Soft starter, motor hattına seri (hat içi) bağlanır: şebeke Q1 kısa devre korumasından ve isteğe bağlı K1 hat kontaktöründen geçip cihazın 1L1 3L2 5L3 girişine, 2T1 4T2 6T3 çıkışından da motora gider. Kalkış rampası bitince bypass kontakları (cihazın içindeki veya harici KB kontaktörü) tristörleri köprüler ve motor tam gerilimde kontak üzerinden çalışır. Duruşta sıra tersine döner: önce bypass açılır, gerekiyorsa duruş rampası tristörlerle yapılır.

Soft starter bağlantı şeması ve bypass kontaktörü ile trifaze motor yol verme

Güvenlik: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yazı bağlantı ve kumanda tarafına odaklanır. Yöntem karşılaştırması için Yıldız-Üçgen mi Soft Starter mı? yazısına, klasik yol verme şemaları için yıldız üçgen bağlantı şeması rehberine bakabilirsiniz.

Soft starter hat içi güç devresi

Hat içi bağlantıda cihazın her fazında ters-paralel bağlı bir tristör çifti bulunur. Tristörlerin iletime girdiği an (faz açısı) kalkış boyunca öne çekilir; motor gerilimi sıfıra yakın bir değerden şebeke gerilimine doğru yükselir. Motorun klemens bağlantısı değişmez: 400 V şebekede 230/400 V motor yıldız, 400/690 V motor üçgen bağlanır ve soft starter bu üç ucu besler.

Soft starter hat içi güç devresi: Q1, isteğe bağlı K1 hat kontaktörü, SS1 soft starter (1L1 3L2 5L3 / 2T1 4T2 6T3) ve M1 motor
Şekil 1. Soft starter hat içi güç devresi: Q1, isteğe bağlı K1 hat kontaktörü, SS1 soft starter (1L1 3L2 5L3 / 2T1 4T2 6T3) ve M1 motor (büyüt)
ElemanGörevNot
Q1Kısa devre ve aşırı akım korumasıMotor koruma şalteri ya da cihaz üreticisinin istediği sigorta tipi
K1 (isteğe bağlı)Hat kontaktörü; durunca ve arızada motoru şebekeden ayırırTristörler galvanik ayırma sağlamaz
SS1Soft starter: 1L1 3L2 5L3 giriş, 2T1 4T2 6T3 çıkışTerminal adları cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır
KB (harici bypass varsa)Rampa bitince tristörleri köprülerCihazın izin verdiği klemenslere bağlanır
M13 fazlı asenkron motorKlemens bağlantısı motor etiketine göre

Tristörler kesimdeyken bile motor uçları şebekeden ayrılmış sayılmaz; küçük bir sızıntı akımı ve uçlarda gerilim olabilir. Bu yüzden bakım öncesi ayırma Q1 ile yapılır, enerjisizlik ölçülerek doğrulanır. Soft starter çıkışı ile motor arasına kompanzasyon kondansatörü bağlanmaz; gerekiyorsa kondansatör cihazın şebeke tarafına ve ayrı bir kontaktörle alınır.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Dahili bypass ile harici bypass kontaktörü farkı

Tristör iletimdeyken üzerinde bir miktar gerilim düşümü olur ve bu, pano içinde ısı demektir. Bypass, kalkış bittikten sonra akımı tristörlerden alıp mekanik kontaklara verir. İki çözüm vardır:

Dahili bypass kontaklı soft starter ile SS1’e paralel harici bypass kontaktörü KB karşılaştırması
Şekil 2. Dahili bypass kontaklı soft starter ile SS1’e paralel harici bypass kontaktörü KB karşılaştırması (büyüt)
  • Dahili bypass: Kontaklar cihazın içindedir; dışarıdan ek kontaktör ve kumanda gerekmez. Pano küçük kalır, bağlantı hatası riski azalır.
  • Harici bypass kontaktörü (KB): SS1 ile paralel bağlanır; girişten (1L1 3L2 5L3 tarafı) ve çıkıştan (2T1 4T2 6T3 tarafı) aynı faz sırasıyla alınır. KB'yi cihazın “rampa bitti” rölesi çektirir. Bazı cihazlar, akım ölçümü ve elektronik aşırı yük koruması bypass sırasında da sürsün diye KB'nin ayrı bypass klemenslerine bağlanmasını ister.

KB'de faz sırasının karışması, kontaktör kapandığı anda fazlar arası kısa devre demektir. Bu nedenle KB'nin üst ve alt uçları SS1'in aynı fazına ait klemenslere götürülür ve devreye almadan önce kontrol edilir. KB boyutu, kalkış akımını değil motorun çalışma akımını kesip taşıyacak şekilde cihaz üreticisinin tablosuna göre seçilir; kontaktör seçimi yazısı bu noktada yol gösterir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Kumanda girişleri ve röle çıkışları

Örnek kumanda 230 V AC'dir ve dikey merdiven olarak çizilmiştir. S0 stop ve S2 start butonları KA çalış rölesini mühürler; KA'nın ikinci kontağı soft starterın START girişini COM'a bağlar. Cihazın üç röle çıkışı devreyi yönetir.

Soft starter kumanda devresi: S0/S2 ile KA çalış rölesi, R1 ile K1, R2 rampa bitti ile KB ve R3 arıza çıkışı
Şekil 3. Soft starter kumanda devresi: S0/S2 ile KA çalış rölesi, R1 ile K1, R2 rampa bitti ile KB ve R3 arıza çıkışı (büyüt)
Genel klemens adıİşlevBu şemada bağlandığı yer
UsKumanda besleme gerilimiCihazın istediği gerilim ve klemens
START / COMÇalış komutu (kontak kapalı = çalış)KA 23-24 kontağı
R1 (çalışma)Komut alınca kapanır, duruş rampası bitince açılırK1 bobini
R2 (rampa bitti)Motor tam gerilime ulaşınca kapanırK1 43-44 ile seri, KB bobini
R3 (arıza)Arızada konum değiştirirNC kolu KA hattında, NO kolu H2 lambasında

Terminal adları cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır. Bazı cihazlarda start ve stop ayrı girişlerdir, bazılarında 24 V DC dijital giriş kullanılır. Röle çıkışlarının hangisinin “çalışma”, hangisinin “rampa bitti” olarak atanacağı da çoğu zaman cihaz menüsünden seçilir. Acil durdurma bu stop zincirine sıradan bir buton gibi eklenmez; güvenlik fonksiyonu risk değerlendirmesine göre ayrıca tasarlanır.

Çalışma sırası: start'tan duruşa

  1. S2'ye basılır: KA çeker ve 13-14 ile mühürlenir; 23-24 kontağı START girişini kapatır.
  2. R1 kapanır: K1 çeker, SS1 şebekeye bağlanır ve kalkış rampası başlar. Motor gerilimi ayarlı başlangıç değerinden yükselir; akım sınırı seçiliyse cihaz akımı bu sınırda tutar.
  3. Rampa biter: R2 kapanır. K1 43-44 de kapalı olduğu için KB çeker ve tristörler devre dışı kalır.
  4. S0'a basılır: KA düşer, START açılır. Cihaz önce R2'yi açar, KB düşer ve akım tekrar tristörlere geçer.
  5. Duruş rampası: Seçiliyse gerilim azaltılarak motor yavaşlatılır (pompada su darbesini azaltmak için kullanılır). Rampa bitince R1 açılır ve K1 düşer. Serbest duruş seçiliyse tristörler hemen keser.
  6. Arıza: R3 konum değiştirir; NC kolu KA'yı düşürür, NO kolu H2 lambasını yakar. K1 açılır ve motor şebekeden ayrılır.
Soft starter zaman diyagramı: start komutu, K1, motor gerilimi rampası, rampa bitti rölesi, KB ve duruş rampası
Şekil 4. Soft starter zaman diyagramı: start komutu, K1, motor gerilimi rampası, rampa bitti rölesi, KB ve duruş rampası (büyüt)

Rampa süresi, başlangıç gerilimi ve akım sınırı için burada sayı verilmez; bu değerler yükün ataletine, motor etiketindeki anma akımına ve cihaz üreticisinin önerisine göre devreye almada ayarlanır. Motor torku gerilimin karesiyle düştüğü için başlangıç gerilimi çok düşük seçilirse motor rampa boyunca kalkamayabilir.

Durum tablosu

Soft starter durum tablosu: bekleme, kalkış rampası, bypass, duruş rampası, serbest duruş ve arızada K1, tristör ve KB durumu
Şekil 5. Soft starter durum tablosu: bekleme, kalkış rampası, bypass, duruş rampası, serbest duruş ve arızada K1, tristör ve KB durumu (büyüt)
DurumK1TristörlerKB
Beklemeaçıkkesimdeaçık
Kalkış rampasıkapalıfaz açısı kontrollüaçık
Bypass ile çalışmakapalıköprülenmişkapalı
Duruş rampasıkapalıgerilim azaltarak iletimdeaçık
Arızaaçılırkesimdeaçık

Üçgen içi (inside-delta) bağlantı: yalnız üretici izin veriyorsa

Bazı soft starterlar 6 uçlu motorun üçgeninin içine bağlanabilir. Bu durumda motor klemens köprüleri sökülür ve her sargıyla seri bir cihaz kolu gelir. Kollardan hat akımı değil sargı akımı, yani hat akımının yaklaşık 1/√3'ü geçer; aynı motor için daha küçük akımlı bir cihaz yeterli olabilir.

Üçgen içi soft starter bağlantısı: 6 uçlu motorun her sargısıyla seri SS1 kolu; yalnız üretici izin veriyorsa
Şekil 6. Üçgen içi soft starter bağlantısı: 6 uçlu motorun her sargısıyla seri SS1 kolu; yalnız üretici izin veriyorsa (büyüt)

Uyarı: Bu bağlantı yalnız cihaz üreticisi açıkça izin veriyorsa ve cihaz üçgen içi moda ayarlanmışsa kullanılır. Motor, üçgende şebeke gerilimine uygun olmalıdır (400 V şebekede 400/690 V motor). Sargı-kol eşleşmesi ve faz sırası cihaz şemasına göre yapılmazsa cihaz ve motor zarar görür. Bu bağlantıda genellikle bir hat kontaktörü (K1) istenir.

Sık bağlantı hataları

BelirtiOlası neden
KB kapanınca Q1 açıyorKB giriş ve çıkış uçlarında faz sırası karışmış
Cihaz bypass sonrası “aşırı akım” veya “akım yok” uyarısı veriyorKB, akım ölçümünün dışında kalan klemenslere bağlanmış
Motor rampa boyunca kalkamıyor, cihaz ısınıyorBaşlangıç gerilimi veya akım sınırı yük için yetersiz; motor gücü uygulamaya göre küçük
Cihaz kalkışta “faz kaybı” arızası veriyorBir fazda gevşek bağlantı veya sigorta; faz kaybı kontrol edilmeli
Durdurulmuş motorun uçlarında gerilim ölçülüyorK1 yok; tristörler ayırma sağlamaz
Kalkışta cihaz arızaya geçiyor, çıkışta kondansatör varKompanzasyon cihaz çıkışına bağlanmış

Termik koruma cihazın içinde değilse motor akımına göre ayrı bir aşırı yük rölesi gerekir; ayar mantığı için termik röle ayarı yazısına bakın. Koruma ve kablo boyutları için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracı, motor akım tablosu ve motor kablo kesiti hesaplama sayfaları ön değer verir; kesin seçim cihaz ve kablo üreticisinin verisiyle yapılır.

Seçim örnekleri

  • 11 kW santrifüj pompa: Hat içi bağlantı, dahili bypass'lı cihaz ve duruş rampası. Duruş rampası, boru hattındaki basınç darbesini azaltır.
  • 22 kW fan: Fanın ataleti büyük olduğundan kalkış uzun sürer. Cihaz, kalkış süresi ve saatteki kalkış sayısı için yeterli sınıfta seçilir; harici KB kullanılıyorsa cihazın bypass klemensleri tercih edilir.
  • 30–45 kW konveyör: Yükte kalkış gerektiği için akım sınırı ve başlangıç gerilimi yüke göre devreye almada belirlenir. Üçgen içi bağlantı yalnız cihaz izin veriyorsa ve 400/690 V motor kullanılıyorsa düşünülür.

Hangi yol vermenin seçileceği konusunda karar aşamasındaysanız ayrıntı Yıldız-Üçgen mi Soft Starter mı? yazısındadır.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Soft starter ile çalışacak DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki 400/690 V Δ/Y sargılı modeller hat içi bağlantıda üçgen çalışır; aynı sargı yapısı, cihaz izin veriyorsa üçgen içi bağlantıya da uygundur. Soft starter, kontaktör ve röle DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize veya cihaz üreticisine başvurun. Tüm seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

Soft starterda K1 hat kontaktörü şart mı?

Her uygulamada şart değildir, ama tristörler galvanik ayırma sağlamadığı için arızada ve duruşta motoru şebekeden ayırmak istenirse kullanılır. Üçgen içi bağlantıda çoğu cihaz hat kontaktörü ister.

Dahili bypass'lı cihaza ayrıca KB eklenir mi?

Genellikle gerekmez. Ek bir bypass yalnız cihaz üreticisi bunu öngörüyorsa ve onun gösterdiği klemenslere bağlanır.

Rampa bitti rölesi yerine zaman rölesiyle KB çektirilebilir mi?

Önerilmez. Zaman rölesi motorun gerçekten tam gerilime ulaşıp ulaşmadığını bilmez; yük ağırlaştığında KB rampa sürerken kapanabilir. Cihazın kendi “rampa bitti” çıkışı kullanılır.

Soft starter motor devrini ayarlar mı?

Hayır. Yalnız kalkış ve duruşta gerilimi değiştirir; çalışmada motor şebeke frekansındaki devrinde döner. Devir ayarı gerekiyorsa sürücü gerekir.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)