Limit şalterli ileri-geri motor kumandası, bir araba, kapı veya kızağı iki uç nokta arasında hareket ettirip her uçta motoru kendiliğinden durduran kontaktörlü devredir. İleri yönde K1, geri yönde K2 kontaktörü çeker; ileri sondaki B1 limit şalterinin NC kontağı K1 kolunu, geri sondaki B2 ise K2 kolunu keser. Hareket sona ulaşınca yalnızca ters yön butonu çalışır, böylece araba dayanağa çarpmadan durur.

Limit şalterli ileri-geri motor kumandası: K1/K2 kontaktörleri ve B1-B2 limit şalterleri

⚠ Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Temel ileri-geri devresini (iki kontaktör, mühürleme, kilitleme mantığı ve motor seçimi) trifaze motor ileri-geri çalıştırma yazısında ayrıntılı anlattık. Bu yazı aynı devreye limit şalterlerin nasıl eklendiğine, nereye bağlandıklarına ve sahada en sık yapılan hatalara odaklanıyor.

Güç devresi: iki kontaktör ve faz çevirme

Güç tarafında Q1 motor koruma şalterinden çıkan üç faz iki kontaktöre paralel dağılır. K1 fazları motora düz sırayla verir (L1→U1, L2→V1, L3→W1). K2'nin çıkışında ise L1 ile L3 yer değiştirir; L2 ortada sabit kalır. İki fazın yer değiştirmesi döner alanın yönünü ters çevirir ve motor öbür yöne döner. Dönüş yönünün neden bu şekilde değiştiğini motor dönüş yönü değiştirme yazısında bulabilirsiniz.

Limit şalterli ileri-geri güç devresi: K1 ileri, K2 geri kontaktörü ve L1-L3 faz çevirme
Şekil 1. Limit şalterli ileri-geri güç devresi: K1 ileri, K2 geri kontaktörü ve L1-L3 faz çevirme (büyüt)

İki kontaktör aynı anda kapanırsa ne olur?

K1 ve K2 aynı anda kapanırsa L1 fazı K1 üzerinden, L3 fazı K2 üzerinden aynı U1 ucuna ulaşır. Bu, iki faz arasında doğrudan kısa devredir: Q1 açar, kontaktör kontakları ark nedeniyle yanabilir veya kaynayabilir. Kaynayan bir kontak bir sonraki çalıştırmada kendiliğinden sorun çıkarır. Bu yüzden kumanda devresinde elektriksel kilitleme zorunludur; mekanik kilit ise isteğe bağlı ek bir önlemdir.

K1 ve K2 kontaktörleri aynı anda kapanırsa oluşan L1-L3 kısa devre yolu
Şekil 2. K1 ve K2 kontaktörleri aynı anda kapanırsa oluşan L1-L3 kısa devre yolu (büyüt)

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Kumanda devresi: limit şalterler nereye bağlanır?

Kumanda devresi dikey merdiven olarak çizilir: üstte L, altta N rayı. Ortak hatta sırasıyla F3 kumanda sigortası, Q1'in 13-14 yardımcı kontağı, S9 acil stop ve S0 stop butonu bulunur. Bu ortak hattan iki kol ayrılır: solda ileri (K1), sağda geri (K2). Her kolda yukarıdan aşağıya şu sıra vardır:

  1. Yön butonu (NO, 13-14) ve ona paralel kendi mühür kontağı (K1 veya K2, 13-14).
  2. O yönün son konum limit şalteri (B1 veya B2, NC 21-22).
  3. Karşı kontaktörün kilit kontağı (K2 veya K1, NC 21-22).
  4. Kontaktör bobini (A1-A2).

Kritik nokta şudur: limit şalter, mühür kontağının buton koluna yeniden birleştiği noktanın altına bağlanır. Böylece B1 açıldığında hem butondan hem mühürden gelen akım kesilir ve K1 bırakır. Limit şalter mühür kontağıyla köprülenecek şekilde bağlanırsa araba limite ulaştığı halde durmaz.

Limit şalterli ileri-geri kumanda devresi: stop, ileri ve geri butonları, mühürleme, elektriksel kilitleme ve B1-B2 limit şalterleri
Şekil 3. Limit şalterli ileri-geri kumanda devresi: stop, ileri ve geri butonları, mühürleme, elektriksel kilitleme ve B1-B2 limit şalterleri (büyüt)

S9 acil stop şemada sıradan stoptan farklı sembolle, ayrı eleman olarak gösterildi. Acil durdurma bir güvenlik fonksiyonudur; hangi kategoride, kaç kanallı ve hangi cihazlarla kurulacağı risk değerlendirmesine göre tasarlanır. Burada yalnız devredeki yerini göstermek için çizildi. Terminal adları cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Devre elemanları

KodElemanKontakGörevi
Q1Motor koruma şalteri3 ana + 13-14 NOKısa devre ve aşırı yük koruması; açınca kumandayı da keser
F3Kumanda sigortası—Kumanda devresini korur
S9Acil stopNC, kilitliGüvenlik fonksiyonu; risk değerlendirmesine göre tasarlanır
S0Stop butonuNC 11-12Her iki yönü normal şekilde durdurur
İleri / geri butonuYön butonları (ileri ve geri)NO 13-14İlgili kontaktörü çektirir
K1 / K2İleri / geri kontaktörü13-14 NO, 21-22 NCMühürleme ve karşı kola kilit
B1İleri son limit şalteriNC 21-22K1 kolunu keser
B2Geri son limit şalteriNC 21-22K2 kolunu keser

Limit şalterde zorla (pozitif) açılan NC kontak tercih edilir: kontak yapışsa bile makaraya basan kam onu mekanik olarak ayırır. Limit şalterin NO ucu (13-14) bu devrede yön kesmek için kullanılmaz; gerekirse sinyal lambası veya PLC girişi için ayrılır.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Hareket yolu ve limit şalterlerin yerleşimi

Arabaya bağlı bir kam (çarpma pabucu), hareket sonunda limit şalterin makarasına basar. B1 ileri sonda, B2 geri sonda durur. Her limit şalterin arkasında mekanik bir dayanak bulunur; bu dayanak normal çalışmada hiç temas etmemeli, yalnız son emniyet olarak kalmalıdır.

Araba veya kapı hareket yolu: B1 ileri son ve B2 geri son limit şalterleri, kam ve mekanik dayanaklar
Şekil 4. Araba veya kapı hareket yolu: B1 ileri son ve B2 geri son limit şalterleri, kam ve mekanik dayanaklar (büyüt)

Motor bıraktıktan sonra araba ataletle bir miktar daha ilerler. Limit şalter, bu durma mesafesi dayanağa ulaşmadan bitecek şekilde konumlandırılır. Yük ağırlaştıkça veya hız arttıkça durma mesafesi uzar; ayar devreye almada yüklü durumda kontrol edilir. Ağır veya hızlı hareketlerde fren ya da sürücüyle kontrollü yavaşlama ayrıca değerlendirilir.

Çalışma sırası adım adım

  1. İleri butonuna basılır: akım S9, S0, buton, B1 (kapalı) ve K2 21-22 (kapalı) üzerinden K1 bobinine ulaşır. K1 çeker, motor ileri döner.
  2. Buton bırakılır: K1 13-14 kapalı olduğu için bobin enerjili kalır (mühürleme). Aynı anda K1 21-22 açılır ve K2 kolunu kilitler.
  3. K1 çalışırken geri butonuna basılır: K2 kolu K1 21-22 tarafından kesik olduğundan hiçbir şey olmaz. Yön değiştirmek için önce S0 ile durdurmak gerekir.
  4. Kam B1'e basar: B1 21-22 açılır, K1 düşer, motor durur. K1 21-22 kapanır ve K2 kolu serbest kalır.
  5. B1 basılıyken ileri butonu: B1 açık olduğu için K1 çekemez; araba ileri sonun ötesine gidemez.
  6. Geri butonuna basılır: K2 çeker, araba geri gider; kam B1'den ayrılınca B1 kendiliğinden kapanır.
  7. Kam B2'ye basar: K2 düşer, araba geri sonda durur.
  8. S0, S9 veya Q1 açarsa: hangi yön çalışıyorsa durur ve mühür çözülür; enerji geri gelse bile motor kendiliğinden kalkmaz.
İleri, ileri son, geri ve geri son sırasında butonlar, kontaktörler ve limit şalterlerin zaman diyagramı
Şekil 5. İleri, ileri son, geri ve geri son sırasında butonlar, kontaktörler ve limit şalterlerin zaman diyagramı (büyüt)

Durum tablosu

OlayK1K2Sonuç
Enerji var, araba ortada00Duruyor
İleri butonu basılır10İleri gider
İleri butonu bırakılır10İleri devam eder (mühür)
K1 çekiliyken geri butonu10Değişmez (K1 21-22 kilidi)
Kam B1'e basar00İleri sonda durur
B1 basılıyken ileri butonu00Hareket yok
Geri butonu basılır01Geri gider, B1 serbest kalır
Kam B2'ye basar00Geri sonda durur
S0, S9 veya Q1 açar00Durur, mühür çözülür

Tabloda K1 ve K2'nin aynı satırda birlikte 1 olduğu bir durum yoktur; devrenin doğru kurulduğunu kontrol etmenin en kısa yolu budur.

Limit şalterli ileri-geri kumandada her olay için K1, K2 ve motor durumu
Şekil 6. Limit şalterli ileri-geri kumandada her olay için K1, K2 ve motor durumu (büyüt)

Mekanik kilit ve buton kilidi gerekli mi?

Elektriksel kilit (karşı kontaktörün NC 21-22 kontağı) bu devrenin olmazsa olmazıdır. İki kontaktör arasına takılan mekanik kilit ise isteğe bağlıdır: bir kontaktörün kontağı kaynasa ya da bobin mekanik olarak sıkışsa bile diğerinin kapanmasını fiziksel olarak engeller. Yön butonlarının NC kontaklarını çapraz bağlamak (buton kilidi) da yapılabilir, ancak elektriksel kilidin yerini tutmaz. Hangi önlemin gerektiği uygulamanın risk değerlendirmesiyle belirlenir.

Motor tam durmadan ters yöne geçmek hem mekanizmayı hem kontaktörleri zorlar. Sık yön değiştiren uygulamalarda kontaktörün bu kullanım kategorisine uygun seçilmesi gerekir; boyutlandırma için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracını ve motor akım tablosunu kullanabilirsiniz.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
Araba limite gelince durmuyorLimit şalter mühür kontağıyla köprülenmiş ya da NO ucu (13-14) bağlanmış
İleri sonda durmuyor, geri sonda ileri butonu çalışmıyorB1 ile B2 yer değiştirmiş; ileri limit K2 koluna bağlanmış
İleri butonu arabayı geri götürüyor ve limitte durmuyorMotor faz sırası ters; araba yanlış yöne gidip öbür kolun limitine çarpıyor
Yön değişiminde Q1 açıyorKilit kontağı yok veya NC yerine NO kullanılmış; motor durmadan ters yöne geçiliyor
Butonu bırakınca motor duruyorMühür kontağı yanlış (NC kullanılmış) veya butona paralel değil
Hiçbir buton çalışmıyorF3 atık, S9 kilitli, Q1 13-14 açık veya araba limitte ve yanlış yön butonuna basılıyor

Üçüncü satır özellikle tehlikelidir: motor bağlantısı ters yapılmışsa ileri butonu arabayı B2'ye doğru götürür, B2 ise yalnız K2 kolunda olduğundan K1'i durdurmaz ve araba mekanik dayanağa çarpar. Bu yüzden devreye almada önce limit şalterlere uzak bir noktada kısa bir yön testi yapılır, ardından her limit şalter elle basılarak ilgili kontaktörün düştüğü doğrulanır.

Uygulama ve motor seçim örnekleri

  • Sürgülü bahçe kapısı veya kayar pano: 0,75–1,5 kW, 1500 d/d motor ve dişli aktarma ile hafif yükler. Rüzgâr yükü ve kapı ağırlığı mutlaka hesaba katılır.
  • Raylı taşıma arabası veya besleme kızağı: 1,5–3 kW aralığında motorlar sık görülür; kalkış sayısı yüksekse motorun ısınması ve soğuması dikkate alınır.
  • Ağır transfer arabası: 4 kW ve üstü güçlerde durma mesafesi uzayacağı için fren veya kontrollü yavaşlama ile birlikte düşünülür.

Koruma tarafında Q1 motor koruma şalteri ile termik röle arasındaki farkı termik röle ve motor koruma şalteri yazısında karşılaştırdık. Mühürleme mantığının başka bir uygulaması için yıldız üçgen kumanda devresi yazısına bakabilirsiniz.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Limit şalterli ileri-geri uygulamalar için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze asenkron motorlar IP55 koruma sınıflı, F sınıfı yalıtımlıdır ve ileri-geri kontaktör devresiyle kullanılabilir. Kontaktör, limit şalter, buton ve motor koruma şalteri DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devirler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Limit şalterin NO mu NC mi kontağı kullanılır?

NC (21-22) kontağı kullanılır ve ilgili kontaktörün koluna seri bağlanır. Böylece kablo koparsa ya da kontak açılırsa da motor durur; arıza güvenli yönde sonuçlanır.

Araba limitteyken neden ileri butonu çalışmıyor?

Bu doğru davranıştır. B1 basılı kaldıkça K1 kolu açıktır; araba yalnız geri butonuyla limitten uzaklaştırılabilir.

Elektriksel kilit varken mekanik kilide gerek var mı?

Elektriksel kilit zorunludur. Mekanik kilit, kontak kaynaması veya mekanik sıkışma gibi durumlara karşı ek bir önlemdir ve risk değerlendirmesine göre eklenir.

Limit şalterden sonra ayrıca bir emniyet gerekir mi?

Her uçta mekanik dayanak bulunmalıdır. Riskin yüksek olduğu sistemlerde limitin biraz ötesine, kumandanın ortak hattını kesen ikinci bir son emniyet şalteri de konabilir.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)