Elektrik Motoru Neden Ters Döner? Dönüş Yönü Nasıl Değiştirilir?

Trifaze bir motor, şebekenin faz sırası motor uçlarına beklenen sırada gelmediği için ters döner; motorda çoğu zaman hiçbir arıza yoktur. Döner alanın yönünü L1-L2-L3 fazlarının U1-V1-W1 uçlarına hangi sırayla bağlandığı belirler. Yönü değiştirmek için enerjiyi kesip herhangi iki fazın yerini değiştirmek yeterlidir; üçüncü faz yerinde kalır, klemens köprüleri de olduğu gibi bırakılır. Elektrik Motoru Online Satın Al mağazamızdaki 120 trifaze modelin tamamında yön bu şekilde çevrilir.

Ters dönüş genellikle bir değişiklikten sonra ortaya çıkar: yeni motor takıldığında, pano ya da kablo yenilendiğinde, şebeke tarafında trafo veya ana pano işi yapıldığında, makine jeneratöre aktarıldığında ya da fişli bağlantıda priz ve fişin farklı sırayla kablolandığı durumlarda. Hız kontrol cihazıyla (sürücüyle) çalışan sistemlerde yönü kablolar değil, sürücünün yön parametresi veya yön girişi belirler.

Bu yüzden "dün doğru dönüyordu, bugün ters dönüyor" durumunda önce son yapılan işe bakın. Motor ters döndüğünde akımı ve devri doğru yöndekiyle aynıdır; ölçüm aletleri sorunu göstermez. Hatayı fark ettiren makinedir: pompa basmaz, fan havayı az verir, helezon malzemeyi geri iter.

Faz sırası döner alanı nasıl belirler?

Üç fazlı şebekede gerilimler birbirine göre 120° kaydırılmıştır. Statordaki üç sargı bu sırayla beslendiğinde manyetik alan gövdenin içinde döner ve rotor bu alanın peşinden gider. 50 Hz'te alanın devri 2 kutuplu motorda 3000, 4 kutuplu motorda 1500 d/d'dir; rotor biraz geride kalır. Örneğin DRG-112M-2 2905 d/d, DRG-112M-4 1450 d/d nominal devirle döner.

Herhangi iki fazın yeri değişince sıra L1-L2-L3'ten L1-L3-L2'ye döner, alan ters yönde dönmeye başlar, rotor da onunla birlikte. Üç fazın hepsini kaydırmak (L1→L2, L2→L3, L3→L1) sırayı değiştirmez; motor yine aynı yönde döner. Sahada iki ayrı kişinin "fazları değiştirdim ama düzelmedi" demesinin nedeni çoğunlukla budur: biri değiştirmiş, öteki geri almıştır ya da üç faz birden kaydırılmıştır.

Hangi yön "doğru" yöndür?

IEC 60034-8'e göre U1, V1, W1 uçlarına sırasıyla L1, L2, L3 bağlandığında motor, mil ucu tarafından bakıldığında saat yönünde döner. Sahada en sık yapılan okuma hatası, yönü fan kapağı tarafından değerlendirmektir: arkadan bakınca aynı dönüş saat yönünün tersi görünür. Makinenin gerektirdiği yön ise motorun değil makinenin özelliğidir; pompa, fan ve kompresör gövdesindeki ok işareti esas alınır.

Ters dönmenin sahadaki sebepleri

• Yeni motor takıldı: Eski motorun kabloları klemense farklı sırayla bağlandı veya eski motor zaten iki fazı değiştirilmiş biçimde çalışıyordu.
• Pano ya da kablo yenilendi: Pano çıkışında renk kodu sırası korunmadı.
• Şebeke tarafında değişiklik: Trafo, ana pano veya sayaç tarafında yapılan iş sonrası tesisin faz sırası değişti; bu durumda tesisteki tüm motorlar birden ters döner.
• Jeneratör veya seyyar besleme: Jeneratörün faz sırası şebekeyle aynı değil.
• Fişli bağlantı: Priz veya fiş farklı sırayla kablolandı; makine bir prizde doğru, ötekinde ters döner.
• Sürücülü sistem: Yön parametresi, yön girişi veya sürücü değişimi sonrası varsayılan ayar.

Not: Bir faz eksikse motor ters dönmez; kalkamaz, uğuldar ve termik atar. Ters dönüş, üç fazın da geldiğini ama sırasının farklı olduğunu gösterir.

Ters dönerse makineye ne olur?

Motor iki yönde de dönebilir; zarar gören genellikle tahrik edilen makinedir. Bu yüzden yön, makine yüke bağlanmadan önce doğrulanmalıdır.

Pompa ve fan uygulamalarında en sık kullanılan 2 kutuplu modellerde (örneğin DRG-90L-2, DRG-100L-2) ters dönüş fark edilmeden uzun süre çalışabilir, çünkü pompa yine biraz basar. Basınç göstergesi beklenenin altındaysa ilk bakılacak şey dönüş yönüdür.

Dönüş yönü nasıl değiştirilir?

Doğrudan yol verilen motorda

• Motoru durdurun, panodaki şalteri kapatıp kilitleyin ve etiketleyin.
• Klemens kutusunu açmadan önce faz-faz ve faz-toprak gerilim yokluğunu ölçün.
• L1, L2, L3 kablolarından yalnız ikisinin yerini değiştirin (örneğin U1 ile V1'e gelenleri). Toprak (PE) iletkenine dokunmayın.
• Yıldız veya üçgen köprülerini değiştirmeyin; yön değişimi için köprülerle oynamak gerekmez. Köprü düzeni için Motorda Klemens Bağlantısı: Yıldız ve Üçgen Bağlama yazımıza bakabilirsiniz.
• Kapağı kapatın, rakoru sıkın, kısa bir tıklatmayla yönü kontrol edin.

Yıldız-üçgen yol verilen motorda

Yıldız-üçgen devresinde motora altı kablo gider. İki fazı yalnız U1-V1-W1 tarafında değiştirip W2-U2-V2 tarafını bırakmak hatalıdır: üçgene geçişte bir sargının iki ucu aynı faza düşer ve sargı yanlış beslenir. En güvenli yol, değişikliği panonun besleme tarafında, yani ana kontaktör ile üçgen kontaktörünü birlikte besleyen girişte yapmaktır. Böylece her iki uç grubu da aynı anda doğru sıraya geçer.

Sürücülü sistemde

Sürücüyle çalışan motorda yön, parametreyle (dönüş yönü / ileri-geri) ya da yön girişiyle değiştirilir. Sürücünün motor çıkışındaki iki kabloyu değiştirmek de motoru çevirir, ama sürücünün ekranında gösterilen yön ile gerçek yön birbirini tutmaz; bakımı yapan kişiyi yanıltır. Pompa ve fanlarda sürücünün ters yön kilidi varsa açık tutulması, yanlış komutla ters dönmeyi önler.

İleri-geri çalışan motorda kontaktör ve kalkış akımı

Konveyör, kapı, vinç gibi iki yönde çalışması gereken makinelerde iki kontaktörlü ileri-geri devre kurulur: biri fazları düz, diğeri iki fazı değiştirilmiş olarak verir. Kontaktörler arasında hem elektriksel hem mekanik kilitleme olmalıdır; ikisi aynı anda kapanırsa iki faz kısa devre olur. Yön değiştirilecekse motor durana kadar beklenmeli, dönerken ters komut verilmemelidir. Dönen motora ters yön verilmesi (ani yön değiştirme) kalkıştan da zorlayıcıdır.

Her yön değişimi yeni bir kalkış demektir. Aşağıdaki tablo, mağazamızdaki bazı modellerde nominal akım ile kalkış akımı oranından hesaplanan yaklaşık kalkış akımını gösteriyor (In × Is/In). Kontaktör ve termik seçimini bu değerlere göre termik, sigorta ve kontaktör seçim aracımızla kontrol edebilirsiniz; diğer güçlerin akımları için motor akım tablosuna bakın.

Örnek: 4 kW, 1500 d/d DRG-112M-4 için 8,37 A × 7,8 ≈ 65 A. Saatte çok sayıda yön değişimi yapılan bir makinede bu akım darbeleri motoru ısıtır; bu tür kullanımda yön değişimi sürücüyle yapılmalıdır.

Devreye almadan önce yön kontrol listesi

• Makine gövdesindeki ok işaretini bulun; ok yoksa makine üreticisinin dokümanına bakın.
• Mümkünse kaplini veya kayışı ayırın ve motoru yüksüz deneyin.
• Faz sırası ölçer varsa şebekenin sırasını önceden kontrol edin; kompresör gibi makinelerde faz sırası rölesi kullanın.
• Mil ucuna tebeşir veya bantla işaret koyun; ilk çalıştırmayı bir saniyelik tıklatmayla yapın.
• Yönü mil tarafından mı fan kapağı tarafından mı okuduğunuzu not edin.
• Pompayı susuz, kompresörü uzun süre ters çalıştırmayın.
• Yön doğruysa kablolamayı fotoğraflayıp pano dokümanına ekleyin.
• Klemens kutusundaki ve panodaki tüm işler, enerji kesik ve kilitliyken yetkili bir elektrikçi tarafından yapılmalıdır.

Pompa, fan ve konveyör için uygun motorlar

Pompa ve fan uygulamalarında 2 kutuplu, redüktörlü konveyörde 4 kutuplu motorlar öne çıkar. Tüm güç ve devirler online mağazamızdaki 120 model arasında listelenir.

• DRG-90L-2 – 2,2 kW – 3000 d/d – 90L gövde, pik döküm
• DRG-100L-2 – 3 kW – 3000 d/d – 100L gövde, pik döküm
• DRG-112M-2 – 4 kW – 3000 d/d – 112M gövde, pik döküm
• DRG-132S2-2 – 7,5 kW – 3000 d/d – 132S gövde, pik döküm
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1500 d/d – 112M gövde, pik döküm
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1500 d/d – 160M gövde, pik döküm

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Trifaze motorun dönüş yönü nasıl değiştirilir?

Enerjiyi kesip kilitledikten sonra üç faz kablosundan herhangi ikisinin yeri değiştirilir. Köprüler ve toprak bağlantısı değişmez. Yıldız-üçgen devresinde değişiklik pano beslemesinde yapılır.

Motor neden birden ters dönmeye başlar?

Kendi kendine yön değiştirmez; arada bir değişiklik olmuştur. Pano, kablo, priz-fiş, jeneratör ya da şebeke tarafındaki bir iş faz sırasını değiştirmiş olabilir. Tesisteki bütün motorlar birden ters dönüyorsa sebep şebeke tarafındadır.

Ters dönen motor yanar mı?

Motor iki yönde de aynı akımı çeker; ters dönmek tek başına motoru yakmaz. Asıl risk makinededir: pompa, kompresör ve helezon zarar görebilir, pompa daha fazla zorlanırsa motor da aşırı akım çekebilir.

Motor saat yönünde mi döner?

U1-V1-W1 uçlarına L1-L2-L3 sırasıyla bağlanan motor, mil ucu tarafından bakıldığında saat yönünde döner. Fan kapağı tarafından bakınca aynı dönüş ters görünür.

Uygulamanız için doğru güç ve devri seçmekte yardım isterseniz bize yazın: +90 (542) 666 11 11, [email protected] veya iletişim sayfamız. Modelleri doğrudan Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasından inceleyebilirsiniz.