Motor Rulman Arızası Nasıl Anlaşılır? Ses ve Titreşim Belirtileri

Motor rulman arızası sahada en çok üç işaretle anlaşılır: devirle birlikte yükselen uğultu ya da hırıltı, rulman tarafındaki kapağın öbür kapaktan belirgin biçimde daha sıcak olması ve elle hissedilen veya ölçülen titreşim artışı. Motoru durdurup enerjisini kilitledikten sonra mili elle çevirdiğinizde pürüz, takılma ya da yukarı-aşağı boşluk hissediyorsanız rulman büyük olasılıkla ömrünü tamamlamıştır.

Bu belirtiler bir gecede ortaya çıkmaz. Başta yalnızca sessiz bir ortamda duyulan ince bir ses vardır; haftalar içinde sıcaklık ve titreşim eklenir, en sonda mil sürtmeye başlar ve rotor statora değerek sargıyı da yakabilir. Erken yakalanan arıza çoğu zaman yalnızca rulman değişimiyle kapanır, geç kalınırsa motorun kendisi gider. Yenisini düşünüyorsanız gövde ve mil ölçüsü aynı modelleri Elektrik Motoru Online Satın Al sayfasında karşılaştırabilirsiniz.

Rulman çeşitleri, genel arıza belirtileri ve gresleme periyodu sitemizde ayrı yazılarda anlatıldı: Elektrik Motorlarında Rulman Tipleri ve Seçimi, Elektrik Motorunda Rulman Arızası Belirtileri ve Nedenleri ve Rulman Greslemesi ve Yağlama Periyodu. Bu yazı ise bakımcının sahada izleyeceği teşhis adımlarına ve hangi gövdede hangi rulmanın bulunduğunu gösteren tabloya odaklanıyor.

Sahada Adım Adım Teşhis Sırası

Aşağıdaki sıra, ölçü aleti az olan bir atölyede bile yarım saat içinde net bir karar vermenizi sağlar. Mekanik kontrollerden önce motorun enerjisini kesin, şalteri kilitleyip etiketleyin; elektrik panosunda yapılacak her işi yetkili bir elektrikçiye bırakın.

1. Çalışırken dinleyin: sesin hangi kapaktan (mil ucu / fan tarafı) geldiğini belirleyin.
2. Enerjiyi kesip dinlemeye devam edin: motor boşa dönerken ses aynen sürüyorsa kaynak mekaniktir; ses enerji kesildiği anda kesiliyorsa sorun büyük olasılıkla elektriksel ya da manyetiktir.
3. Kapak sıcaklıklarını karşılaştırın: ön ve arka rulman yuvasını aynı noktadan ölçün.
4. Titreşimi üç yönde kontrol edin: yatay, düşey ve eksenel.
5. Yükü ayırın: kaplini veya kayışı söküp motoru boşta çalıştırın; belirti kayboluyorsa sorun tahrik edilen makinede ya da hizadadır.
6. Mili elle kontrol edin: çevirme, radyal ve eksenel oynatma.
7. Akımı ölçün: etiket akımıyla karşılaştırın.

Sesten Teşhis: Uğultu, Tıkırtı ve Cızırtı

Ses dinlemek için endüstriyel steteskop kullanın; yoksa uzun bir tornavidanın ucunu rulman yuvasına dayayıp sapını kulağınıza yaklaştırarak aynı sonucu alırsınız. Fan kapağına değil, rulmanın oturduğu kapak göbeğine dokunun ve iki tarafı sırayla dinleyin. Dönen parçalara saç, kıyafet ya da elinizle yaklaşmayın.

Fan tarafından gelen ses her zaman rulman demek değildir: kırık fan kanadı veya fan kapağına sürten bir pervane de benzer tıkırtı yapar. Fan kapağını söküp fanı gözle kontrol etmek bu ihtimali iki dakikada eler.

Sıcaklık, Titreşim ve Mil Boşluğu Kontrolü

Sıcaklık

Kızılötesi termometreyle ön ve arka rulman yuvasını aynı yükte ölçün. Sağlam bir motorda iki kapak birbirine yakın sıcaklıktadır; arızalı rulmanın bulunduğu kapak belirgin şekilde ayrışır. Tek bir ölçümden çok, aynı motorun haftalık ölçümlerini bir deftere yazıp eğilimi izlemek daha güvenilirdir. Sargı tarafındaki genel ısınma ise rulmandan değil, aşırı yük veya faz dengesizliğinden de gelebilir; bu yüzden akım ölçümüyle birlikte değerlendirin.

Titreşim ve dönme frekansı

Titreşim ölçer varsa önce motorun dönme frekansını bilin: nominal devir ÷ 60. Örneğin 1460 d/d dönen DRG-132S-4 için bu değer yaklaşık 24,3 Hz, 2930 d/d dönen DRG-132S1-2 için yaklaşık 48,8 Hz'dir. Titreşim tam bu frekansta yoğunlaşıyorsa daha çok dengesizlik veya kaplin ayarsızlığı akla gelir; rulman hasarı ise dönme frekansının tam katı olmayan, daha yüksek frekanslarda ve genellikle "gürültülü" bir spektrumla kendini gösterir. Ayrıntılı spektrum yorumu için titreşim analizi yapan bir ekipten destek alın.

Mil boşluğu

Motor kilitliyken mil ucunu iki elle tutup yukarı-aşağı ve ileri-geri oynatın. Rulmanlı motorlarda gözle görülür radyal boşluk olmamalıdır. Eksenel yönde küçük bir hareket tasarım gereği olabilir; bu konu Motorda Eksenel Boşluk ve Yatak Yükü yazısında açıklanmıştır. Mili çevirirken bir noktada takılıyor, sonra boşalıyorsa bilezik yüzeyi hasarlıdır.

Rulmanı Bozan Asıl Sebebi Bulmadan Değiştirmeyin

Sebebi giderilmeyen bir rulman arızası yenisinde de tekrar eder. Sahada en sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Kaplin ayarsızlığı: motor ve makine mili aynı eksende değilse rulman sürekli yan yük taşır. Komparatör veya lazer hizalama ile kontrol edin; montaj kaynaklı titreşim için Doğru Montajla Titreşimi ve Erken Arızayı Önleyin yazısına bakın.
• Aşırı kayış gerginliği: kasnaklı tahrikte gereğinden gergin kayış, mil ucundaki rulmanı hızla bitirir. Kasnağın mil omzuna yakın oturduğundan emin olun.
• Yağlama hatası: gresörlüklü rulmana fazla gres basmak da, hiç basmamak da ısınmaya yol açar. ZZ tipi (iki yanı metal kapaklı) rulmanlar ömürlük greslenmiştir, dışarıdan yağlanmaz.
• Mil akımı: frekans sürücüsüyle çalışan motorlarda mil üzerinden akan akım bilezikte çizgili iz (fluting) bırakır. Belirti genellikle yeni sürücü takıldıktan sonra başlayan tiz bir sestir. Önlemler Mil Gerilimi ve Rulman Akımı Hasarı yazısında.
• Su, toz ve yıkama: basınçlı suyla yıkanan veya tozlu ortamdaki motorlarda keçe ve kapak sızdırmazlığını kontrol edin.
• Hatalı montaj: kaplin ya da kasnağı mile çekiçle çakmak bilyelerde iz bırakır; çektirme ve ısıtma yöntemiyle takın.

Gövdeye Göre Rulman Tablosu (DRG Katalog Verisi)

Yedek rulman sipariş etmeden önce numarayı motor etiketinden okuyun; etikette yoksa gövde boyutundan katalogdan bulun. Aşağıdaki tablo mağazamızdaki modellerin veri dosyasından derlendi ve gövde başına katalogda verilen rulman tanımını gösteriyor. Etiket veya katalogda ön (mil tarafı) ve arka (fan tarafı) rulman ayrı yazıyorsa ikisini ayrı not edin.

Tabloyu okurken iki noktaya dikkat edin. Birincisi, 180 ve üzeri gövdelerde aynı gövdenin 2 kutuplu versiyonu ile 4-6 kutuplu versiyonunda farklı rulman ve mil çapı olabilir; 280S'de 2 kutupta 6314-C3, 4 ve 6 kutupta 6317-C3 bulunması buna örnektir. İkincisi, numaranın sonundaki ekler önemlidir: ZZ iki yanı metal kapaklı rulmanı, C3 ise normalden büyük iç boşluğu ifade eder. Ekleri farklı bir rulman takmak, ölçü tutsa bile ısınmaya ya da erken arızaya yol açabilir.

Akım Ölçümü Teşhise Nasıl Yardım Eder?

Rulman sıkıştıkça motorun yenmesi gereken sürtünme momenti artar ve aynı iş yükünde çekilen akım yükselir. Pens ampermetreyle üç fazı ölçüp etiket akımıyla karşılaştırın. Örneğin 380 V'ta DRG-132S-4 için katalog akımı 11,2 A, DRG-160M-4 için 21,5 A'dir. Önceki ölçümlere göre yükseliş varsa ve yük değişmediyse mekanik sürtünmeyi şüpheli listesine ekleyin. Üç faz arasında belirgin fark varsa sorun rulmandan çok besleme ya da sargı tarafındadır. Diğer güçlerin akım değerleri için motor akım tablosu aracını kullanabilirsiniz.

Rulman mı Değişmeli, Motor mu?

Küçük ve orta gövdelerde rulman değişimi çoğu zaman yeterlidir; ancak aşağıdaki durumlardan biri varsa motor değişimini ciddi olarak değerlendirin:

• Rulman yuvası (kapak göbeği) aşınmış, rulman yuvasında elle dönüyor.
• Mil ucunda ezik, çapak veya rulman oturma yüzeyinde aşınma var.
• Rotor statora sürtmüş; statorda parlak sürtünme izi görülüyor.
• Rulman ısınması sonucu sargı yalıtımı zarar görmüş, motor sigorta veya kaçak akım rölesi attırmaya başlamış.
• Aynı motorda kısa aralıklarla tekrarlayan rulman arızası var ve sebep giderilemiyor.
• Arıza duruşunun üretime maliyeti, yedek motoru rafta tutmaktan büyük.

Yeni motor seçerken eski motorun IEC gövdesini, mil çapını (D) ve montaj şeklini aynı tutmak, kaplin ve şase değişikliği gerektirmeden takmanızı sağlar. Bağlantı ve koruma ayarı için termik, sigorta ve kontaktör seçim aracı yardımcı olur.

Bu Gövdelerdeki Motorlar

• DRG-90L-4 – 1,5 kW – 1445 d/d – 90L pik döküm (6205-ZZ-C3)
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1450 d/d – 112M alüminyum (6206-ZZ-C3)
• DRG-132S-4 – 5,5 kW – 1460 d/d – 132S pik döküm (6208-ZZ-C3)
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1465 d/d – 160M pik döküm (6309-C3)
• DRG-180M-4 – 18,5 kW – 1470 d/d – 180M pik döküm (6311-C3)

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Motor rulmanı bozulursa ne olur?

Önce ses ve ısınma artar, ardından titreşim yükselir. Müdahale edilmezse rulman dağılır, mil kilitlenebilir veya rotor statora sürterek sargıyı yakar. Bu noktadan sonra genellikle motor değişimi gerekir.

Rulman sesi ile elektrik sesi nasıl ayırt edilir?

Motor çalışırken enerjiyi kesin. Ses aynı anda kesiliyorsa kaynak elektriksel ya da manyetiktir; motor boşa dönerken ses devirle birlikte yavaşlayarak sürüyorsa kaynak rulman veya başka bir mekanik parçadır.

Motor rulman numarası nereden bulunur?

Önce motor etiketine bakın. Etikette yoksa IEC gövde boyutunu (ör. 132S) etiketten okuyup yukarıdaki tablodan veya üretici katalogundan bulabilirsiniz. Ön ve arka rulman farklıysa iki numarayı da not edin.

Rulman arızası motorun akımını artırır mı?

Evet, rulman sıkıştıkça sürtünme artar ve aynı yükte akım yükselir. Ancak akım artışı aşırı yük, düşük gerilim veya faz dengesizliğinden de olabilir; tek başına kanıt sayılmaz, ses ve sıcaklıkla birlikte değerlendirilmelidir.

Gövdenize uygun yedek motor için online mağazamızdaki 120 model arasından seçim yapabilir ya da +90 (542) 666 11 11 numaralı telefondan, [email protected] adresinden veya iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.