Kasnak devir hesabı tek bir eşitliğe dayanır: n1 · D1 = n2 · D2. Motor devri ile motor kasnağı çapının çarpımı, makine devri ile makine kasnağı çapının çarpımına eşittir; bilinen üç değerden dördüncüsü bulunur. Örneğin 1450 d/d dönen bir motorda 112 mm motor kasnağı ve 280 mm makine kasnağı varsa makine yaklaşık 580 d/d döner.

Elektrik motoru ile makine arasında kayış-kasnak tahriki ve kasnak devir hesabı

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

Bu yazı yalnızca hesaba odaklanıyor. Motor gücü, mil yan yükü ve kayış gerginliği gibi seçim konuları Kayış-Kasnak Tahrikli Sistemlerde Motor Seçimi yazısında ele alınıyor. Sonucu hızlıca kontrol etmek için kasnak-kayış hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Kasnak devir formülü: n1 · D1 = n2 · D2

Kayış kaymıyorsa kayışın her noktası aynı çizgisel hızla ilerler. Bu hız motor kasnağında π · D1 · n1, makine kasnağında π · D2 · n2 kadardır. İki ifade eşitlenince π sadeleşir ve geriye n1 · D1 = n2 · D2 kalır. Sonuç sezgiseldir: küçük kasnak hızlı, büyük kasnak yavaş döner. Aktarma oranı i = D2 / D1 = n1 / n2 olarak yazılır; i 1'den büyükse makine yavaşlar, 1'den küçükse hızlanır.

Motor kasnağı ve makine kasnağı üzerinde n1·D1 = n2·D2 formülü ve 1450 d/d motorla örnek hesap.
Şekil 1. Motor kasnağı ve makine kasnağı üzerinde n1·D1 = n2·D2 formülü ve 1450 d/d motorla örnek hesap. (büyüt)
SembolAnlamıBirim
n1Motor (sürücü kasnak) devrid/d
D1Motor kasnağının etkin çapımm
n2Makine (sürülen kasnak) devrid/d
D2Makine kasnağının etkin çapımm
iAktarma oranı, D2 / D1birimsiz
z1, z2Triger kasnağın diş sayısıadet

Formül dört şekilde kullanılır: n2 = n1 · D1 / D2, D2 = n1 · D1 / n2, D1 = n2 · D2 / n1 ve n1 = n2 · D2 / D1. Çaplar ve devirler kendi aralarında aynı birimde olmalıdır.

Hesapta hangi motor devri kullanılır?

Katalogda 1000, 1500 ve 3000 d/d olarak geçen değerler senkron devirdir: 50 Hz şebekede 6, 4 ve 2 kutuplu motorun döner alan hızı. Asenkron motorun rotoru bu hızın biraz altında döner; aradaki farka motor kayması denir. Kasnak hesabında senkron değer değil, motor etiketindeki anma devri kullanılır. DRG'nin trifaze asenkron motorları 1000, 1500 ve 3000 d/d sınıflarında sunulur; her modelin anma devri etiketinde ve ürün sayfasında yazar.

Devir sınıfı (senkron)Kutup sayısıEtikette tipik anma devri
3000 d/d2yaklaşık 2800–2950 d/d
1500 d/d4yaklaşık 1380–1470 d/d
1000 d/d6yaklaşık 900–980 d/d

Aralıklar fikir verir; küçük motorlarda kayma daha büyüktür. Hesabı 1500 ile yapıp etiketi 1450 olan bir motor takarsanız makine yaklaşık %3 yavaş döner. 60 Hz şebekede senkron devirler 1200, 1800 ve 3600 d/d olur; orada da etiket değeri esastır. Güç ve akım tarafındaki değerler için motor akım tablosu ve elektrik motoru hesaplama araçları yardımcı olur.

Dış çap mı, etkin çap mı?

V kayışlı bir kasnakta üç farklı çap ölçülebilir: kenardan ölçülen dış çap, kayışın çekme tellerinin geçtiği etkin (hatve) çap ve kanal dibi çapı. Kayış hızı, çekme tellerinin bulunduğu çizgideki çevre hızına eşittir; bu yüzden formüle girilecek değer etkin çaptır.

V kayışlı kasnak kesitinde dış çap, etkin (hatve) çap ve kanal dibi çapı; hesapta etkin çap kullanılır.
Şekil 2. V kayışlı kasnak kesitinde dış çap, etkin (hatve) çap ve kanal dibi çapı; hesapta etkin çap kullanılır. (büyüt)

Dış çapla yapılan hesapta hata küçük kasnakta büyür. Dış çap ile etkin çap arasındaki fark kasnağın büyüklüğüne değil kayış profiline bağlı, yaklaşık sabit bir paydır; 100 mm civarındaki bir motor kasnağında birkaç milimetrelik fark devirde birkaç yüzdelik sapma demektir. Triger (dişli) kayışta çap yerine diş sayısı kullanılır: n1 · z1 = n2 · z2.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Adım adım kasnak hesabı ve örnekler

  1. Motor etiketinden anma devrini (n1) okuyun.
  2. Makinenin istediği devri (n2) belirleyin: makine üreticisinin verdiği değer ya da eski düzende ölçülen devir.
  3. Oranı bulun: i = n1 / n2.
  4. Kasnaklardan birinin etkin çapını seçin; motor kasnağında kayış profili için önerilen en küçük çapın altına inmeyin.
  5. Diğer kasnağın çapını hesaplayın ve en yakın standart kasnak çapına yuvarlayın.
  6. Yuvarlanmış çaplarla gerçek devri yeniden hesaplayın; kaymayı da düşünerek makinenin toleransına uyup uymadığına bakın.

Örnek 1: 1450 d/d motordan makine devri

Motor 1450 d/d, motor kasnağı 112 mm, makine kasnağı 280 mm. n2 = 1450 × 112 / 280 = 580 d/d, oran i = 280 / 112 = 2,5.

Örnek 2: hedef devirden makine kasnağı çapı

Bir fanın 900 d/d dönmesi isteniyor; motor 1450 d/d, motor kasnağı 125 mm. D2 = 1450 × 125 / 900 ≈ 201 mm. Standart 200 mm kasnak seçilirse n2 = 1450 × 125 / 200 ≈ 906 d/d olur.

Örnek 3: makine kasnağı sabitken motor kasnağı

Makine kasnağı 250 mm ve değişmeyecek; hedef 600 d/d. Motor 1000 d/d sınıfında, etiket devri 960 d/d. D1 = 600 × 250 / 960 ≈ 156 mm; en yakın 160 mm kasnakla n2 ≈ 614 d/d bulunur. Aynı hedefe 1450 d/d motorla ulaşmak için D1 ≈ 103 mm gerekirdi. Küçük kasnak aynı güç için kayış kuvvetini artırır; devir sınıfı seçilirken bu da düşünülmelidir.

Hesap tablosu

HesapBilinenlerFormülSonuç
Makine devrin1 = 1450, D1 = 112, D2 = 280n2 = n1 · D1 / D2580 d/d
Makine kasnağın1 = 1450, D1 = 125, n2 = 900D2 = n1 · D1 / n2≈ 201 → 200 mm (≈ 906 d/d)
Motor kasnağın1 = 960, D2 = 250, n2 = 600D1 = n2 · D2 / n1≈ 156 → 160 mm (≈ 614 d/d)
OranD1 = 100, D2 = 315i = D2 / D13,15
İki kademen1 = 2900; 100/400 ve 90/400n4 = n1 · (D1/D2) · (D3/D4)≈ 163 d/d
Kayış hızıD1 = 112, n1 = 1450v = π · D1 · n1 / 60000≈ 8,5 m/s

Tablodaki değerler kaymasız teorik sonuçlardır; çaplar mm cinsinden etkin çaptır.

İki kademeli kasnak hesabı

Tek kademede oran çok büyürse ya büyük kasnak makineye sığmaz ya da küçük kasnaktaki sarılma açısı azalır ve kayış kaymaya başlar. Bu durumda ara mil kullanılır. Ara mildeki iki kasnak aynı mile bağlıdır ve aynı devirde döner; toplam oran kademelerin çarpımıdır: i = i1 · i2.

Ara milli iki kademeli kasnak tahriki: 2900 d/d motordan yaklaşık 163 d/d makine devrine iniş.
Şekil 3. Ara milli iki kademeli kasnak tahriki: 2900 d/d motordan yaklaşık 163 d/d makine devrine iniş. (büyüt)

Örnek: 2900 d/d motor, D1 = 100 mm, D2 = 400 mm; ara mil 725 d/d döner. Ara milde D3 = 90 mm, makinede D4 = 400 mm: n4 = 725 × 90 / 400 ≈ 163 d/d. Toplam oran 4 × 4,44 ≈ 17,8'dir. Oranlar toplanmaz, çarpılır; iki kademede en sık yapılan hata budur. Çok büyük oranlarda redüktör daha pratik olabilir; redüktör DRG'nin ürün yelpazesinde yer almaz, cihaz üreticisinden seçilir.

Kayış kayması devri ne kadar etkiler?

Formül kaymasız durumu verir. V kayışta yük altında gergin kol ile gevşek kol arasında uzama farkı oluşur; bu esnek kayma sürülen kasnağı teorik değerin biraz altında döndürür. Doğru gerilmiş ve doğru kesitte seçilmiş bir V kayışta fark genellikle küçüktür ve çoğu uygulamada yüzde birkaç düzeyinde kalır; gerçek değer kayış tipine, yüke ve gerginliğe bağlıdır. Gevşek kayış ise kanalda kayar, ısınır ve ses yapar.

  • Makine devri kritikse hesaptan sonra devri takometreyle ölçün ve gerekirse kasnak çapında ince düzeltme yapın.
  • Senkron devir gereken işlerde triger kayış tercih edilir.
  • Kayış hızı v = π · D · n / 60000 (m/s) ile bulunur; izin verilen kayış hızı ve en küçük kasnak çapı kayış üreticisinin verisidir.

Devir düşerken tork artar: kayış ve kasnak sınırı

Kasnak güç üretmez; kayıplar hariç motor gücü makineye aynen geçer. Güç sabitken tork devirle ters orantılıdır: T ≈ 9550 · P / n (T: Nm, P: kW, n: d/d). 4 kW, 1450 d/d bir motorun milinde yaklaşık 26 Nm vardır; i = 2,5 ile makine milinde tork yaklaşık 66 Nm olur.

Kasnak oranıyla devir düşerken torkun artışı; yavaşlatma ve hızlandırmada dikkat edilecek sınırlar.
Şekil 4. Kasnak oranıyla devir düşerken torkun artışı; yavaşlatma ve hızlandırmada dikkat edilecek sınırlar. (büyüt)

Artan tork makine milini, kasnağı, kamayı ve kayışları zorlar. Kayış sayısı ve profili iletilecek güce ve küçük kasnak çapına göre seçilir; küçük motor kasnağı aynı gücü daha yüksek kayış kuvvetiyle taşır ve mil ile rulmana daha fazla yan yük bindirir. Ters yönde, makineyi hızlandırmak için oranı düşürmek motoru zorlayabilir: fan ve santrifüj pompada güç ihtiyacı devrin yaklaşık küpüyle artar, %10 hız artışı yaklaşık %33 güç demektir. Kasnak değişikliğinden sonra motor akımını etiket akımıyla karşılaştırın; akım yükseldiyse termik attırma riski doğar. Ağır kalkışlı büyük tahriklerde yol verme için yıldız üçgen bağlantı yazısına bakın.

Kasnak ve kayış değişikliği, makine enerjisiz ve dönen parçalar tamamen durmuşken yapılır; kayış koruyucusu yeniden takılmadan çalıştırılmaz.

Oran durumuMakine devriMakine torkuDikkat edilecek nokta
i > 1 (D2 > D1)düşerartarkayış sayısı, kama ve mil dayanımı
i = 1 (D2 = D1)motorla aynımotorla aynıyalnızca eksen kaydırma işlevi
i < 1 (D2 < D1)artarazalırmotor gücü, kayış hızı, makinenin izin verdiği devir

Sık hesap hataları

BelirtiOlası neden
Makine hesaplanandan birkaç yüzde farklı dönüyorEtkin çap yerine kasnağın dış çapı kullanıldı
Makine yaklaşık %3–4 yavaşHesap senkron devirle (1500) yapıldı, etiketteki anma devri alınmadı
Makine beklenenden çok hızlı dönüyorKasnaklar yer değiştirdi; oran ters uygulandı
İki kademede sonuç çok saptıOranlar çarpılmak yerine toplandı ya da ara mildeki kasnaklar karıştı
Yükte devir düşüyor, kayış ısınıyor ve ötüyorGevşek kayış, yetersiz kayış sayısı veya aşınmış kanal
Hızlandırmadan sonra motor akımı yükseldiFan veya pompada güç ihtiyacı devirle hızla arttı

Motor değiştirilirken eski kasnak kullanılacaksa mil çapı ve kama ölçüsü yeni motorla karşılaştırılmalıdır. Anma devri farklıysa hesabı yeni etiket devriyle tekrarlayın.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Kayış-kasnak tahrikleri için DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze asenkron IEC motorlar kayış-kasnak tahrikli fan, kompresör ve tezgah uygulamalarında sık kullanılan güç aralığındadır; IP55 koruma, F sınıfı izolasyon ve IC411 soğutma ile sunulur. 3 kW model 230/400 V, 4 kW ve üstü modeller 400/690 V sargılıdır. Kasnak ve kayış seçimi kayış/kasnak tedarikçisinin kataloğuna göre yapılır. Tüm seçenekler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada listelenir.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

1450 devirli motorla makineyi yaklaşık 1000 d/d döndürmek için oran ne olmalı?

i = 1450 / 1000 = 1,45. Motor kasnağı 100 mm ise makine kasnağı yaklaşık 145 mm olmalıdır; standart 150 mm kasnakla devir yaklaşık 967 d/d olur.

Kasnak oranı motor gücünü artırır mı?

Hayır. Kasnak devri ve torku birbirine dönüştürür; güç kayıplar kadar azalır. Yavaşlatmada makinedeki tork artar, hızlandırmada azalır.

Kasnak çapı nereden ölçülür?

Hesapta etkin (hatve) çap kullanılır. Değer kasnak üzerinde ya da kasnak kataloğunda yazar; yalnızca dış çap biliniyorsa kayış profiline ait fark kataloğa göre düşülür.

Kayış kayması için hesaba pay eklemeli miyim?

Devir hassas değilse gerek yoktur. Hassas devir gerekiyorsa teorik değerden biraz düşük bir sonuç bekleyin, montajdan sonra ölçün ya da triger kayış kullanın.

Kendi değerlerinizle denemek için kasnak-kayış hesaplama aracı ve tüm şemaları içeren PDF:

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)