Elektrik pano şemasında her cihaz, IEC 60617 tarzı standart bir sembol, bir kod harfi (Q, K, F, S, H, M, KT) ve uç numaralarıyla gösterilir. NO (normalde açık) kontak bobin enerjisizken açıktır ve çekince kapanır; NC (normalde kapalı) kontak ise tam tersini yapar. Şemadaki tüm kontaklar enerjisiz, hiçbir butona basılmamış konumda çizilir; şemayı okumanın anahtarı bu kuraldır.

Elektrik pano şema sembolleri: kontaktör, termik, butonlar ve NO–NC kontaklar

⚠ Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu rehber, motor panolarında en sık karşılaşılan sembolleri tek tek gösteriyor, NO ile NC kontağın enerjili ve enerjisiz durumdaki farkını çizimle karşılaştırıyor ve 13-14, 21-22, 95-96, A1-A2 gibi numaraların nereden geldiğini açıklıyor. Sonda, bu sembollerle kurulmuş küçük bir start-stop şemasını birlikte okuyoruz.

Pano şemasında kod harfleri ne anlatır?

Şemadaki her elemanın yanında bir harf ve bir sıra numarası bulunur: K1, F2, S0 gibi. Harf cihazın türünü, numara ise aynı türden kaçıncı cihaz olduğunu söyler. Böylece aynı kontaktörün güç devresindeki ana kontakları ile kumanda devresindeki yardımcı kontakları, şemanın farklı sayfalarında olsalar bile aynı "K1" adıyla eşleşir.

KodElemanŞemadaki örnek
QŞalter, motor koruma şalteriQ1 – motorun ana koruması
KKontaktör, yardımcı röleK1 – motoru çalıştıran kontaktör
KTZaman rölesiKT1 – yıldız-üçgen geçiş süresi
FSigorta, termik röleF1 güç sigortası, F2 termik, F3 kumanda sigortası
SButon, seçici, limit şalterS0 stop, S2 start, S4 limit
HSinyal lambası, kornaH1 çalışıyor, H2 arıza
MMotorM1 – trifaze asenkron motor
XKlemensX1:1 – saha kablosunun bağlandığı uç

Bu harfler yaygın kullanımı gösterir. Standardın yeni sürümleri iki harfli kodlar da kullanabilir; bir projede kendi harf listesi varsa her zaman o esastır.

Kumanda ve anahtarlama sembolleri

Aşağıdaki tabloda motor kumandasında en çok kullanılan semboller var. Her hücrenin sağ üstünde kod harfi, altında adı ve uç numarası yazılıdır.

Pano şema sembolleri: kontaktör ana ve yardımcı kontakları, bobin, start-stop butonu, acil durdurma, seçici, limit şalter, lamba ve zaman rölesi.
Şekil 1. Pano şema sembolleri: kontaktör ana ve yardımcı kontakları, bobin, start-stop butonu, acil durdurma, seçici, limit şalter, lamba ve zaman rölesi. (büyüt)
SembolNe anlatırTipik uç
Kontaktör ana kontağıMotor akımını taşıyan üç NO kontak; kesikli çizgi üçünün birlikte hareket ettiğini gösterir1-2 / 3-4 / 5-6
Yardımcı kontak NOBobin çekince kapanır; mühürleme ve çalışma lambası için kullanılır13-14, 43-44
Yardımcı kontak NCBobin çekince açılır; kilitleme ve "duruyor" sinyali için kullanılır21-22, 31-32
BobinKontaktörü veya röleyi çektiren dikdörtgenA1-A2
Start butonuYaylı NO; basılı tutulduğu sürece kapalı13-14
Stop butonuYaylı NC; basınca devreyi açar11-12
Acil durdurmaMantar başlı, kilitlenen NC; elle çevrilerek açılır11-12
Seçici anahtarBırakılınca konumunda kalır (el/otomatik, 0/1)13-14
Limit şalterMakinenin hareketli parçası tarafından mekanik olarak tetiklenir21-22 / 13-14
Zaman rölesiBobini saat işaretli; kontağı yarım daire işaretliA1-A2, 15-16-18

Buton ile seçici anahtar arasındaki fark sembolde görülür: butonun kumanda kolu düz bir "T" iken seçicinin kolu kırık bir çizgidir ve anahtar bırakıldığında geri dönmez. Zaman rölesi kontağındaki yarım daire, kontağın konum değiştirirken ayarlanan süre kadar beklediğini anlatır. Bu kontakların bir devrede nasıl kullanıldığını yıldız üçgen kumanda devresi yazısında adım adım görebilirsiniz.

Acil durdurma ayrı bir sembolle çizilir. Mantar başlı, basıldığında kilitlenen bu buton sıradan bir stop butonu gibi düşünülmemelidir; güvenlik fonksiyonu risk değerlendirmesine göre tasarlanır.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Koruma, güç ve iletken sembolleri

Güç devresinde motor akımı soldan sağa değil yukarıdan aşağıya akar: L1, L2, L3 fazları üstten girer, sırasıyla koruma, kontaktör ve termikten geçip motora iner. İletken renkleri L1 kahverengi, L2 siyah, L3 gri ve PE yeşil-sarı olarak çizilir.

Koruma ve güç sembolleri: termik ısıl eleman ile 95-96/97-98 kontakları, motor koruma şalteri, sigorta, motor M 3~, PE, klemens, kesişim ve birleşim noktası.
Şekil 2. Koruma ve güç sembolleri: termik ısıl eleman ile 95-96/97-98 kontakları, motor koruma şalteri, sigorta, motor M 3~, PE, klemens, kesişim ve birleşim noktası. (büyüt)

Termik röle şemada iki ayrı yerde görünür. Isıl elemanı güç devresindedir ve motor akımını taşır; 95-96 NC kontağı ise kumanda devresindedir ve aşırı akımda kontaktör bobininin beslemesini keser. Aynı rölenin 97-98 NO kontağı varsa genellikle arıza lambasını yakmak için kullanılır. Motor koruma şalteri ise termik ve manyetik açtırıcıyı tek gövdede toplar. İki cihazın farkı termik röle ile motor koruma şalteri arasındaki fark yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Şema okurken en çok gözden kaçan ayrıntı iletken kesişimleridir. Dolu bir nokta varsa iletkenler birbirine bağlıdır; nokta yoksa çizgiler yalnızca üst üste geçer, elektriksel bağlantı yoktur. Bu kuralı atlayan bir montajcı, birbirinden ayrı olması gereken iki hattı klemenste birleştirebilir.

NO ve NC kontak arasındaki fark nedir?

Aynı kontaktörde hem NO hem NC yardımcı kontak bulunabilir ve ikisi de aynı bobinle hareket eder. Aşağıdaki çizimde K1'in 13-14 (NO) ve 21-22 (NC) kontaklarına birer lamba bağlandı. Solda bobin enerjisizken, sağda enerjiliyken akımın hangi koldan geçtiği turuncu renkle gösteriliyor.

NO ve NC kontak karşılaştırması: K1 bobini enerjisizken ve enerjiliyken 13-14 ve 21-22 kontaklarının ve lambaların durumu.
Şekil 3. NO ve NC kontak karşılaştırması: K1 bobini enerjisizken ve enerjiliyken 13-14 ve 21-22 kontaklarının ve lambaların durumu. (büyüt)
K1 bobiniNO 13-14NC 21-22Sonuç
Enerjisiz (normal)AçıkKapalıH1 söner, H2 yanar
Enerjili (çekili)KapalıAçıkH1 yanar, H2 söner

Kural basittir: şemadaki çizim her zaman enerjisiz durumu gösterir. Bobin çekince bütün NO kontaklar kapanır, bütün NC kontaklar açılır. Bobini bırakınca hepsi çizimdeki konumuna geri döner. Butonlarda "enerji" yerine "basılı" kelimesini koyun; mantık aynıdır.

Uç numaraları nasıl okunur?

Kontaktör, termik ve rölelerin üzerindeki numaralar rastgele değildir. Ana kontaklarda giriş tek (1, 3, 5), çıkış çift (2, 4, 6) numaralıdır. Yardımcı kontaklar iki hanelidir: birinci hane kontağın sırasını, ikinci hane işlevini söyler.

Uç numaralandırma mantığı: ana kontak 1-2/3-4/5-6, yardımcı 13-14 ve 21-22, termik 95-96/97-98, bobin A1-A2 ve kod harfleri.
Şekil 4. Uç numaralandırma mantığı: ana kontak 1-2/3-4/5-6, yardımcı 13-14 ve 21-22, termik 95-96/97-98, bobin A1-A2 ve kod harfleri. (büyüt)
İkinci haneAnlamıÖrnek
1-2NC (normalde kapalı)21-22, 31-32
3-4NO (normalde açık)13-14, 43-44
5-6Özel işlevli NC (termik, zaman rölesi)95-96, 15-16
7-8Özel işlevli NO (termik, zaman rölesi)97-98, 17-18

Örneğin 13-14, "birinci kontak, NO" demektir; 21-22 "ikinci kontak, NC". Termiğin 95-96 ve 97-98 kontakları ile bobinin A1-A2 uçları bu düzenin özel adlarıdır. Terminal adları cihaza göre değişir; cihazın üzerindeki baskı ve kendi bağlantı şeması esastır. Uygun kontaktör büyüklüğünü belirlerken motor panosunda kontaktör seçimi yazısından ve termik, sigorta ve kontaktör seçim aracından yararlanabilirsiniz.

Örnek şemayı adım adım okumak

Şimdi bu sembolleri tek bir şemada bir araya getirelim. Solda güç devresi (Q1, K1, F2, M1), sağda 230 V AC kumanda devresi (F3, F2 95-96, S0, S2, K1 mühürleme, H1 ve H2 lambaları) yer alıyor.

Sembollerle örnek şema okuma: Q1, K1, F2 ve M1 güç devresi; S0, S2, mühürleme, H1 çalışma ve H2 arıza lambalı kumanda devresi.
Şekil 5. Sembollerle örnek şema okuma: Q1, K1, F2 ve M1 güç devresi; S0, S2, mühürleme, H1 çalışma ve H2 arıza lambalı kumanda devresi. (büyüt)
  1. Başlangıç: Q1 kapalı, motor duruyor. F2 95-96 ve S0 kapalı, S2 ile K1 13-14 açık; K1 bobininde gerilim yok.
  2. S2'ye basılır: Akım L rayından F3, F2 95-96, S0 ve S2 üzerinden K1 bobinine ulaşır. K1 çeker, ana kontakları motoru şebekeye bağlar.
  3. Mühürleme: K1 çekince 13-14 kontağı kapanır ve S2'ye paralel bir yol oluşturur. S2 bırakıldığında bobin bu yoldan beslenmeye devam eder.
  4. Çalışma lambası: K1'in ikinci NO kontağı 23-24 de kapanır ve H1 yanar.
  5. S0'a basılır: Seri yol kesilir, K1 bırakır, 13-14 açılır; motor durur ve S0 bırakılsa bile tekrar çalışmaz.
  6. Termik açarsa: F2 95-96 açılır ve K1'i düşürür; aynı anda 97-98 kapanır ve H2 arıza lambası yanar. Termik elle veya otomatik kurulana kadar motor yeniden çalıştırılamaz.

Termiğin ayarı motor etiketindeki anma akımına göre yapılır; değer için motor akım tablosu bir başlangıç verir, kesin değer her zaman etiketteki akımdır. İleri-geri devrelerde aynı NC kontak mantığı karşı kontaktörü kilitlemek için kullanılır; örneği trifaze motor ileri-geri çalıştırma yazısında var.

Şema okurken sık yapılan hatalar

BelirtiOlası neden
Start butonu bırakılınca motor duruyorMühürleme kontağı NC uçlara (21-22) bağlanmış ya da hiç bağlanmamış
Bobin enerjilenince motor değil lamba sönüyorLamba NO yerine NC kontağa bağlanmış
Termik attığında motor durmuyor95-96 yerine 97-98 kumanda hattına seri bağlanmış
Kumanda sigortası devreye alınır alınmaz atıyorNokta olmayan bir kesişim klemenste birleştirilmiş
Stop butonu motoru durdurmuyorStop butonunun NO bloğu kullanılmış (13-14)
Kontaktör vınlıyor, çekmiyorBobin gerilimi kumanda gerilimiyle uyumsuz; A1-A2 etiketi kontrol edilmeli

Bu belirtilerin çoğu, devreye almadan önce şema ile sahadaki uç numaralarının tek tek karşılaştırılmasıyla önlenir.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Bu tür panolarla çalışan DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Doğrudan yol verilen start-stop panolarında sık kullanılan güç aralığından birkaç trifaze model aşağıda. Kontaktör, termik, buton ve lamba DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Tüm seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada yer alır.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

NO ve NC kontağı ölçü aletiyle nasıl ayırt ederim?

Enerji kesilmiş ve doğrulanmışken ölçü aletini süreklilik konumuna alın. Enerjisiz kontaktörde NC kontak (21-22) iletim gösterir, NO kontak (13-14) göstermez. Kontaktörün mekanik test düğmesine basınca durum tersine döner.

Şemada kontaklar neden hep açık ya da kapalı çiziliyor, gerçek durumu göstermiyor?

Çünkü şema cihazların enerjisiz, butonlara basılmamış ve makinenin başlangıç konumundaki halini gösterir. Çalışma sırasındaki durumu bulmak için hangi bobinin enerjili olduğunu izleyip kontakları zihinde ters çevirmeniz gerekir.

13-14 yerine 43-44 kullanabilir miyim?

İkisi de NO kontaktır; yalnız sıra numarası farklıdır. Şemada hangisi yazıyorsa sahada o kullanılmalı, değişiklik yapılırsa şema da güncellenmelidir.

Termiğin 95-96 ve 97-98 kontakları aynı anda mı değişir?

Evet, ikisi de aynı mekanizmaya bağlıdır. Termik açınca 95-96 açılır, 97-98 kapanır; kurulunca ikisi de normal konumuna döner.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)