Elektrik Motoru Neden Ses Yapar? Uğultu, Vınlama ve Tıkırtı

Elektrik motoru ses yapıyorsa sesin türü sebebi büyük ölçüde ele verir: dönmeden ya da dönerken gelen düzgün, kalın bir uğultu manyetik kaynaklıdır (faz kaybı, yanlış bağlantı, yüksek veya dengesiz gerilim) ve 50 Hz şebekede 100 Hz'lik bir tonla duyulur; sürücüyle çalışan motordaki ince, tiz vınlama sürücünün anahtarlama (taşıyıcı) frekansından gelir; tıkırtı, hırıltı ve cızırtı çoğunlukla rulmandandır; sürtme, ritmik vuruntu ve gürültülü titreşim ise fan kapağı, gevşek ayak, rezonans, kaplin veya kayıştan kaynaklanır. Doğru teşhis için ilk soru şudur: ses, motorun enerjisi kesildiği anda kayboluyor mu, yoksa motor serbest dönerek yavaşlarken de devam ediyor mu?

Enerji kesilince anında susan ses elektrikseldir, çünkü manyetik alan akımla birlikte yok olur. Motor yavaşlarken devam eden, devirle birlikte kalınlaşıp azalan ses mekaniktir. Bu basit ayrım, parçayı sökmeden işin yarısını çözer. Klemens kutusunu açmak, gerilim ve akım ölçmek ve dönen parçaya yakın çalışmak tehlikelidir: ölçümleri yetkili elektrikçi yapmalı, mekanik kontrol öncesinde motorun enerjisi kesilip kilitlenmelidir.

Sesin ritmini hesaplamak için motorun etiketindeki nominal devir yeter. Etiket okunmuyorsa Elektrik Motoru Online Satın Al bölümündeki ürün sayfalarına bakın: devir, rulman numarası, bağlantı şekli ve akım her modelde ayrı ayrı verilir. Aşağıdaki hesaplar o değerlerle yapıldı.

Motor sesi elektriksel mi, mekanik mi? İlk 30 saniyelik test

Motor çalışırken sesi dinleyin, ardından enerjiyi kesip motorun yavaşlamasını izleyin. Ses kesme anında aniden kayboluyorsa kaynak manyetik alandır: bağlantıya, gerilime ve faz dengesine bakılır. Ses devam ediyor ve devir düştükçe tonu kalınlaşıyorsa kaynak dönen parçalardır: rulman, fan, kaplin, kayış ya da rotorun dengesi. Ses yalnız belirli bir devirde, örneğin sürücüyle hızlanırken bir noktada büyüyüp sonra azalıyorsa bu rezonans işaretidir; motorun kendisinden çok bağlandığı şase veya zemin titreşir.

Testin ikinci yarısı motoru yükünden ayırmaktır. Kaplini veya kayışı söküp motoru boşta çalıştırın: ses kayboluyorsa sorun tahrik edilen makinede, kaplinde ya da kayıştadır; sürüyorsa motorun içindedir.

Ses türüne göre olası sebep ve kontrol tablosu

Uğultu neden olur? Manyetik ses ve 100 Hz

Statordaki manyetik alan, her şebeke periyodunda iki kez en büyük değerine ulaşır. Saç paketi bu kuvvetle çok küçük ölçüde esner; bu yüzden 50 Hz şebekede çalışan her trifaze motorda hafif bir 100 Hz uğultu vardır (2 × 50 = 100). Bu ses normaldir ve motorun kutup sayısına bağlı değildir. Sorun, uğultunun belirgin şekilde artmasıdır.

Faz kaybı

Üç fazdan biri kesilince motor durduğu yerden kalkamaz ve yüksek sesle uğuldar; dönerken faz düşerse ağırlaşır, uğultusu sertleşir ve akımı yükselir. Atmış tek bir sigorta, yanmış kontaktör kontağı ya da gevşemiş kablo pabucu en sık sebeptir. Bu durumda motor uzun süre beklemeden durdurulmalıdır; faz kaybında sargı hızla ısınır.

Yanlış bağlantı ve yüksek gerilim

Etiketi 230/400 V olan motor 380–400 V şebekede yıldız bağlanır. Örneğin 1,5 kW DRG-90L-4 motor 380 V'ta yıldız bağlantıda 3,47 A çeker; aynı motor bu şebekede yanlışlıkla üçgen bağlanırsa sargı tasarım geriliminin üstünde beslenir, saç paketi doyar, motor sert uğuldar, akımı etiket değerinin çok üstüne çıkar ve kısa sürede ısınır. Etiketi 400/690 V olan motorlar, örneğin 4 kW DRG-112M-4, 380–400 V şebekede üçgen bağlanır. Şebeke geriliminin etiket değerinin belirgin üstünde olması da benzer, daha hafif bir doyma uğultusu yapar.

Ritmik kabarıp inen uğultu

Uğultu düzgün değil de saniyede birkaç kez kabarıp iniyorsa ve pens ampermetrenin göstergesi aynı ritimle salınıyorsa iki ihtimal öne çıkar: fazlar arası gerilim dengesizliği veya rotor çubuklarında süreksizlik. Rotor kaynaklı salınımın ritmi kayma frekansının iki katına yakındır (2 × s × f). Bu yazıdaki örnekte 4 kutuplu, nominal devri 1450 d/d olan motorun kayması (1500 − 1450) ÷ 1500 ≈ %3,33'tür; ritim 2 × 0,0333 × 50 ≈ 3,33 Hz, yani yükte saniyede üç kezden biraz fazla kabarma olarak duyulur. Ritim yük azaldıkça yavaşlar.

Sürücüyle çalışan motor neden vınlar?

Frekans sürücüsü motoru düz bir sinüsle değil, yüksek hızda açılıp kapanan darbelerle besler. Bu anahtarlamanın frekansına taşıyıcı frekans denir ve motor sargısı ile saç paketi bu frekansta titreşerek ince, tiz bir vınlama çıkarır. Ses motorun yüküne değil sürücü ayarına bağlıdır ve sürücü durunca kaybolur.

• Taşıyıcı frekans yükseltilirse vınlama tizleşir ve çoğu kulağa daha az rahatsız edici gelir; buna karşılık sürücü daha çok ısınır ve kaçak akımlar artabilir. Değeri sürücünün kılavuzuna göre seçin.
• Sürücü düşük devirde motoru belirli hızlarda rezonansa sokabiliyorsa sürücüdeki “atlanacak frekans” parametresiyle bu hız bandı geçilir.
• Sürücü ile motor arasındaki kablo uzadıkça motor uçlarında gerilim sıçramaları büyür; uzun hatta sürücü üreticisinin çıkış filtresi önerisi dikkate alınmalıdır.

Tıkırtı, hırıltı ve sürtme: rulman, fan ve fan kapağı

Enerji kesildikten sonra da süren, devirle tonu değişen tıkırtı, hırıltı ve kuru cızırtı genellikle rulmandan gelir. Rulman sesinin ayrıntılı teşhisini, sıcaklık ve mil boşluğu kontrolünü rulman arızası teşhis rehberimizde anlattık; burada yalnız rulmanı diğer mekanik seslerden ayırmaya yarayan noktaları veriyoruz.

Sesin tekrarlanma hızı kaynağı bulmaya yardım eder. Mil her turda bir kez dönerse dengesizlik, eğri mil, kaplin hatası veya fan kanadına çarpan cisim “dönme frekansında”, yani nominal devir ÷ 60 kez saniyede tekrarlanan bir vuruntu üretir. Rulman hasarı ise bu frekansın tam katı olmayan, daha yüksek ve düzensiz bir hırıltı verir.

Tablodan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi: 2 kutuplu motorda tur başına vuruntu saniyede yaklaşık 48 kez tekrarlandığı için kulağa ayrı vuruşlar gibi değil, uğultuya karışan bir “kaba ses” gibi gelir; 6 kutuplu motorda aynı kusur saniyede 16 civarında daha seçilebilir bir vuruntudur. İkincisi: 100 Hz'lik manyetik uğultu her üç motor tipinde aynıdır; tonu devirle değişmez ve enerji kesilince kaybolur. Devirle değişen her ses mekaniktir.

Fan ve fan kapağı

Motorun arkasındaki fan, kapağın içine giren yabancı cisim, ezilmiş veya darbe almış fan kapağı ya da milde kaymış fan yüzünden kapağa sürtebilir. Ses metal sürtmesi veya hışırtıdır ve motor yavaşlarken de sürer. Enerjiyi kesip kilitledikten sonra fan kapağını sökün, kanatlarda sürtme izi ve kırık arayın; kapağın hava giriş deliklerinin tıkalı olup olmadığına da bakın. Fanın kendi hava sesi ise normaldir; 2 kutuplu motorlarda devir yüksek olduğu için daha belirgindir.

Gevşek ayak, rezonans ve kaplin-kayış sesi

Gevşek ayak ve yumuşak ayak

B3 ayaklı motorda dört ayaktan biri şaseye tam oturmuyorsa ayak cıvatası sıkıldığında gövde hafifçe çarpılır. Motor çalışırken bu, gövdeden zemine geçen bir uğultu ve titreşim olarak duyulur. Kontrol için cıvataları tek tek gevşetip ayak altında boşluk olup olmadığına bakın; boşluk varsa ince sac pullarla doldurun. Ayak delik mesafeleri ve eksen yükseklikleri için B3 motor ölçüleri tablomuza bakabilirsiniz.

Rezonans

İnce sacdan yapılmış şase, uzun konsol veya hafif bir platform motorun dönme frekansında ya da 100 Hz'de kendi doğal frekansına yakın titreşebilir. Belirti, sesin yalnız belirli bir devirde büyümesi ya da şasenin bir noktasına el bastırınca sesin azalmasıdır. Çözüm şaseyi rijitleştirmek (takviye, çapraz bağlantı), motoru sağlam bir zemine almak ya da sürücülü sistemde o hız bandını atlamaktır.

Kaplin ve kayış

Kaplin lastiği yıprandığında veya iki mil arasında eksen kaçıklığı olduğunda devir başına bir vuruntu ve eksenel titreşim duyulur. Kayışlı sistemde gevşek kayış kalkışta cıyaklar, fazla gergin kayış ise motor tarafındaki rulmanı zorlayarak zamanla rulman sesine dönüşür. Kasnakların aynı düzlemde olması ve kayış geriliminin üretici önerisine uygun olması gerekir.

Motor sesi kontrol listesi

• Enerjiyi kesin: ses aniden mi kayboldu (elektriksel), yoksa yavaşlarken sürüyor mu (mekanik)?
• Yükü ayırın: kaplin veya kayış sökülünce ses sürüyor mu?
• Üç faz arası gerilimi ve üç faz akımını ölçün; fazlar arasında belirgin fark var mı? Değerleri etiketle ve Motor Akım Tablosu ile karşılaştırın.
• Etiket gerilimi ile klemens köprülerini karşılaştırın: 230/400 V motor 380–400 V'ta yıldız, 400/690 V motor 380–400 V'ta üçgen mi?
• Sürücülü sistemde taşıyıcı frekans parametresini ve rezonans yapan hız bandını not edin.
• Rulman yatağı sıcaklığını iki taraftan karşılaştırın; mili elle çevirerek boşluk ve takılma arayın.
• Fan kapağını sökün; sürtme izi, kırık kanat, yabancı cisim var mı?
• Ayak cıvatalarını tek tek gevşetip yumuşak ayak kontrolü yapın.
• Kaplin hizasını, lastik durumunu ve kayış gerginliğini kontrol edin.
• Sesin ritmini sayın: devir ÷ 60 ile uyumlu bir vuruntu mu, 100 Hz uğultu mu, yoksa düzensiz hırıltı mı?

Diğer hesaplamalar (akım, enerji tüketimi, kayış-kasnak) için Elektrik Motoru Hesaplama Araçları sayfamızı kullanabilirsiniz.

Hesap örneklerindeki motorlar

• DRG-90L-4 – 1,5 kW, 1445 d/d nominal, alüminyum gövde, 6205-ZZ-C3 rulman
• DRG-112M-2 – 4 kW, 2905 d/d nominal, pik döküm gövde, 6206-ZZ-C3 rulman
• DRG-112M-4 – 4 kW, 1450 d/d nominal, pik döküm gövde, 6206-ZZ-C3 rulman
• DRG-132M1-6 – 4 kW, 968 d/d nominal, pik döküm gövde, 6208-ZZ-C3 rulman
• DRG-160M-4 – 11 kW, 1465 d/d nominal, pik döküm gövde, 6309-C3 rulman

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrik motoru uğulduyor ama dönmüyor, neden?

En sık sebep faz kaybıdır: üç fazdan biri gelmediğinde motor kalkış momenti üretemez ve uğuldar. Atmış sigorta, kontaktör kontağı veya gevşek klemensi kontrol edin. Mekanik kilitlenme (sıkışmış rulman veya yük) de aynı belirtiyi verir. Motoru bu durumda bekletmeyin, sargı hızla ısınır.

Yeni motor ses yapar mı?

Hafif bir 100 Hz manyetik uğultu ve fanın hava sesi her yeni motorda vardır. Tıkırtı, sürtme, ritmik kabarıp inen uğultu veya titreşim normal değildir; çoğunlukla bağlantı, montaj (yumuşak ayak, şase) veya kaplin hizasıyla ilgilidir.

Motor neden sadece yükte ses yapıyor?

Yük arttıkça akım ve kayma artar; gerilim dengesizliği ve rotor kaynaklı ritmik uğultu yükte belirginleşir. Kaplin kaçıklığı ve kayış sorunları da yükle birlikte büyür. Yükü ayırıp boşta dinleyerek sesin motordan mı tahrik edilen makineden mi geldiğini ayırın.

Sürücüyle çalışan motorun vınlaması zararlı mı?

Taşıyıcı frekanstan gelen tiz vınlama tek başına arıza belirtisi değildir. Ses sürücünün taşıyıcı frekans ayarıyla değişir. Vınlamaya ısınma, belirli devirde artan titreşim veya rulman sesi eşlik ediyorsa kablo uzunluğu, rezonans ve rulman ayrıca kontrol edilmelidir.

Sesli çalışan motoru değiştirmeye karar verdiyseniz eski motorun etiketindeki güç, devir ve gövde bilgisini +90 (542) 666 11 11 hattına ya da [email protected] adresine iletin, eşdeğer modeli birlikte belirleyelim; tüm kanallar iletişim sayfasında. Modellerin tamamı Elektrik Motoru Online Satın Al bölümünde.