Üç Fazlı Asenkron Motor Nedir? Yapısı, Çeşitleri ve Kullanım Alanları

Üç fazlı asenkron motor, üç fazlı şebekeden beslenen statorun oluşturduğu döner manyetik alanın, rotordaki iletkenlerde akım indükleyerek rotoru döndürdüğü elektrik motorudur. Rotor bu alanı hiçbir zaman tam yakalayamaz; senkron devrin biraz altında döner ve bu farka kayma denir. Örneğin 50 Hz şebekede 4 kutuplu bir motorun senkron devri 1500 d/d iken DRG-112M-4 (4 kW) tam yükte 1450 d/d döner; kayma yaklaşık %3,3'tür. Yapısı basit (stator, sincap kafes rotor, iki rulman, fan ve klemens kutusu), fırçası ve kolektörü olmadığı için pompa, fan, kompresör ve konveyörlerde sanayinin standart tahrik motorudur.

“Asenkron” adı devirdeki bu eşzamansızlıktan, “trifaze” veya “üç fazlı” adı da besleme şeklinden gelir; sahada aynı motor için indüksiyon motoru da denir. Bu yazıda genel tanımı tekrar etmek yerine üç fazlı motoru katalog verileriyle ele alıyoruz: kaymanın gerçek değerlerle hesabı, güce göre gövde ve rulman farkı, etiket okuma ve seçim adımları. Güç, devir ve gövdeye göre filtrelenebilen 120 model için Elektrik Motoru Online Satın Al sayfamıza bakabilirsiniz. Genel prensip ve rotor tipleri için mevcut Asenkron Motor Nedir yazımız, tek fazlı sürümler için 1 Fazlı Asenkron Motor Nedir? yazımız ayrıca okunabilir.

Üç Fazlı Asenkron Motor Nasıl Çalışır?

Statorda birbirine göre 120° kaydırılarak yerleştirilmiş üç sargı grubu bulunur. Bu sargılara zaman olarak da 120° kaymış üç faz gerilimi uygulandığında, her sargının ürettiği alan ayrı ayrı titreşir ama toplamları sabit genlikte ve sabit hızda dönen tek bir manyetik alan oluşturur. Üç fazlı motoru tek fazlı motordan ayıran temel özellik budur: döner alan kendiliğinden oluşur, kalkış için yardımcı sargıya veya kondansatöre gerek yoktur.

Döner alan rotor çubuklarını keserek onlarda gerilim indükler. Rotor çubukları iki uçtan kısa devre halkalarıyla birleştirildiği için bu gerilim büyük bir rotor akımı doğurur; akım taşıyan iletken manyetik alan içinde kuvvet görür ve rotor alanın döndüğü yönde dönmeye başlar. Rotor devri senkron devre ulaşsaydı alan çubukları kesmez, akım ve moment sıfırlanırdı. Bu yüzden asenkron motor ancak kayma varken moment üretir; yük arttıkça kayma da artar, motor biraz yavaşlar ve daha fazla akım çeker.

Döner alanın yönü faz sırasıyla belirlenir. Besleme kablosundaki herhangi iki fazın yeri değiştirildiğinde alan ve motor ters yöne döner; konu ayrıntısı Elektrik Motoru Neden Ters Döner? yazımızdadır.

Senkron Devir ve Kayma Nasıl Hesaplanır?

Senkron devir şebeke frekansına ve kutup sayısına bağlıdır: ns = 120 · f / p (f: Hz, p: kutup sayısı). 50 Hz'te 2 kutup için 3000, 4 kutup için 1500, 6 kutup için 1000, 8 kutup için 750 d/d bulunur. Kayma ise s = (ns − n) / ns ile hesaplanır; n etiketteki nominal devirdir. Rotor akımının frekansı f₂ = s · f olur ve tam yükte yalnızca birkaç hertz düzeyindedir.

Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, aynı güçte (11 kW) kutup sayısı arttıkça kayma büyür. İkincisi, güç büyüdükçe kayma belirgin biçimde küçülür: 0,25 kW'lık motorda senkron devirle nominal devir arasında 160 d/d fark varken 250 kW'lık motorda fark yalnızca 10 d/d'dir. Örnek hesap: DRG-160L-6 için s = (1000 − 970) / 1000 = 0,03, yani %3; rotor frekansı 0,03 × 50 = 1,5 Hz. Mağazamızdaki üç fazlı modeller 2, 4 ve 6 kutupludur; 8 kutuplu (750 d/d) motor bu ürün gamında yer almaz.

Üç Fazlı Asenkron Motorun Yapısı ve Parçaları

• Stator: İnce, yalıtılmış elektrik sacından paketlenmiş gövdenin içindeki oluklara üç fazlı sargı yerleştirilir. Sargı uçları klemens kutusuna altı uç (U1, V1, W1, U2, V2, W2) olarak çıkar; bu sayede motor yıldız veya üçgen bağlanabilir.
• Rotor: Standart motorlarda sincap kafes tipidir; sac paketin oluklarına alüminyum çubuklar dökülür ve uçları kısa devre halkasıyla birleşir. Rotora dışarıdan bağlantı yoktur.
• Mil ve rulmanlar: Rotor, ön ve arka kapaklardaki iki rulmanla taşınır. Rulman boyutu gövdeyle büyür (aşağıdaki tablo).
• Fan ve fan kapağı: Mile bağlı fan, kanatlı gövdenin üzerinden hava üfleyerek motoru soğutur; fan kapağı aynı zamanda koruyucudur.
• Klemens kutusu: Besleme kablosu kablo rakoru üzerinden girer, köprülerle bağlantı şekli seçilir, topraklama vidası buradadır.
• Gövde ve ayaklar/flanş: Gövde alüminyum veya pik döküm olabilir; ayak (B3) ya da flanş (B5) bağlantısı montajı belirler.

Küçük gövdelerde rulman kodundaki “ZZ” iki tarafı metal kapaklı rulmanı, tüm modellerdeki “C3” ise standarttan büyük iç boşluğu ifade eder. Gövde numarası (71, 112, 160…) aynı zamanda milin ayak tabanından yüksekliğidir (mm); ayak delik ölçüleri için B3 Ayaklı Motor Ölçüleri yazımıza bakabilirsiniz.

Üç Fazlı Asenkron Motor Çeşitleri

Rotor tipine göre: sincap kafes ve bilezikli

Sincap kafes rotorlu motor bakım gerektiren sürtünmeli parça içermez ve genel amaçlı uygulamaların neredeyse tamamında kullanılır. Bilezikli (rotoru sargılı) motorda rotor sargısı bilezik ve fırçalar üzerinden dışarıdaki dirençlere bağlanır; çok ağır kalkışlı eski tesislerde görülür, bugün bu ihtiyacın büyük kısmı sincap kafes motor ve frekans konvertörüyle karşılanır. DRG ürünlerinin tamamı sincap kafes rotorludur.

Gövde malzemesine göre: alüminyum ve pik döküm

Mağazamızdaki 120 modelin 38'i alüminyum gövdeli (0,25–11 kW), 82'si pik döküm gövdelidir (0,55–355 kW); üç model kompakt seridir. Alüminyum gövde hafiftir ve küçük güçlerde taşıma, flanşlı montaj ve makine içi kullanımda avantaj sağlar. Pik döküm gövde daha rijittir; titreşimli, tozlu veya darbeye açık ortamlarda ve büyük güçlerde tercih edilir.

Montaj şekline göre: B3, B5, B35, B14

B3 ayaklı yatay montajı, B5 büyük flanşlı montajı, B35 ayak ve flanşın birlikte kullanıldığı montajı, B14 ise küçük (delikli dişli) flanşı ifade eder. Pompa ve redüktör gibi doğrudan flanşla bağlanan makinelerde B5 veya B14, kaide üzerine kaplinli bağlantıda B3 kullanılır.

Motor Etiketi Nasıl Okunur?

Etiket, motoru doğru bağlamak ve korumak için gereken bilgilerin tamamını taşır. Örnek olarak DRG-112M-4 katalog değerleri:

• Güç: 4 kW (5,5 HP). Bu, milden alınabilen mekanik güçtür; şebekeden çekilen güç daha fazladır.
• Gerilim: 400/690 V (Δ/Y). 380–400 V şebekede üçgen bağlanır. 4 kW altındaki modellerimizde etiket 230/400 V (Δ/Y)'dir ve 380 V'ta yıldız bağlanır. Bu fark, yıldız-üçgen yol verme yapılıp yapılamayacağını da belirler.
• Akım: 380 V'ta 8,37 A, 400 V'ta 7,95 A. Gerilim yükseldikçe aynı güç için akım azalır; 690 V yıldız bağlantıda akım yaklaşık 7,95 × 400 / 690 ≈ 4,6 A olur.
• Nominal devir: 1450 d/d; kaymayı buradan hesaplarsınız.
• cos φ: 0,82. Motorun şebekeden çektiği reaktif güç payını gösterir; kompanzasyon hesabında kullanılır.
• Katalog moment değerleri: Nominal moment 26,3 Nm (T = 9550 · P / n = 9550 × 4 / 1450 ≈ 26,3 Nm), kalkış momenti oranı Ts/Tn = 2,2, devrilme momenti oranı Tmax/Tn = 2,3, kalkış akımı oranı Is/In = 7,8. Buna göre kalkışta yaklaşık 8,37 × 7,8 ≈ 65,3 A akım ve 2,2 × 26,3 ≈ 57,9 Nm moment beklenir.

Etiket akımına göre kablo kesitini Motor Kablo Kesiti Hesaplama aracımızla, diğer güçlerin akımlarını Motor Akım Tablosu ile kontrol edebilirsiniz.

Üç Fazlı Asenkron Motorlar Nerelerde Kullanılır?

Üç fazlı şebekenin bulunduğu her işletmede, sabit ya da frekans konvertörüyle ayarlanan devirde dönme hareketi gereken hemen her makinede kullanılır. Devir seçimi uygulamaya göre değişir:

• 3000 d/d (2 kutup): Santrifüj pompalar, hidrofor ve yüksek devirli fanlar, taşlama ve bazı kompresörler.
• 1500 d/d (4 kutup): Konveyör ve bantlar, redüktörlü tahrikler, vidalı kompresörler, karıştırıcılar, genel makine imalatı. Sahada en yaygın devirdir.
• 1000 d/d (6 kutup): Kırıcılar, değirmenler, büyük çaplı fanlar ve aynı güçte daha yüksek moment gereken yükler. DRG-160L-6'nın nominal momenti 108,3 Nm iken aynı 11 kW gücündeki DRG-160M1-2'nin momenti 35,7 Nm'dir.

Tarım sulama pompaları, beton santralleri, taş kırma tesisleri, havalandırma sistemleri, gıda ve tekstil makineleri bu motorların tipik kullanım alanlarıdır. Uygulama değişken devir istiyorsa motor frekans konvertörüyle sürülür; bu durumda düşük devirde soğutma ayrıca değerlendirilir.

Üç Fazlı Motor Seçerken Kontrol Listesi

• Güç: Makinenin gerektirdiği mil gücünü belirleyin; eski motor değişiyorsa etiket gücünü esas alın.
• Devir: Makine devrine göre 2, 4 veya 6 kutup seçin; kayış veya redüktör oranını hesaba katın.
• Şebeke ve bağlantı: 380–400 V şebekede 230/400 V etiketli motor yıldız, 400/690 V etiketli motor üçgen bağlanır; yıldız-üçgen yol verme gerekiyorsa 400/690 V etiketli model seçin.
• Kalkış şartı: Ağır kalkışlı yüklerde katalogdaki Ts/Tn ve Is/In değerlerini kontrol edin.
• Gövde ve montaj: IEC gövde numarası, mil çapı ve B3/B5/B35/B14 montaj şekli mevcut makineyle aynı olmalı.
• Gövde malzemesi ve ortam: Hafiflik gerekiyorsa alüminyum, ağır ortamda ve büyük güçte pik döküm.
• Koruma ve kablo: Termik, sigorta ve kablo kesitini etiket akımına göre seçin; Elektrik Motoru Hesaplama Araçları sayfamız bu hesapları içerir.

Online Mağazadaki Üç Fazlı Asenkron Motorlardan Örnekler

Aşağıdaki modeller farklı güç ve gövde gruplarından seçilmiştir; tüm seçenekler mağaza sayfasında güç, devir ve gövdeye göre listelenir.

• DRG-90L-4 – 1,5 kW – 1500 d/d – 90L alüminyum
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1500 d/d – 112M pik döküm
• DRG-112M-4K – 5,5 kW – 1500 d/d – 112M alüminyum (kompakt)
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1500 d/d – 160M alüminyum
• DRG-160L-4 – 15 kW – 1500 d/d – 160L pik döküm
• DRG-280S-4 – 75 kW – 1500 d/d – 280S pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Üç fazlı asenkron motor ile trifaze motor aynı şey mi?

Evet. “Trifaze” üç fazlı demektir; sahada trifaze motor, üç fazlı motor, üç fazlı indüksiyon motoru ve üç fazlı asenkron motor aynı sincap kafes rotorlu motor için kullanılır. Senkron motor ise rotoru döner alanla aynı devirde dönen farklı bir motor tipidir.

Üç fazlı asenkron motorda kayma kaç olmalı?

Kayma güce ve kutup sayısına bağlıdır, tek bir doğru değer yoktur. Katalog verilerimizde 0,25 kW 4 kutuplu motorda yaklaşık %10,7, 11 kW 4 kutuplu motorda yaklaşık %2,3, 250 kW 4 kutuplu motorda yaklaşık %0,67'dir. Kendi motorunuz için s = (ns − n) / ns formülüne etiketteki devri yazmanız yeterlidir.

Üç fazlı motor 220 V ile çalışır mı?

Üç fazlı motor üç fazlı besleme için tasarlanır. 230/400 V etiketli küçük motorlar 230 V üç fazlı şebekede üçgen bağlanarak çalışır; tek fazlı 220 V prizde ise ancak kondansatör veya tek faz girişli frekans konvertörü gibi ek çözümlerle ve güç kaybıyla çalıştırılabilir. Tek fazlı besleme varsa monofaze motor daha uygun olabilir.

Üç fazlı asenkron motorun devri nasıl ayarlanır?

Devir senkron devre bağlı olduğundan ns = 120 · f / p formülündeki frekans değiştirilerek ayarlanır; bunu frekans konvertörü yapar. Kutup sayısı motorun yapısında sabittir; kayış-kasnak veya redüktörle de makine devri değiştirilebilir.

Uygulamanıza uygun üç fazlı motoru birlikte belirlemek için bize ulaşın: +90 (542) 666 11 11 · [email protected] · İletişim. Tüm güç, devir ve gövde seçenekleri online mağazamızdaki 120 model arasında.