Trifaze bir motor çalışırken üç fazdan biri kesilirse (tek fazda kalma), motor hemen durmaz; ama kalan iki fazdan çektiği akım hızla yükselir, sargılar aşırı ısınır ve koruma devreye girmezse motor kısa sürede yanar. Kalkış anında bir faz eksikse motor hiç dönemez, yalnızca uğuldar ve kilitli kalır.

Faz kaybında tek fazda kalan trifaze asenkron motoru temsil eden gri gövdeli DRG elektrik motoru

DRG Motor elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. Faz kaybı yüzünden sargısı zarar gören bir motorun yerine uygun gücü seçmek için online motor mağazasına ya da 3 fazlı asenkron elektrik motorları kategorisine bakabilirsiniz. Bu yazı faz kaybının motorun içinde neye yol açtığını anlatır.

Faz kaybı anında motorun içinde ne olur?

Trifaze asenkron motor, üç fazın birbirinden 120° farkla gelmesiyle oluşan döner manyetik alan sayesinde çalışır. Bu alan rotoru sürükler. Fazlardan biri kesildiğinde döner alan bozulur; geriye tek eksen boyunca salınan, zayıf ve dengesiz bir alan kalır. Motor zaten dönüyorsa ataleti sayesinde dönmeye devam etmeye çalışır, ancak aynı mekanik yükü artık iki faz taşımak zorunda kalır.

Güç korunmak istediği için kalan iki fazdan çekilen akım belirgin biçimde artar; tam yük altında bu akım nominal değerin yaklaşık 1,7 katına kadar çıkabilir. Akım karesiyle orantılı olarak ısı üretildiğinden, sargı sıcaklığı dakikalar içinde tehlikeli seviyeye ulaşır.

Çalışırken bir faz giderse: aşırı akım ve ısınma

En sık karşılaşılan senaryo, motor yük altında dönerken bir fazın gitmesidir (yanan sigorta, gevşek klemens, kopuk iletken, arızalı kontaktör kontağı). Motor devrini bir miktar düşürerek dönmeye çalışır; ama bu sırada iki faz aşırı yüklenir. Belirtiler tipik olarak şöyle sıralanır:

  • Motor gövdesi hızla ısınır, boya kokusu ve ardından yanık yalıtım kokusu gelir.
  • Devir düşer, motor zorlanır ve normalden kalın, boğuk bir uğultu çıkarır.
  • Kalan fazlardaki akım yükseldiği için besleme sigortası veya termik röle atabilir.

Koruma düzgün ayarlıysa termik röle motoru bu noktada durdurur. Koruma yoksa ya da yük akımı eşiğin hemen altında kaldıysa ısı birikmeye devam eder ve sargı yalıtımı bozulur.

Kalkışta faz eksikse: motor kalkamaz, uğuldar

Motor duruyorken bir faz eksikse durum daha serttir. Döner alan hiç oluşmadığı için rotoru harekete geçirecek moment doğmaz. Motor yalnızca titreşimli bir uğultu verir, mil dönmez ve neredeyse kalkış (kilitli rotor) akımı kadar yüksek bir akım çeker. Bu akım nominalin birkaç katıdır ve sabit kaldığı için sargıyı çok daha kısa sürede yakar. Motora enerji verildiğinde dönmüyor ve uğulduyorsa ilk şüphelenilecek neden faz kaybıdır; bu durumda enerji derhal kesilmelidir.

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Faz kaybının motora verdiği kalıcı hasar

Aşağıdaki tablo, faz kaybının farklı anlarda motorda neye yol açtığını özetler.

DurumMotorda görülenOlası sonuç
Çalışırken faz giderKalan iki fazda akım yükselir, ısınma, boğuk uğultuKoruma atmazsa sargı sıcaklıkla yanar
Kalkışta faz eksikMil dönmez, yüksek kilitli rotor akımıSargı çok kısa sürede yanar
Faz kaybı fark edilmezIsı birikir, yalıtım yavaşça bozulurKalıcı sargı hasarı, sarım yenileme

Hasar genelde faza bağlı sargı grubunda yoğunlaşır; motor açıldığında bir fazın belirgin biçimde kararmış/yanmış olduğu görülür. Bu nedenle faz kaybı, trifaze motorlarda sargı yanmasının en yaygın nedenlerinden biridir.

Hangi güçte ne kadar akım? Örnek DRG modelleri

Faz kaybında kalan fazların ne kadar zorlandığını anlamak için motorun nominal akımını bilmek gerekir. Aşağıda 1500 d/d (4 kutup) sınıfından birkaç DRG modelinin 400 V'taki nominal akımı verilmiştir; faz kaybında kalan iki fazdaki akımın bu değerin yaklaşık 1,7 katına çıkabileceğini unutmayın.

ModelGüçNominal akım (400 V)
DRG-112M-4 (alüminyum)4 kW7,95 A
DRG-132S-4 (alüminyum)5,5 kW10,7 A
DRG-132M-4 (alüminyum)7,5 kW14,3 A
DRG-160M-4 (alüminyum)11 kW20,4 A

Örneğin 7,5 kW'lık bir modelde nominal akım yaklaşık 14,3 A iken, faz kaybında kalan fazlar 24 A dolayına zorlanabilir. Doğru güç ve akım kontrolü için elektrik motoru hesaplama ve motor akım tablosu araçlarından yararlanabilirsiniz.

Faz kaybına karşı çözüm: faz koruma rölesi

Faz kaybının motoru yakmasını önlemenin en etkili yolu, motoru besleyen üç fazı sürekli izleyen bir faz koruma (faz sırası/faz kesilmesi) rölesi kullanmaktır. Bu röle fazlardan biri kesildiğinde veya dengesizlik eşiği aşıldığında kontaktörü açarak motoru saniyeler içinde devreden çıkarır; böylece sargı ısınmaya fırsat bulamadan korunur. Termik aşırı akım rölesi de ikinci bir savunma hattı sağlar, ancak ısıya bağlı çalıştığı için tek başına hızlı faz kaybını her zaman yakalayamaz. İkisinin birlikte kullanılması önerilir.

Koruma elemanlarının eşik ve akım ayarlarını kafadan değil, motor etiketindeki nominal akıma ve cihaz dokümanına göre belirleyin. Bağlantı ve klemens gevşekliği de faz kaybının sık bir nedeni olduğundan, periyodik sıkılık kontrolü faydalıdır.

Güvenlik: ölçüm ve kontrolden önce

Faz kaybından şüpheleniyorsanız, panoda ve motor kleminde ölçüm yapmadan önce enerjiyi kesin, enerjisizliği uygun bir cihazla doğrulayın ve işlemi yalnızca yetkili elektrik personeli yürütsün. Yanmış ya da aşırı ısınmış bir motoru ölçüm bitmeden yeniden çalıştırmayın. Kablo kesiti ve koruma seçimi için motor kablo kesiti hesaplama aracı yol gösterici olur.

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Faz kaybı nedeniyle sargısı zarar görmüş bir motoru yenilemeniz gerekirse, güç ve devir seçeneklerini ve güncel fiyatları mağaza üzerinden karşılaştırabilirsiniz.

Faz kaybında zarar gören motorun yerine uygun trifaze asenkron model ve güncel fiyatları mağazada görünFİYATLARI GÖR

Sık sorulan sorular

Trifaze motor tek fazda çalışır mı?

Dönerken bir faz giderse motor kısa bir süre dönmeye devam edebilir, ama bu "çalışıyor" sayılmaz: akım yükselir, ısınır ve koruma yoksa yanar. Kalkışta faz eksikse hiç dönemez, yalnızca uğuldar.

Faz kaybında motor neden uğuldar?

Döner manyetik alan bozulduğu için rotoru döndürecek düzgün moment oluşmaz; sargılardan geçen tek yönlü dalgalı akım gövdede titreşim ve boğuk bir uğultu yaratır. Bu ses, mil dönmüyorsa güçlü bir faz kaybı işaretidir.

Faz kaybı motoru hemen yakar mı?

Her zaman değil; süre yüke ve korumaya bağlıdır. Kalkışta faz eksikse yüksek akım nedeniyle yanma çok hızlı olur. Hafif yükte ve koruma varsa röle motoru durdurarak hasarı önleyebilir.

Faz kaybına karşı hangi koruma uygundur?

İhtiyaca en uygun çözüm, fazları izleyen bir faz koruma rölesi ile nominal akıma göre ayarlı bir termik aşırı akım rölesinin birlikte kullanılmasıdır. Düzenli klemens sıkılık kontrolü de faz kaybı riskini azaltır.

Bu Konuyla İlgili Elektrik Motorları — Modeller ve Güncel Fiyatlar

Uygunluk yalnız güce göre belirlenmez: makinenizin devir, gerilim, montaj tipi, mil ve bağlantı ölçülerini ürün sayfasındaki verilerle karşılaştırın; emin değilseniz mevcut motorun etiketini bize gönderin.

TÜM MODELLER VE DETAYLAR İÇİN ONLINE MAĞAZA →