İki motoru sırayla çalıştırmak için ikinci motorun kontaktör bobini koluna birinci motorun kontaktöründen alınan bir NO yardımcı kontak seri bağlanır. Böylece K1 çekmeden K2 hiçbir şekilde enerjilenemez; M1 aşırı yükten durursa M2 de kendiliğinden durur. Sıra elle iki ayrı start butonuyla ya da bir zaman rölesiyle otomatik olarak kurulabilir.

İki motoru sırayla çalıştırma kumanda devresi: K1, K2 kontaktörleri, Q1, Q2 motor koruma şalterleri ve zaman rölesi

⚠ Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yapı en çok konveyör hatlarında, besleyici–kırıcı ikililerinde, fan–brülör ya da yağlama pompası–ana tahrik gibi “önce biri, sonra öteki” ilişkisi olan makinelerde kullanılır. Aşağıda güç devresi, iki ayrı kumanda çözümü, zaman diyagramı, durum tablosu ve iki bantlı bir konveyör örneği şemalarla anlatılıyor.

Sıralı çalıştırma neden gerekir?

İki motor aynı anda kalkarsa iki sorun ortaya çıkar. Birincisi süreçle ilgilidir: Besleyen bant, malzemeyi taşıyacak bant henüz dönmeden çalışırsa malzeme aktarma noktasında yığılır, bant kayar veya taşar. İkincisi şebekeyle ilgilidir: Doğrudan yol verilen her asenkron motor kalkışta anma akımının birkaç katını çeker; iki motorun kalkış akımı üst üste binince besleme gerilimi daha fazla düşer ve koruma elemanları gereksiz yere açabilir. Kademeli kalkış bu iki sorunu birlikte çözer: Önce M1 kalkar ve akımı normale iner, ardından M2 devreye girer.

Burada asıl önemli olan, sıranın yalnızca operatörün dikkatine bırakılmamasıdır. Sıra şartı kumanda devresine elektriksel olarak yerleştirilir; yanlış butona basılsa bile M2, M1 çalışmadan dönmez.

Güç devresi: her motorun ayrı koruması ve kontaktörü

Güç tarafında iki motor birbirinden bağımsızdır. M1, Q1 motor koruma şalteri ve K1 kontaktörü üzerinden; M2 ise Q2 ve K2 üzerinden beslenir. Her şalter kendi motorunun etiketindeki anma akımına göre seçilip ayarlanır. Ortak bir termik ya da ortak bir şalter kullanmak doğru değildir: Küçük motorun aşırı yükü büyük motorun akımı içinde kaybolur ve fark edilmez. Q1 ile termik röle arasındaki farkı termik röle ile motor koruma şalteri karşılaştırması yazısında bulabilirsiniz.

İki motorun sıralı çalıştırılması için güç devresi: her motor kendi Q motor koruma şalteri ve K kontaktörü ile beslenir.
Şekil 1. İki motorun sıralı çalıştırılması için güç devresi: her motor kendi Q motor koruma şalteri ve K kontaktörü ile beslenir. (büyüt)

Q1 ve Q2’nin yardımcı kontağı (13-14) kumanda devresine alınır. Şalter açtığında bu kontak da açılır ve ilgili kontaktör bobini enerjisiz kalır; sıralı çalıştırmanın “M1 durunca M2 de dursun” mantığı bu kontak üzerinden başlar.

Devrede kullanılan elemanlar

ElemanTipiGörevi
Q1, Q2Motor koruma şalteriKısa devre ve aşırı yük koruması; 13-14 yardımcı kontağı kumandaya gider
K1, K2KontaktörM1 ve M2’yi şebekeye bağlar; 13-14 mühürleme, K1 23-24 sıra şartı
F1Kumanda sigortası230 V AC kumanda devresini korur
S0Stop butonu (NC)İki motoru birlikte durdurur
S11, S22Start butonları (NO)S11 M1’i, S22 M2’yi başlatır (elle sıralı devre)
S21Stop butonu (NC)Yalnız M2’yi durdurur
KT1Çekmede gecikmeli zaman rölesiOtomatik devrede M2’nin devreye gireceği anı belirler

Çözüm 1: Elle sıralı başlatma (K1 kontağı K2 kolunda)

İlk çözümde operatör iki ayrı start butonu kullanır. M1 kolu klasik bir start-stop devresidir: S0, Q1 13-14, S11 ve paralelindeki K1 13-14 mühürleme kontağı, en altta K1 bobini. M2 kolunda ise S21 stop, S22 start ve K2 13-14 mühürlemenin ardından K1’in ikinci yardımcı kontağı K1 23-24 seri bağlıdır. Bu kontak kırmızı çizilmiştir; sıra şartını o kurar.

Elle sıralı başlatma kumanda devresi: K1 23-24 kontağı K2 kolunda seri olduğu için M2 yalnız M1 çalışırken çalışır.
Şekil 2. Elle sıralı başlatma kumanda devresi: K1 23-24 kontağı K2 kolunda seri olduğu için M2 yalnız M1 çalışırken çalışır. (büyüt)

Çalışma adım adım şöyledir:

  1. S22’ye önce basılırsa: K1 23-24 açık olduğu için K2 bobinine gerilim ulaşmaz. M2 kalkmaz.
  2. S11’e basılınca: K1 çeker, 13-14 ile mühürlenir, M1 döner. Aynı anda K1 23-24 kapanır ve M2 kolu “hazır” olur.
  3. S22’ye basılınca: K2 çeker, 13-14 ile mühürlenir, M2 döner.
  4. S21’e basılınca: Yalnız K2 bırakır; M1 çalışmaya devam eder.
  5. S0’a basılınca veya Q1 açınca: K1 bırakır, K1 23-24 açılır, K2 de bırakır. İki motor birlikte durur.
  6. Q2 açınca: Yalnız M2 durur; M1 malzemeyi boşaltmaya devam eder.

Dikkat edilecek nokta: K1 23-24 mühürleme kontağının dışında, K2 bobinine giden ortak yolda olmalıdır. Kontak yalnız S22’nin yanına konursa K2 mühürlendikten sonra M1’in durması M2’yi durdurmaz.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Çözüm 2: Zaman rölesiyle otomatik kademeli kalkış

İkinci çözümde tek bir start butonu vardır ve M2’nin ne zaman devreye gireceğine zaman rölesi karar verir. Ortak seri yolda S0, Q1 13-14 ve Q2 13-14 bulunur; bu sayede iki şalterden biri açıldığında hat tamamen durur. S11 ile K1 çeker ve mühürlenir. K1’in çıkış noktasından iki kol ayrılır: biri K2 21-22 üzerinden KT1 bobinine, diğeri KT1 17-18 (paralelinde K2 13-14) ve K1 23-24 üzerinden K2 bobinine gider.

Zaman rölesiyle otomatik kademeli kalkış: S11 ile K1 ve KT1 çeker, KT1 süresi dolunca K2 devreye girer.
Şekil 3. Zaman rölesiyle otomatik kademeli kalkış: S11 ile K1 ve KT1 çeker, KT1 süresi dolunca K2 devreye girer. (büyüt)

S11’e basıldığı anda K1 ve KT1 birlikte enerjilenir. KT1’in ayarlı süresi dolunca 17-18 kontağı kapanır, K2 çeker ve kendi 13-14 kontağıyla mühürlenir. K2 çekince 21-22 kontağı açılır ve zaman rölesini enerjisiz bırakır; röle gereksiz yere enerjili kalmaz. Süre, M1’in kalkışını tamamlaması ve bandın malzemeyi taşıyacak hıza ulaşması için gereken zamana göre seçilir. Kesin bir değer yoktur; motorun yüküne ve makinenin ataletine göre devreye almada belirlenir. Bu tür zaman rölesi kullanımının bir başka örneği yıldız üçgen kumanda devresi yazısındadır.

Terminal adları (A1-A2, 15-16-18, 17-18 gibi) cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

Zaman diyagramı ve durum tablosu

Zaman diyagramı otomatik devrenin davranışını tek bakışta gösterir: t0 anında S11’e kısa basılır, K1 ve KT1 yükselir; t0 + t anında KT1 düşer, K2 yükselir. Q1 açtığı anda K1 ve K2 aynı çizgide birlikte düşer.

Sıralı kalkış zaman diyagramı: M1 önce çalışır, t süresi sonra M2 devreye girer, Q1 açınca iki motor birlikte durur.
Şekil 4. Sıralı kalkış zaman diyagramı: M1 önce çalışır, t süresi sonra M2 devreye girer, Q1 açınca iki motor birlikte durur. (büyüt)
DurumK1 / M1K2 / M2Açıklama
Hazır, start yokKapalıKapalıQ1 ve Q2 kurulu, devre beklemede
S11 basıldı, süre işliyorÇalışıyorKapalıKT1 enerjili, M1 hızlanıyor
Süre dolduÇalışıyorÇalışıyorKT1 enerjisiz, K2 kendini mühürledi
Q1 veya Q2 açtıKapalıKapalıOrtak seri yol kesildi
S0 basıldıKapalıKapalıYeniden kalkış için S11 gerekir
Sıralı çalıştırma durum tablosu: hazır, kalkış, süre dolumu, aşırı yük ve arıza durumlarında K1, KT1 ve K2 konumları.
Şekil 5. Sıralı çalıştırma durum tablosu: hazır, kalkış, süre dolumu, aşırı yük ve arıza durumlarında K1, KT1 ve K2 konumları. (büyüt)

Konveyör hattı örneği: boşaltma bandı önce

İki bantlı bir hatta bunkerden gelen malzemeyi B2 besleme bandı alır ve B1 boşaltma bandına döker; B1 de malzemeyi siloya taşır. Kalkış sırası akışın tersinedir: Önce akış yönündeki son bant (B1, M1) çalışır, sonra onu besleyen bant (B2, M2). Duruşta sıra akış yönündedir: Önce besleme kesilir (M2 durur), B1 üzerindeki malzeme boşaldıktan sonra M1 durdurulur. Elle sıralı devrede bu, önce S21 sonra S0 demektir.

İki bantlı konveyör hattı örneği: boşaltma bandı M1 önce kalkar, besleme bandı M2 sonra; duruş ters sırada yapılır.
Şekil 6. İki bantlı konveyör hattı örneği: boşaltma bandı M1 önce kalkar, besleme bandı M2 sonra; duruş ters sırada yapılır. (büyüt)

M1 arızayla durursa sıra şartı M2’yi de durdurur; böylece duran B1 bandının üzerine malzeme yığılmaz. Hat ikiden fazla banttan oluşuyorsa aynı mantık zincir şeklinde sürdürülür: Her kontaktörün bobin koluna, akış yönünde kendisinden sonra gelen bandın kontaktör kontağı seri bağlanır. Tersine çalışması gereken bantlar varsa ileri-geri kontaktör bağlantısı ayrıca kurulur.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
M2, M1 çalışmadan da kalkıyorK1 kontağı NC uçlara (21-22) bağlanmış ya da K2 koluna hiç konmamış
M1 durunca M2 çalışmaya devam ediyorK1 23-24 yalnız S22’ye paralel/seri konmuş, K2 mühürleme yolunun dışında kalmış
M2 hiç çekmiyorK1 23-24 köprüsü eksik, KT1 süresi çok uzun ya da KT1 17-18 yerine NC uç kullanılmış
K2 çekip hemen bırakıyorK2 13-14 mühürleme kontağı bağlanmamış; KT1 bırakınca kol kesiliyor
Q2 açınca iki motor da duruyorOtomatik devrede bu normaldir (Q2 ortak yolda); istenmiyorsa Q2 13-14 yalnız K2 koluna alınır

Koruma ve motor seçimi

Q1 ve Q2 her motorun kendi etiketindeki anma akımına göre seçilir ve ayarlanır; iki motorun gücü farklıysa ayarları da farklıdır. Akım değeri için motor akım tablosu, şalter ve kontaktör boyu için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracı, besleme kablosu için motor kablo kesiti hesaplama sayfası kullanılabilir. Tek bir kontaktör boyu ya da kablo kesiti her hat için geçerli değildir; mesafe, ortam ve döşeme şekli sonucu değiştirir.

Konveyörlerde M1 genellikle M2’den biraz büyük seçilir, çünkü boşaltma bandı hem kendi yükünü hem de besleme bandından gelen malzemeyi taşır. Kontaktör, motor koruma şalteri, buton ve zaman rölesi DRG’de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun.

Sık sorulan sorular

K1’in hangi kontağı K2 koluna bağlanır?

Boştaki bir NO yardımcı kontak (çoğunlukla 23-24 ya da 43-44) kullanılır. 13-14 mühürlemede kullanıldığı için ikinci bir NO kontak gerekir; kontaktörde yoksa üstüne yardımcı kontak bloğu takılır.

M2 durunca M1 de dursun istersem ne yapmalıyım?

Bu durumda K1 bobin koluna K2’den bir NO kontak eklenemez, çünkü M1 hiç kalkamaz. Bunun yerine Q2 13-14 kontağı M1’in seri yoluna alınır; M2 aşırı yükten açarsa iki motor birlikte durur. Otomatik devre bunu zaten yapar.

Zaman rölesinin süresi kaç saniye olmalı?

Sabit bir değer yoktur. Süre, M1’in kalkışını tamamlayıp akımının normale inmesi ve bandın taşıma hızına ulaşması için gereken zamana göre devreye almada belirlenir.

İki motoru tek kontaktörle sırayla çalıştırabilir miyim?

Hayır. Tek kontaktör iki motoru aynı anda bağlar ve ayrı koruma da mümkün olmaz. Her motor için ayrı kontaktör ve ayrı koruma gerekir.

Acil durdurma nereye konur?

Acil durdurma sıradan stop butonu gibi seri eklenmiş bir kontak olarak düşünülmemelidir. Güvenlik fonksiyonu risk değerlendirmesine göre tasarlanır.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Sıralı çalışan konveyör ve besleyiciler için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Bant konveyörü ve besleyici tahriklerinde sık kullanılan güç aralığındaki 1500 d/d trifaze IEC motorlardan birkaç örnek aşağıdadır. Tüm seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)