İki noktadan start-stop kumandasında motor iki ayrı yerden, örneğin pano kapağından ve makine başından çalıştırılıp durdurulur. Kural tektir: stop butonları (NC) birbirine seri, start butonları (NO) ise K1 kontaktörünün 13-14 mühürleme kontağıyla birlikte paralel bağlanır. Böylece istasyonlardan herhangi birinin start'ı motoru kaldırır, herhangi birinin stop'u motoru durdurur.

İki noktadan start-stop motor kumandası: pano kapağında ve makine başında buton istasyonları

Güvenlik uyarısı: Bu içerik teknik bilgilendirme amaçlıdır. Bağlantı, ölçüm ve devreye alma işlemleri; enerji kesme ve enerjisizliği doğrulama prosedürleri uygulanarak, motor ve cihaz üreticisinin dokümanlarına göre yetkili elektrik personelince yapılmalıdır.

İki noktadan kumanda neden gerekir?

Pano çoğu zaman makineden uzakta, bir elektrik odasında ya da duvar dibinde durur. Operatör ise bant konveyörün, karıştırıcının ya da fanın yanındadır. Her çalıştırma için panoya yürümek hem zaman kaybıdır hem de makinede bir sorun gördüğünde motoru hemen durduramamak anlamına gelir. İkinci bir buton istasyonu bu mesafeyi kapatır: bakımcı panodan, operatör makine başından aynı motora kumanda eder.

Devrenin temeli bildiğimiz start-stop mühürlemesidir. Start butonuna basılınca K1 çeker, K1'in 13-14 yardımcı kontağı start butonunun üzerinden köprü kurar ve buton bırakılsa da bobin enerjili kalır. Stop butonu bu hattı kesince K1 bırakır. İki noktadan kumanda bu mantığı bozmaz, yalnızca her butondan ikinci bir tane ekler.

Güç devresi: tek noktalı devreden farkı yok

Motor akımının geçtiği yol, kumandanın kaç yerden yapıldığından etkilenmez. L1, L2, L3 fazları F1 sigortalarından (ya da bir motor koruma şalterinden) geçer, K1 kontaktörünün 1-2, 3-4, 5-6 ana kontaklarına girer, F2 termik rölesinden geçerek motorun U1, V1, W1 uçlarına ulaşır. Motor gövdesi PE iletkeni ile topraklanır. F2'nin 95-96 yardımcı kontağı kumanda devresine taşınır; aşırı yükte bu kontak açılır ve K1'i bırakır.

İki noktadan start-stop güç devresi: F1 sigorta, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze motor.
Şekil 1. İki noktadan start-stop güç devresi: F1 sigorta, K1 kontaktör, F2 termik röle ve M1 trifaze motor. (büyüt)

Sigorta, kontaktör ve termik boyutu motorun etiket akımına göre seçilir; bunun için termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracı ile motor akım tablosu yardımcı olur. Kontaktör seçiminin ayrıntıları motor panosunda kontaktör seçimi yazısında anlatılıyor.

Kumanda devresi: stoplar seri, startlar paralel

Kumanda devresi 230 V AC ile çizilmiştir: üst ray L1 (F3 ile korunur), alt ray N. Akım yukarıdan aşağı şu sırayla ilerler:

  1. F2 termik kontağı 95-96 (NC)
  2. S11 yerel stop 11-12 (NC)
  3. S12 uzak stop 11-12 (NC)
  4. Paralel blok: S21 yerel start 13-14, S22 uzak start 13-14 ve K1 13-14 mühürleme kontağı (üçü de NO)
  5. K1 bobini A1-A2
İki noktadan kumanda devresi: S11 ve S12 stop butonları seri, S21, S22 start butonları ve K1 13-14 mühürleme kontağı paralel.
Şekil 2. İki noktadan kumanda devresi: S11 ve S12 stop butonları seri, S21, S22 start butonları ve K1 13-14 mühürleme kontağı paralel. (büyüt)

Seri bağlı kontaklar "VE" gibi çalışır: bobine enerji gidebilmesi için termik, yerel stop ve uzak stop'un üçünün de kapalı olması gerekir. Hangisi açılırsa açılsın hat kesilir. Paralel bağlı kontaklar ise "VEYA" gibi çalışır: S21, S22 ya da K1 13-14'ten birinin kapanması bobini beslemeye yeter. Sağdaki H1 lambası K1'in 43-44 kontağı üzerinden yanar ve motorun çalıştığını gösterir.

Mühür kontağının yeri önemlidir: K1 13-14, iki start butonuyla aynı iki noktaya, yani stop'ların altına bağlanır. Böylece mühür de stop'lardan geçen akımla beslenir ve stop'a basınca kendiliğinden düşer.

📄 Bağlantı Şeması PDF İndir Şemaların ve tabloların A4 baskıya uygun PDF sürümü (üyelik gerekmez)

Eleman listesi

ElemanKontak / uçYeriGörevi
F1 sigorta—PanoGüç hattının kısa devre koruması
K1 kontaktör1-2/3-4/5-6, 13-14, 43-44, A1-A2PanoMotoru şebekeye bağlar, mühürler, lambayı yakar
F2 termik röle95-96 (NC)PanoAşırı yükte kumandayı keser
F3 kumanda sigortası—PanoKumanda devresini korur
S11 stop / S21 start11-12 NC / 13-14 NOPano kapağı (yerel)Panodan durdurma ve çalıştırma
S12 stop / S22 start11-12 NC / 13-14 NOMakine başı (uzak)Makineden durdurma ve çalıştırma
H1 lambaK1 43-44 üzerindenPano kapağıÇalışma bilgisi

Terminal adları cihaza göre değişir; cihazın kendi bağlantı şeması esastır. Buradaki uç numaraları yaygın kullanılan örnek isimlendirmedir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

İstasyon yerleşimi ve kablo damar sayısı

Yerel istasyon genellikle pano kapağındaki buton deliklerinde olur. Uzak istasyon ise makine yanına monte edilen iki butonlu bir kutudur. Panoyla bu kutu arasına kaç damarlı kablo çekileceği, butonların nasıl bağlandığından çıkar.

Yerel istasyon pano kapağında, uzak istasyon makine başında; aralarında 3 damar + PE kumanda kablosu.
Şekil 3. Yerel istasyon pano kapağında, uzak istasyon makine başında; aralarında 3 damar + PE kumanda kablosu. (büyüt)

Uzak kutuya giden hat şu üç noktayı taşır: stop hattının girişi, stop çıkışı ile start girişinin ortak noktası ve start çıkışı. Uzak kutunun içinde S12'nin 12 ucu ile S22'nin 13 ucu bir köprüyle birleştirilir. Bu sayede iki buton için 3 damar yeter. Kutu metal ise ya da kablonun koruma iletkeni varsa PE de bağlanır; yani pratikte "3 damar + PE" kablo kullanılır.

X1:1-2-3 klemensleri üzerinden uzak istasyon bağlantısı ve uzak kutudaki stop-start köprüsü.
Şekil 4. X1:1-2-3 klemensleri üzerinden uzak istasyon bağlantısı ve uzak kutudaki stop-start köprüsü. (büyüt)
DamarPanodaki klemensUzak kutudaTaşıdığı sinyal
1X1:1 ← S11-12S12-11Stop hattı girişi
2X1:2 → S21-13, K1-13S12-12 + S22-13 köprüsüStop çıkışı = start girişi
3X1:3 → K1 A1S22-14Start çıkışı
PEPE klemensiKutu topraklamasıKoruma iletkeni

Uzak noktada da çalışma lambası istenirse lamba için bir faz damarı ve bir N damarı eklenir. Kablo kesiti kumanda akımı küçük olduğundan çoğu zaman güç kablosundan incedir, ama uzun hatlarda gerilim düşümü ve kablo kapasitesi ayrıca değerlendirilmelidir. Güç kablosu için motor kablo kesiti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Çalışma sırası adım adım

  1. Yerelden start (S21): Paralel bloktaki S21 kapanır, K1 bobini enerjilenir. K1 ana kontakları motoru şebekeye bağlar, 13-14 kapanır ve S21 bırakıldığında bobini tutar. H1 yanar.
  2. Uzaktan stop (S12): Seri hattaki S12 açılır, bobin enerjisiz kalır, K1 bırakır. 13-14 da açıldığı için butonu bırakmak motoru yeniden kaldırmaz.
  3. Uzaktan start (S22): S22 kapanır, K1 yine aynı 13-14 kontağıyla mühürlenir. Hangi start'tan kalktığının önemi yoktur.
  4. Yerelden stop (S11): S11 açılır, motor durur.
  5. Aşırı yük: F2 açar, 95-96 kontağı hattı keser, K1 bırakır. Termik resetlenmeden hiçbir start motoru kaldırmaz.
İki noktadan start-stop zaman diyagramı: yerel ve uzak start/stop, termik açması ve K1 durumu.
Şekil 5. İki noktadan start-stop zaman diyagramı: yerel ve uzak start/stop, termik açması ve K1 durumu. (büyüt)

Durum tablosu

DurumSeri hat (F2, S11, S12)Paralel blokK1 / motor
BeklemeKapalıHepsi açıkBırakmış / duruyor
S21 veya S22 basılıKapalıBasılan start kapalıÇeker / çalışır
Start bırakıldıKapalıK1 13-14 kapalıMühürlü / çalışır
S11 veya S12 basılıAçıkEtkisizBırakır / durur
F2 açtıAçıkEtkisizBırakır / durur

Sık bağlantı hataları

Sahada karşılaşılan arızaların büyük bölümü seri ile paralelin karıştırılmasından kaynaklanır.

Sık yapılan üç hata: stopların paralel bağlanması, mühür kontağının stopların önüne alınması ve startların seri bağlanması.
Şekil 6. Sık yapılan üç hata: stopların paralel bağlanması, mühür kontağının stopların önüne alınması ve startların seri bağlanması. (büyüt)
BelirtiOlası nedenKontrol
Bir istasyonun stop'u motoru durdurmuyorStop butonları paralel bağlanmışS11 ve S12 aynı hat üzerinde art arda mı?
Hiçbir stop motoru durdurmuyorK1 13-14 doğrudan L rayından besleniyorMühür kontağı stop'ların altına mı bağlı?
Motor yalnız iki start birlikte basılınca kalkıyorStart butonları seri bağlanmışS21 ve S22 aynı iki noktaya mı bağlı?
Motor start bırakılınca duruyorMühür kontağı yok ya da NC uç kullanılmışK1 13-14 (NO) paralel kolda mı?
Uzak start çalışıyor, uzak stop çalışmıyorUzak kutuda köprü yanlış ya da damar karışmışDamar 1-2-3 sırasını uç uca ölçün

Bir başka sık hata, uzak kutuya giden kabloda damarların panoda farklı klemenslere girmesidir. Kablonun iki ucunda damar numarası ya da renkleri aynı sırayla işaretlenmeli, ölçüm enerjisiz yapılmalıdır.

Acil durdurma bu devrede gösterilmemiştir. Acil durdurma sıradan bir stop butonu gibi düşünülmez; güvenlik fonksiyonu risk değerlendirmesine göre ayrıca tasarlanır.

Üç ya da daha fazla istasyon

Aynı kural istasyon sayısı arttıkça da geçerlidir: her yeni stop butonu seri hatta bir halka daha olarak eklenir, her yeni start butonu paralel bloğa bir kol daha olarak bağlanır. Her ek istasyon da 3 damarla beslenir ve kutular zincir gibi birbirine bağlanabilir. Yön değiştiren uygulamalarda aynı mantık ileri ve geri start butonlarına uygulanır; kilitleme konusu trifaze motor ileri-geri çalıştırma yazısında, zaman röleli yol verme ise yıldız üçgen kumanda devresi yazısında anlatılıyor.

Seçim örnekleri

Örnek 1 – Bant konveyör, 1,5 kW: Pano bir köşede, operatör bandın diğer ucunda. Yerel istasyon pano kapağına, uzak istasyon bant başına konur; aradaki kumanda kablosu 3 damar + PE'dir. 230/400 V sargılı motor 400 V şebekede yıldız bağlanır.

Örnek 2 – Havalandırma fanı, 4 kW: Fan çatıda, pano bodrumda. Uzak istasyon fan yanına, servis amaçlı konur; çalışma lambası da istendiği için kablo 5 damar + PE seçilir. 400/690 V sargılı motor 400 V şebekede üçgen bağlanır.

Her iki örnekte de koruma elemanlarının boyutu ve kablo kesiti motor etiketine, hat uzunluğuna ve döşeme koşuluna göre belirlenir.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

İki noktadan kumandaya uygun DRG motorları

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Aşağıdaki trifaze asenkron motorlar kontaktörle doğrudan yol verme ve iki noktadan start-stop kumandası için uygundur. Kontaktör, termik ve butonlar DRG'de satılmaz; bunlar için pano malzemesi tedarikçinize başvurun. Diğer güç ve devirler 3 fazlı asenkron elektrik motorları sayfasında ve online mağazada yer alır.

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sık sorulan sorular

İki noktadan kumandada stop butonları neden seri bağlanır?

Çünkü stop'lardan herhangi birinin motoru tek başına durdurabilmesi gerekir. Seri hatta bir NC kontağın açılması bütün hattı keser. Paralel bağlanırlarsa biri açıkken diğeri akımı geçirmeye devam eder ve motor durmaz.

Uzak istasyon için kaç damarlı kablo gerekir?

Bir stop ve bir start butonu için 3 damar yeterlidir; kutu metal ise PE eklenir. Uzakta lamba da olacaksa 2 damar daha gerekir.

K1 13-14 kontağı her iki start için ayrı ayrı mı bağlanır?

Hayır. Tek bir 13-14 kontağı, iki start butonunun ortak bağlandığı iki noktaya paralel konur. Hangi start basılırsa basılsın aynı kontak mühürler.

Termik attığında hangi istasyondan reset yapılır?

Termik röle panonun içinde olduğundan reset genellikle panodan yapılır. Arıza nedeni giderilmeden reset yapılmamalı; reset sonrası motor ancak yeni bir start komutuyla kalkar.