devresi: röle çıkışı K1 koluna nasıl bağlanır?

Kumanda devresinde üst rayda L (örnekte 230 V AC), alt rayda N vardır. İlk kol rölenin kendisini besler: F3 sigortadan sonra L, N1’in A1 ucuna, A2 ucu N’ye gider. Besleme gerilimi cihaza göre değişir (AC ya da DC olabilir); etiketteki değerin dışına çıkılmamalıdır.

İkinci kol pompa koludur. L hattı sırasıyla F2’nin 95-96 kontağından, N1’in değişken (C/O) çıkış kontağının 11 (ortak) ve 14 (normalde açık) uçlarından geçerek K1 bobininin A1 ucuna ulaşır. Röle “pompa çalışsın” kararını verdiğinde 11-14 kapanır, K1 çeker. 12 ucu bu örnekte boş kalır; bazı cihazlarda pompa koluna 11-12 ucunun bağlanması istenir. Hangi ucun kullanılacağı, seçilen moda ve cihazın bağlantı şemasına göre belirlenir.

Kumanda devresi: N1 seviye rölesi A1-A2 ile beslenir, E1-E2-E3 elektrotlarını izler, 11-14 çıkış kontağı F2 95-96 ile seri olarak K1 bobinini sürer.
Şekil 3. Kumanda devresi: N1 seviye rölesi A1-A2 ile beslenir, E1-E2-E3 elektrotlarını izler, 11-14 çıkış kontağı F2 95-96 ile seri olarak K1 bobinini sürer. (büyüt)

Burada start-stop devresindeki gibi bir mühürleme kontağı yoktur. Mühürleme işini röle kendisi yapar: Emin ile Emax arasında çıkışını bir önceki durumda tutar. Ek bir mühür kontağı eklemek, pompanın üst seviyede durmamasına yol açabilir. Q1 motor koruma şalteri kullanılıyorsa F2 95-96 yerine Q1’in yardımcı kontağı bu kola alınır.

Seçenek olarak iki lamba eklenmiştir: H1 “pompa çalışıyor” lambası K1 13-14 üzerinden, H2 “termik arıza” lambası F2 97-98 üzerinden yanar.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Doldurma ve boşaltma modu

Aynı röle ve aynı elektrot düzeni iki ters iş için kullanılabilir. Fark, rölenin üzerindeki mod seçicisindedir (anahtar, döner seçici veya köprü; adı cihaza göre değişir).

  • Doldurma modu: Üst depo, hazne veya su deposu doldurulur. Seviye Emin altına inince pompa çalışır, seviye Emax’a ulaşınca durur.
  • Boşaltma modu: Drenaj çukuru veya atık su haznesi boşaltılır. Seviye Emax’a ulaşınca pompa çalışır, Emin altına inince durur.
Doldurma modunda pompa Emin altında çalışıp Emax'ta durur; boşaltma modunda Emax'ta çalışıp Emin altında durur.
Şekil 4. Doldurma modunda pompa Emin altında çalışıp Emax'ta durur; boşaltma modunda Emax'ta çalışıp Emin altında durur. (büyüt)

Mod yanlış seçilirse pompa tam tersini yapar: doldurulması gereken depo boşken pompa durur ya da drenaj çukuru taşarken pompa beklemede kalır. Devreye almada ilk iş, elektrotlar elle ıslatılıp kurutularak çıkışın doğru yönde değiştiğini görmektir.

Adım adım çalışma sırası ve durum tablosu

Doldurma modunda bir döngü şöyle ilerler:

  1. Seviye Emin altında: E1 ve E2 kurudur. Röle 11-14 kontağını kapatır, K1 çeker, pompa çalışır.
  2. Seviye Emin ile Emax arasında yükseliyor: E2 ıslanmıştır ama E1 kurudur. Röle önceki kararını korur, pompa çalışmaya devam eder.
  3. Seviye Emax’a ulaştı: E1 de ıslanır. Röle 11-14’ü açar, K1 düşer, pompa durur.
  4. Tüketimle seviye düşüyor: E1 kurur ama E2 hâlâ ıslaktır. Röle yine önceki kararını korur; pompa durmuş halde bekler.
  5. Seviye yeniden Emin altında: E2 kurur, döngü başa döner.

2. ve 4. adımda elektrotların durumu aynıdır; çıkışın ne olacağını seviyenin hangi yönden geldiği belirler. Bu davranışa histerezis denir ve pompanın sık dur-kalk yapmasını önleyen şey budur. Emin ile Emax arasındaki mesafe ne kadar büyükse pompa o kadar seyrek devreye girer.

Seviye rölesi durum tablosu: E1 ve E2 elektrotlarının ıslak/kuru durumu ile doldurma ve boşaltma modunda pompanın davranışı.
Şekil 5. Seviye rölesi durum tablosu: E1 ve E2 elektrotlarının ıslak/kuru durumu ile doldurma ve boşaltma modunda pompanın davranışı. (büyüt)
DurumElektrotlarDoldurma: pompaBoşaltma: pompa
Seviye Emin altındaE1 kuru, E2 kuruçalışırdurur
Emin–Emax arası, yükselirkenE1 kuru, E2 ıslakçalışmaya devam ederdurmaya devam eder
Seviye Emax’taE1 ıslak, E2 ıslakdururçalışır
Emin–Emax arası, düşerkenE1 kuru, E2 ıslakdurmaya devam ederçalışmaya devam eder
Röle beslemesi kesik—dururdurur

Zaman diyagramı aynı döngüyü süreç içinde gösterir. Seviye eğrisi Emin ve Emax çizgileri arasında gidip gelirken K1 sinyali yalnız bu iki çizgiye dokunulduğu anlarda değişir. Bazı cihazlarda dalgalı yüzeyde gereksiz anahtarlamayı önleyen kısa bir tepki gecikmesi bulunur; varlığı ve süresi cihaza göre değişir.

Zaman diyagramı: sıvı seviyesinin Emin–Emax bandındaki değişimi ve K1 kontaktörünün iki modda devreye girip çıkması.
Şekil 6. Zaman diyagramı: sıvı seviyesinin Emin–Emax bandındaki değişimi ve K1 kontaktörünün iki modda devreye girip çıkması. (büyüt)

Hassasiyet ayarı ve elektrot kablosu

Sıvıların iletkenliği birbirinden çok farklıdır: şebeke suyu, kuyu suyu, yağmur suyu ve atık su aynı elektrotta farklı akım geçirir. Bu yüzden çoğu rölede bir hassasiyet (iletkenlik) ayarı bulunur. Hassasiyet düşük kalırsa röle ıslak elektrotu kuru sanar; çok yüksek açılırsa elektrot tutucusundaki nem, köpük ya da kir tabakası yüzünden kuru elektrotu ıslak görebilir. Ayar için cihaz dokümanındaki yöntem izlenir: tipik olarak elektrotlar sıvıdayken ve dışarıdayken çıkışın güvenle değiştiği nokta aranır. Tek bir değer her sıvıya uymaz.

Elektrot kablosu da ölçümün bir parçasıdır. Uzun kabloda damarlar arasındaki kapasite, kuru elektrotu bile ıslakmış gibi gösterebilir. Bu nedenle izin verilen kablo uzunluğu cihaza ve kullanılan kabloya göre değişir; uzun hatlarda cihaz üreticisinin önerdiği kablo tipi kullanılır. Elektrot kablosu motor güç kablolarıyla aynı kanalda, yan yana çekilmemelidir; güç kablosundan indüklenen gerilim yanlış algılamaya yol açar.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
Pompa Emax’ta durmuyor, depo taşıyorMod yanlış seçilmiş, E1 kablosu kopuk veya E1 ile E2 yer değiştirmiş
Pompa hiç kalkmıyorRöle beslemesi A1-A2’ye gelmiyor, 11-14 yerine 11-12 bağlanmış ya da F2 95-96 açık
Pompa çok sık dur-kalk yapıyorE1 ve E2 uçları birbirine çok yakın, elektrot dalgalı bölgede veya ortak elektrot sıvıdan çıkıyor
Depo boşken röle “dolu” görüyorHassasiyet fazla yüksek, elektrot tutucusunda kir/nem köprüsü veya kablo çok uzun
Depo doluyken röle “boş” görüyorSıvının iletkenliği çok düşük, hassasiyet düşük veya metal gövde ortak alınmış ama iç yüzey boyalı
Röle zaman zaman kendiliğinden değişiyorElektrot kablosu güç kablosuyla aynı kanalda veya gevşek elektrot klemensi

Termik tekrar tekrar açıyorsa sorun çoğunlukla kumanda devresinde değil, pompada veya motordadır; olası nedenler elektrik motoru neden termik attırır yazısında sıralanmıştır. Seviye rölesi yalnız depodaki seviyeye bakar; pompanın emişte susuz kalmasına karşı ayrı bir koruma gerekir ve bu ayrı bir yazının konusudur.

Pompa motoru seçimi

Seviye rölesiyle çalışan pompalar çoğunlukla 3000 d/d sınıfı trifaze motorlarla tahrik edilir ve doğrudan yol alır. Motor gücü pompanın debi ve basma yüksekliğinden gelir; kontaktör ve termik seçimi ise motor etiketindeki anma akımına göre yapılır. Başlangıç değerleri için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracını ve motor akım tablosunu, kablo için motor kablo kesiti hesaplama aracını kullanabilirsiniz; tek bir kesit her uygulamaya uymaz.

Yanan bir pompa motorunun yerine motor seçerken neye dikkat edileceğini hidrofor motoru neden yanar yazısında anlattık. Büyük güçlü pompalarda yol verme yöntemi değişebilir; o durumda seviye rölesinin çıkışı, yıldız üçgen kumanda devresinde start butonunun yerini alacak şekilde kurgulanır.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Seviye rölesiyle kumanda edilen pompalar için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki 3000 d/d sınıfı trifaze IEC motorlar, seviye rölesiyle kumanda edilen pompalarda sık kullanılan güç aralığındadır. Seviye rölesi, elektrot, kontaktör ve termik DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devir seçenekleri 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Seviye rölesinin kontağı pompa motorunu doğrudan çalıştırabilir mi?

Trifaze pompa motorunda hayır. Rölenin çıkış kontağı küçük bir kumanda akımı için tasarlanmıştır; motoru K1 kontaktörü çalıştırır, röle yalnız K1 bobinini kumanda eder.

Ortak elektrot neden en uzun olmalı?

Ölçüm ortak elektrota göre yapılır. Ortak elektrot sıvıdan çıkarsa röle E1 ve E2’yi kuru görür; doldurma modunda pompa durmadan çalışabilir. Bu nedenle ucu dibe yakın ve her zaman sıvıda kalacak şekilde yerleştirilir.

Metal depoda ayrı ortak elektrot gerekir mi?

İç yüzeyi çıplak metal olan ve cihaz dokümanının izin verdiği depolarda gövde ortak elektrot olarak kullanılabilir. Boyalı, kaplamalı, plastik veya beton depolarda ayrı bir ortak elektrot gerekir.

Elektrotlu röle yağ veya saf su deposunda kullanılabilir mi?

Hayır. Yağ, yakıt ve saf su yeterince iletken değildir; elektrotlar sıvıyı algılamaz. Bu sıvılar için şamandıralı veya başka prensiple çalışan bir seviye sensörü seçilmelidir.

Pompa çok sık devreye giriyorsa ne yapılmalı?

Önce E1 ile E2 uçları arasındaki mesafeye bakın: mesafe büyüdükçe pompa daha seyrek çalışır. Elektrotların dalgalı bölgede olmadığını ve ortak elektrotun her zaman sıvıda kaldığını kontrol edin.