Şamandıra ile trifaze pompa kumandasında şamandıra motoru doğrudan çalıştırmaz; yalnızca K1 kontaktörünün bobin akımını açıp kapatır, motor akımını K1’in ana kontakları taşır. Depo doldurmada şamandıranın aşağıdayken kapanan kontağı (C–NC) kullanılır ve pompa seviye düşünce çalışır; kuyu veya depo boşaltmada yukarıdayken kapanan kontak (C–NO) kullanılır ve pompa seviye yükselince çalışır.

Şamandıra ile trifaze pompa kumandası: depo, şamandıra, kontaktör ve trifaze pompa motoru

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yazıda iki senaryoyu ayrı şemalarla ele alıyoruz: (A) depo doldurma ve (B) kuyu/depo boşaltma (drenaj). Güç devresi, şamandıra kontak tipi, iki kumanda devresi, depo kesiti, seviye durum tablosu ve histerezis diyagramı birlikte verilir. Şemalar örnektir; terminal adları ve damar renkleri cihaza göre değişir, cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Şamandıralı pompa devresi hangi elemanlardan oluşur?

Devre iki kattır. Güç devresinde L1-L2-L3 fazları Q1 motor koruma şalterinden ve K1’in 1-2 / 3-4 / 5-6 ana kontaklarından geçip M1 pompa motoruna gider. Kumanda devresi 230 V AC ile beslenir (örnekte L1 ile N arasından, F3 kumanda sigortası üzerinden) ve K1 bobinini yönetir. Şamandıra yalnız bu ikinci devrede yer alır. Trifaze motorun akımını bir şamandıra kontağından geçirmeye çalışmak hem üç fazı birden kesemediği hem de kontak yükü yetmediği için doğru değildir.

Şamandıralı pompa güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör ve M1 trifaze pompa motoru; şamandıra güç devresinde değil, kumanda devresindedir.
Şekil 1. Şamandıralı pompa güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör ve M1 trifaze pompa motoru; şamandıra güç devresinde değil, kumanda devresindedir. (büyüt)
ElemanUçlarDevredeki görevi
Q1 motor koruma şalteri1-2 / 3-4 / 5-6 + yardımcı ve arıza sinyal kontağı (uç adları cihaza göre)Kısa devre ve aşırı yük koruması; yerine F1 sigorta + F2 termik de kullanılabilir
F3 kumanda sigortasıtek kutupluKumanda hattını korur
K1 kontaktörA1-A2 bobin, 1…6 ana, 13-14 yardımcıMotoru şebekeye bağlar; 13-14 çalışıyor lambasını yakar
B1 şamandıraC (ortak), NO, NCSeviyeye göre K1 bobin yolunu açar ya da kapatır
S2 MAN-0-OTO seçici (isteğe bağlı)13-14 MAN, 23-24 OTO0’da durdurur, MAN’da şamandırayı devre dışı bırakır, OTO’da kumandayı şamandıraya verir
H1 / H2 lambalarX1-X2H1 pompa çalışıyor, H2 aşırı yük arızası
M1 pompa motoruU1 V1 W1 + PETrifaze asenkron motor; klemens etikete göre yıldız veya üçgen

Koruma sırası her zaman aynıdır: kısa devre koruması, kontaktör, aşırı yük koruması, motor. Q1 ile termik röle arasındaki farkı termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında, kontaktör boyunun nasıl okunacağını motor panosunda kontaktör seçimi yazısında anlattık. Ön boyutlandırma için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracı kullanılabilir.

Şamandıra kontak tipi: C, NO ve NC damarları

Kablolu şamandıraların çoğunda içeride bir değiştirici (C/O) kontak ve üç damar vardır: ortak uç (C), şamandıra yukarıdayken kapanan NO ve aşağıdayken kapanan NC. Hangi rengin hangi uca karşılık geldiği cihaza göre değişir; kahverengi, siyah ve mavi en sık görülen renklerdir ama bir renk düzenini “standart” saymak hataya yol açar. İki damarlı şamandıralarda ise tek bir çift vardır ve kullanım şekli (doldurma veya boşaltma) cihazın yapısına ya da montaj yönüne bağlıdır.

Kablolu şamandıranın C/O kontağı: şamandıra aşağıdayken C–NC, yukarıdayken C–NO kapalıdır; damar renkleri cihaza göre değişir.
Şekil 2. Kablolu şamandıranın C/O kontağı: şamandıra aşağıdayken C–NC, yukarıdayken C–NO kapalıdır; damar renkleri cihaza göre değişir. (büyüt)

Bağlamadan önce damarları ölçün: şamandırayı elle aşağı sarkıtın ve ohmmetreyle hangi çiftin kapalı olduğunu bulun, sonra şamandırayı ters çevirip aynı ölçümü tekrarlayın. İki konumda da ortak kalan damar C’dir. Kullanılmayan damarı açıkta bırakmayın, boş bir klemense bağlayıp yalıtın. Kontak yükü şamandıranın etiketinde yazar; yalnız bobin akımı taşıyacağı için bu değer kontaktör bobini açısından genellikle yeterlidir, yine de kontrol edin.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

A) Depo doldurma kumanda devresi

Doldurmada amaç depoyu boşalınca doldurmak, dolunca durmaktır. Şamandıranın C–NC çifti kullanılır: seviye alt sınıra inip şamandıra aşağı sarkınca kontak kapanır, K1 çeker ve pompa çalışır. Su yükselip şamandıra yukarı kalkınca kontak açılır, K1 düşer ve pompa durur. Kumanda yolu yukarıdan aşağı L – F3 – F2/Q1 95-96 – S2 – B1 C–NC – K1 A1-A2 – N şeklindedir.

Depo doldurma kumanda devresi: şamandıranın C–NC kontağı K1 bobinini anahtarlar, seviye düşünce pompa çalışır; S2 MAN-0-OTO seçici ve H1/H2 lambaları.
Şekil 3. Depo doldurma kumanda devresi: şamandıranın C–NC kontağı K1 bobinini anahtarlar, seviye düşünce pompa çalışır; S2 MAN-0-OTO seçici ve H1/H2 lambaları. (büyüt)

S2 seçici kullanılmıyorsa B1 kontağı doğrudan 95-96 ile K1 A1 arasına girer. Kullanılıyorsa OTO konumunda (23-24) akım şamandıradan geçer, MAN konumunda (13-14) şamandıra köprülenir ve pompa elle çalıştırılır. MAN konumunda hiçbir seviye koruması kalmaz; depo taşabilir ya da kaynak kuyusu boşalırsa pompa kuru çalışabilir. Bu yüzden MAN yalnız gözetim altında, kısa süre için kullanılmalıdır. Doldurma pompası kaynak tarafında da su bulamayabilir; bunun için ayrıca bir susuz çalışma koruması kurulur (ayrı bir yazının konusu).

B) Kuyu ve depo boşaltma (drenaj) devresi

Boşaltmada mantık terstir: atık su çukuru, yağmur suyu kuyusu veya bodrum drenajında su yükselince pompa çalışmalı, seviye inince durmalıdır. Bu kez şamandıranın C–NO çifti kullanılır. Şamandıra yukarı kalkınca kontak kapanır ve K1 çeker; seviye alt sınıra inip şamandıra sarkınca kontak açılır ve pompa durur.

Kuyu/depo boşaltma (drenaj) kumanda devresi: şamandıranın C–NO kontağı K1 bobinini anahtarlar, seviye yükselince pompa çalışır.
Şekil 4. Kuyu/depo boşaltma (drenaj) kumanda devresi: şamandıranın C–NO kontağı K1 bobinini anahtarlar, seviye yükselince pompa çalışır. (büyüt)

Güç devresi ve S2, H1, H2 aynıdır; değişen yalnız kullanılan şamandıra çiftidir. Bu nedenle sahada en sık görülen hata da budur: doldurma için yazılmış bir şema boşaltma kuyusuna uygulanır ya da tersi yapılır. Alt seviye pompanın emiş ağzının üstünde kalmalıdır; aksi halde pompa her çevrimin sonunda bir süre havayla çalışır.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Depo kesiti, seviye durum tablosu ve histerezis

Bir şamandıranın açma ve kapama seviyeleri aynı değildir. Kablolu şamandırada kablo bir ağırlıktan geçer; ağırlıkla şamandıra arasındaki serbest kablo boyu, şamandıranın kaç santim yükselip devrilerek konum değiştireceğini belirler. Aradaki bu fark (Δh) histerezistir. Histerezis olmasaydı seviye sınırın çevresinde dalgalandıkça pompa saniyeler içinde defalarca kalkıp dururdu.

Depo kesiti: doldurmada alt seviyede pompa çalışır, üst seviyede durur; boşaltmada tersi. Aradaki fark Δh histerezistir.
Şekil 5. Depo kesiti: doldurmada alt seviyede pompa çalışır, üst seviyede durur; boşaltmada tersi. Aradaki fark Δh histerezistir. (büyüt)
Seviye durumuŞamandıraA) Doldurma pompasıB) Boşaltma pompası
Alt seviyenin altındaaşağıdaçalışır (C–NC kapalı)durur (C–NO açık)
İki sınır arasında, yükseliyoraşağıdaçalışmaya devam ederdurmaya devam eder
Üst seviyeye ulaştıyukarıdadurur (C–NC açık)çalışır (C–NO kapalı)
İki sınır arasında, düşüyoryukarıdadurmaya devam ederçalışmaya devam eder
S2 = 0 veya termik açtı—dururdurur
Seviye–şamandıra–pompa durum tablosu: doldurma ve boşaltma senaryolarında her seviye durumunda kontak ve pompanın hali.
Şekil 6. Seviye–şamandıra–pompa durum tablosu: doldurma ve boşaltma senaryolarında her seviye durumunda kontak ve pompanın hali. (büyüt)

Histerezis diyagramında pompanın yalnız iki sınırda konum değiştirdiği, arada ise önceki durumunu koruduğu görülür. Δh küçük seçilirse pompa sık devreye girer; sık kalkış motoru ve kontaktör kontaklarını yorar. Δh büyük seçilirse deponun bir kısmı kullanılmaz. Sık devreye girme sorunu hidroforlarda da motor ömrünü kısaltan başlıca etkenlerden biridir; ayrıntılar hidrofor motoru neden yanar yazısında.

Histerezis diyagramı: seviye eğrisi, açma ve kapama seviyeleri ve pompanın zamana göre çalışıp durması.
Şekil 7. Histerezis diyagramı: seviye eğrisi, açma ve kapama seviyeleri ve pompanın zamana göre çalışıp durması. (büyüt)

İki ayrı şamandıra (biri alt, biri üst seviyede) ya da elektrotlu bir seviye rölesi kullanıldığında histerezis kumanda devresinde, K1’in mühürleme kontağıyla kurulur; bu çözüm ayrı bir yazıda ele alınacak.

Adım adım çalışma sırası (doldurma örneği)

  1. Depo boş, S2 OTO: Şamandıra aşağıda, C–NC kapalı. F2/Q1 95-96 kapalı olduğu için K1 bobini enerjilenir, pompa çalışır, H1 yanar.
  2. Seviye yükseliyor: Şamandıra kablosu gerilene kadar konum değişmez; pompa çalışmaya devam eder.
  3. Üst seviye: Şamandıra devrilir, C–NC açılır. K1 düşer, pompa durur, H1 söner.
  4. Tüketim başlar: Seviye inerken şamandıra yukarıda kalır; pompa alt sınıra kadar çalışmaz.
  5. Alt seviye: Şamandıra sarkar, C–NC kapanır ve çevrim yeniden başlar.
  6. Aşırı yük: Termik açarsa 95-96 açılır, K1 düşer; 97-98 kapanır ve H2 yanar. Arıza giderilip termik resetlendiğinde şamandıra hâlâ kapalıysa pompa kendiliğinden yeniden kalkar; bu, şamandıralı devrelerin bilinmesi gereken bir özelliğidir.
  7. Elektrik kesilip gelirse: Mühürleme olmadığı için pompa, şamandıra konumu gerektiriyorsa kendiliğinden çalışır. Pompa başında bakım yapılacaksa Q1 kapatılıp kilitlenmelidir.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
Depo boşken pompa duruyor, doluyken çalışıyorC–NO ve C–NC çiftleri karıştırılmış; senaryoya göre yanlış damar bağlanmış
Pompa hiç durmuyorS2 MAN konumunda unutulmuş, şamandıra kablosu bir yere takılmış veya K1 kontakları yapışmış
Pompa çok sık kalkıp duruyorSerbest kablo boyu kısa (Δh küçük), şamandıra dönüş borusunun dalgasında kalıyor
Şamandıra kontağı kısa sürede yanıyorMotor akımı kontaktörsüz doğrudan şamandıradan geçirilmiş ya da kontak yükü aşılmış
Kontaktör vınlıyor veya titreşiyorBobin gerilimi kumanda gerilimiyle uyuşmuyor, gevşek klemens
Termik sık açıyorFaz kaybı, pompa sıkışması, yanlış termik ayarı veya pompa yüküne göre küçük motor

Termik veya sigorta sık açıyorsa nedenler çoğu zaman pompa ve motor tarafındadır: elektrik motoru neden termik attırır ve elektrik motorunda faz kaybı yazılarına bakabilirsiniz.

Seçim örnekleri

  • 2,2 kW, 3000 d/d, 230/400 V pompa motoru, 400 V şebeke: motor klemensi yıldız bağlanır. Q1 ve K1 motor etiketindeki anma akımına ve AC-3 kullanım kategorisine göre seçilir; termik ayarı etiket akımına göre yapılır.
  • 5,5 kW, 3000 d/d, 400/690 V motor, 400 V şebeke: klemens üçgen bağlanır. Doğrudan yol vermenin şebekeye uygun olmadığı durumlarda yıldız üçgen güç devresi gibi yöntemler değerlendirilir; şamandıra kontağı bu kez yıldız-üçgen kumandasının başlatma koluna girer.
  • Kablo: Kesit hat uzunluğu, döşeme şekli ve koruma elemanına göre değişir; anma akımı için motor akım tablosu, kesit için motor kablo kesiti hesaplama aracı başlangıç değeri verir.
  • Şamandıra kablosu: Pano ile depo arasındaki mesafe uzunsa kumanda kablosu ayrı döşenir; nemli ortama uygun bağlantı kutusu kullanılır.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Şamandıralı pompa devresinde kullanılabilecek DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Santrifüj pompalarda sık görülen 3000 devir sınıfındaki trifaze IEC motorlardan bazıları aşağıdadır; flanş, mil ve devir seçimi pompanın kendi ölçülerine göre yapılır. Şamandıra, kontaktör, termik ve seçici DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devirler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Şamandıra trifaze pompayı doğrudan çalıştırabilir mi?

Hayır. Şamandıra kontağı üç fazı birden kesemez ve motor akımına göre boyutlanmamıştır. Doğru bağlantıda şamandıra yalnız K1 kontaktör bobinini anahtarlar, motor akımı kontaktörün ana kontaklarından geçer.

Doldurma için hangi damarlar kullanılır?

Şamandıra aşağıdayken kapanan çift, yani C–NC. Boşaltmada ise yukarıdayken kapanan C–NO çifti kullanılır. Renkler cihaza göre değiştiği için damarları bağlamadan önce ohmmetreyle doğrulayın.

Pompa neden çok sık kalkıp duruyor?

Genellikle açma ve kapama seviyeleri arasındaki fark (histerezis) küçüktür. Kablolu şamandırada ağırlık ile şamandıra arasındaki serbest kablo boyu uzatılarak bu fark büyütülür. Şamandıranın dönüş suyu ya da dalga etkisinde kalmaması da önemlidir.

MAN-0-OTO seçici zorunlu mu?

Zorunlu değildir ama bakım ve deneme için kullanışlıdır. MAN konumunda seviye koruması olmadığı için pompa yalnız gözetim altında ve kısa süreli çalıştırılmalıdır.

Termik resetlenince pompa neden kendiliğinden kalkıyor?

Bu devrede mühürleme yoktur; K1 bobinini şamandıra kontağı doğrudan besler. Kontak hâlâ kapalıysa termik resetlendiği anda pompa çalışır. Pompa üzerinde çalışılacaksa Q1 kapatılıp kilitlenmelidir.