Zaman rölesiyle gecikmeli motor çalıştırmada start butonuna basıldığında motor hemen kalkmaz; önce çekmede gecikmeli (on-delay) zaman rölesi KT enerjilenir, ayarlanan süre dolunca KT'nin gecikmeli NO kontağı kapanır ve K1 kontaktörü motoru şebekeye bağlar. Devreyi ayakta tutan mühürleme, süre dolmadan stop verilirse K1'in hiç çekmemesini sağlar. Bu yazıda güç devresi, kumanda devresi, zaman diyagramı ve iki gerçek uygulama şemasıyla anlatılıyor.

Zaman rölesiyle gecikmeli motor çalıştırma panosu ve trifaze motor

⚠ Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Gecikmeli çalıştırma ne işe yarar?

Bazı makinelerde motorun, komut verildiği anda değil, bir hazırlık süresinden sonra dönmesi istenir. Tipik nedenler şunlardır: bir yardımcı ekipmanın (fan, yağlama, soğutma) önce rejime girmesi, çevredeki kişilerin ışık veya sesle uyarılması, aynı panodaki birkaç motorun kalkış akımlarının üst üste binmemesi. Bu işi tek bir çekmede gecikmeli zaman rölesi yapar. Güç devresinde değişen bir şey yoktur; değişen, K1 bobinine enerjinin ne zaman geleceğidir.

Zaman rölesinin motor kalkışındaki başka bir kullanımı, yıldızdan üçgene geçiş anını belirlemektir. O devre üç kontaktör ve kilitleme içerdiği için ayrı ele alınır; ayrıntısı yıldız üçgen kumanda devresi yazısındadır. Burada tek kontaktörlü, doğrudan yol verilen bir motoru konu alıyoruz.

Güç ve kumanda devresi

Güç devresi: zaman rölesi burada yer almaz

Güç devresi sıradan bir direkt yol verme devresidir. L1, L2, L3 fazları Q1 motor koruma şalterinden geçer, K1 kontaktörünün ana kontaklarına (1-2, 3-4, 5-6) girer, F2 termik rölesinin ısıl elemanlarından geçerek motorun U1, V1, W1 uçlarına ulaşır. Motor gövdesi PE'ye bağlanır. KT zaman rölesi motor akımı taşımaz; yalnız K1 bobinini kumanda eder.

Gecikmeli motor çalıştırmada güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze motor.
Şekil 1. Gecikmeli motor çalıştırmada güç devresi: Q1 motor koruma şalteri, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze motor. (büyüt)

Q1, F2, K1 ve kablo kesiti, motor etiketindeki anma akımına göre seçilir. Başlangıç noktası için motor akım tablosu ve termik, sigorta ve kontaktör seçim aracı kullanılabilir; kontaktör boyunun mantığı motor panosunda kontaktör seçimi yazısında anlatılıyor.

Kumanda devresi elemanları

Kumanda devresi 230 V AC ile beslenen dikey bir merdivendir: üstte L rayı, altta N rayı. Seri zincirde kumanda sigortası, termik kontağı ve stop butonu bulunur. Start butonu ile mühür kontağı paralel bağlanır ve ortak bir ara noktayı besler. Bu noktadan dört kol iner.

ElemanKontak / uçGörevi
F3Kumanda sigortasıKumanda devresini kısa devreye karşı korur
F2NC 95-96Aşırı yükte açar, tüm kumandayı keser
S0 stop butonuNC 11-12Basılınca devreyi açar
Start butonuNO 13-14Basılınca KA1 ve KT bobinlerini enerjiler
KA1Bobin A1-A2 + NO 13-14Yardımcı röle; start bırakılınca devreyi mühürler
KTBobin A1-A2 + gecikmeli NO 15-18Süreyi sayar, süre sonunda K1 kolunu kapatır
K1Bobin A1-A2 + NC 21-22Motoru şebekeye bağlar; NC kontağı bekleme lambasını söndürür
H1Lamba“Süre sayılıyor, motor birazdan kalkacak” bilgisini verir
Çekmede gecikmeli zaman rölesi KT ile kumanda devresi: KA1 mühürler, KT 15-18 süre dolunca K1 bobinini enerjiler.
Şekil 2. Çekmede gecikmeli zaman rölesi KT ile kumanda devresi: KA1 mühürler, KT 15-18 süre dolunca K1 bobinini enerjiler. (büyüt)

Mühürleme için K1'in değil, ayrı bir yardımcı rölenin (KA1) kontağı kullanılır. Sebebi basittir: K1 ancak süre dolunca çeker; mühür K1'e bağlı olsaydı, operatör start butonunu süre boyunca basılı tutmak zorunda kalırdı. KA1 butona basıldığı anda çekip kendini tutar, KT de bu sırada sayar. Uç numaraları cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Çalışma sırası adım adım

  1. Start butonuna basılır: Akım F3, F2 95-96 ve stop butonundan geçerek ara noktaya ulaşır. KA1 ve KT bobinleri aynı anda enerjilenir. K1'in 21-22 NC kontağı kapalı olduğu için H1 yanar.
  2. Buton bırakılır: KA1 13-14 kapanmış olduğundan ara nokta beslenmeye devam eder; KT saymayı sürdürür. Motor hâlâ durmaktadır.
  3. Süre dolar: KT 15-18 kapanır, K1 bobini enerjilenir, ana kontaklar kapanır ve motor kalkar. K1 21-22 açılır, H1 söner.
  4. Stop butonuna basılır: Seri zincir açılır; KA1, KT ve K1 birlikte bırakır. KT sıfırlanır.
  5. Termik açar: F2 95-96 açılır, etki stop butonuyla aynıdır. Termik resetlenmeden yeni start verilse bile devre beslenmez.
  6. Elektrik kesilip geri gelir: Mühür çözüldüğü için motor kendiliğinden kalkmaz; yeni bir start komutu gerekir.

Zaman diyagramı ve durum tablosu

Diyagramda iki çevrim görülüyor. İlkinde süre dolar ve motor çalışır. İkincisinde operatör süre bitmeden stop verir; KT kontağı hiç kapanmaz, K1 çekmez ve sonraki start süreyi baştan sayar.

Start butonu, KA1, KT bobini, KT 15-18 kontağı, K1 ve H1 lambasının zamana göre durumu; süre dolmadan stop verilirse K1 çekmez.
Şekil 3. Start butonu, KA1, KT bobini, KT 15-18 kontağı, K1 ve H1 lambasının zamana göre durumu; süre dolmadan stop verilirse K1 çekmez. (büyüt)
DurumKA1 / KT bobiniKT 15-18K1 / motor
BeklemedeEnerjisizAçıkBırakmış / duruyor
Start basıldı, süre sayılıyorEnerjiliAçıkBırakmış / duruyor (H1 yanık)
Süre dolduEnerjiliKapalıÇekmiş / çalışıyor
Stop veya termik açtıEnerjisizAçık (sıfırlandı)Bırakmış / duruyor

Çekmede ve bırakmada gecikmeli farkı

Çekmede gecikmeli (on-delay) rölede gecikme, bobine enerji geldiği anda başlar; kontak süre sonunda kapanır, enerji kesilince hemen açılır. Bırakmada gecikmeli (off-delay) rölede ise tersi olur: kontak komutla birlikte hemen kapanır, gecikme komut kalktıktan sonra başlar ve kontak süre sonunda açılır. Sembolde fark, kontağa bağlı yarım dairenin yönüyle gösterilir.

Çekmede gecikmeli (on-delay) ve bırakmada gecikmeli (off-delay) zaman rölesi kontaklarının sembol ve zaman davranışı karşılaştırması.
Şekil 4. Çekmede gecikmeli (on-delay) ve bırakmada gecikmeli (off-delay) zaman rölesi kontaklarının sembol ve zaman davranışı karşılaştırması. (büyüt)

“Motor durduktan sonra fan bir süre daha dönsün” gibi bir istek bırakmada gecikmeli röle gerektirir; bu yazıdaki “motor bir süre sonra kalksın” isteği ise çekmede gecikmeli işidir. Bazı bırakmada gecikmeli röleler sürekli besleme ve ayrı bir kumanda girişi ister. Çok fonksiyonlu rölelerde fonksiyonun doğru seçildiği devreye almada mutlaka kontrol edilmelidir.

Uygulama örnekleri

Önce fan, sonra pompa: Fan motorunun kontaktörü K1 kendi start-stop devresiyle çalışır. K1'in 13-14 kontağı KT bobinini besler; süre dolunca KT 15-18, pompa kontaktörü K2'yi çeker. Fan durursa KT ve K2 de bırakır, yani pompa fan olmadan çalışamaz.

Uyarı süresinden sonra kalkış: Uzun bir konveyörde kalkıştan önce ışık veya siren ile uyarı verilir. KT'nin değişken (C/O) kontağının NC tarafı (15-16) süre boyunca H1 ikazını çalıştırır, NO tarafı (15-18) süre sonunda K1'i çeker. İkaz ve kalkış aynı kontaktan geldiği için ikisi asla üst üste binmez.

Gecikmeli çalıştırma örnekleri: fan çalıştıktan bir süre sonra pompanın devreye girmesi ve uyarı süresinden sonra motorun kalkması.
Şekil 5. Gecikmeli çalıştırma örnekleri: fan çalıştıktan bir süre sonra pompanın devreye girmesi ve uyarı süresinden sonra motorun kalkması. (büyüt)

Süre değeri uygulamaya göre belirlenir: fanın rejime girmesi, uyarının fark edilmesi veya önceki motorun kalkış akımının düşmesi için gereken süre sahada gözlenerek ayarlanır. Tek bir değer her tesise uymaz. Uyarı süresi bir güvenlik önlemi olarak kullanılıyorsa, bu fonksiyon risk değerlendirmesine göre tasarlanmalıdır.

Sık bağlantı hataları

  • Motor start'a basınca hemen kalkıyor → KT'nin anlık (gecikmesiz) kontağına ya da çok fonksiyonlu rölede yanlış fonksiyona bağlanmış; veya KT 15-18 yerine 15-16 kullanılmış.
  • Buton bırakılınca KT sıfırlanıyor → Mühür K1'e bağlanmış ya da KA1 13-14 start butonuna paralel değil.
  • Süre doluyor ama K1 çekmiyor → KT çıkış kontağı ile K1 A1 arasında kopukluk, K1 A2'nin N rayına bağlanmaması veya bobin geriliminin kumanda gerilimiyle uyuşmaması.
  • KT hiç saymıyor → Rölenin besleme uçları ile kontak uçları karıştırılmış; bazı rölelerde besleme ayrı uçlardan verilir.
  • Termik attıktan sonra motor kendiliğinden kalkıyor → F2 otomatik reset konumunda ve mühür F2'nin önüne bağlanmış. 95-96 seri zincirin içinde olmalıdır. Termik ayarının mantığı termik röle ayarı yazısında.

Seçim örnekleri

Gecikmeli çalıştırma motorun kendisinde bir değişiklik gerektirmez; motor yine doğrudan yol alır. Bu yüzden kalkış akımı, şebeke ve kontaktör kapasitesi açısından normal direkt yol verme kuralları geçerlidir. 3 kW'a kadar DRG motorları 230/400 V, 4 kW ve üzeri 400/690 V sargılıdır; 400 V şebekede ilki yıldız, ikincisi üçgen bağlanır. Daha büyük güçlerde direkt yol verme şebekeyi zorluyorsa, gecikme yerine yıldız-üçgen veya başka bir yol verme yöntemi düşünülmelidir. Seçimde motor etiketindeki akım, devir ve montaj şekli esas alınır; tüm seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Gecikmeli çalıştırmaya uygun DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze modeller fan, pompa ve konveyör gibi gecikmeli kalkış istenen uygulamalarda sık kullanılan güç aralığındadır. Zaman rölesi, kontaktör, termik ve butonlar DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devirler online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Mühürleme için neden K1 yerine ayrı bir röle kullanılıyor?

K1 süre dolana kadar çekmediği için mühür kontağı da o ana kadar kapanmaz. Ayrı bir yardımcı röle (KA1), start butonuna basıldığı anda devreyi tutar ve KT'nin süreyi tamamlamasını sağlar.

Zaman rölesinin süresi kaç olmalı?

Kesin bir değer yoktur. Süre, öndeki ekipmanın hazır hale gelmesi veya uyarının fark edilmesi için gereken zamana göre sahada belirlenir; ayar aralığı ve ayar yöntemi cihazın kendi dokümanındadır.

Süre dolmadan stop'a basarsam ne olur?

KA1 ve KT bırakır, KT sıfırlanır ve K1 hiç çekmez. Bir sonraki start süreyi baştan sayar.

Bırakmada gecikmeli röleyle aynı işi yapabilir miyim?

Hayır. Bırakmada gecikmeli röle kontağı komutla hemen kapatır; gecikmeyi durdurma anına uygular. Motoru geç başlatmak için çekmede gecikmeli fonksiyon gerekir.

Elektrik kesilip geri gelince motor kendiliğinden kalkar mı?

Bu şemada kalkmaz; enerji kesilince KA1 bırakır ve mühür çözülür. Yeniden çalıştırmak için start butonuna basmak gerekir.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)