Muadil Elektrik Motoru Nasıl Seçilir? Eski Motorun Yerine Uygun Modeli Bulma

Bir zeytinyağı işletmesinde hamur makinesinin motoru yanmış, sargıcı "bu motor bir daha sarılmaz" demiş. Bakımcı arkadaş motoru söküp tezgâha koyuyor; etiketin yarısı boyadan, yarısı yağdan okunmuyor. Elinde sadece motorun kendisi, bir şerit metre ve kumpas var. Makinenin yarın sabah dönmesi lazım. Bu yazı tam bu durum için: eski motorun yerine aynı yere oturacak, aynı kasnağı aynı hızda çevirecek ve panodaki korumayla uyumlu çalışacak muadil modeli adım adım bulmak.

Muadil seçimi "aynı kW'ı al" demek değildir. Doğru muadil üç şeyi birlikte tutturur: mekanik uyum (ayak, flanş, mil), hız uyumu (kutup sayısı) ve elektriksel uyum (gerilim, bağlantı, akım). Birini atlarsanız motor ya yerine oturmaz ya da oturur ama makine farklı hızda döner veya termik açar.

Eski Motordan Toplanacak Bilgiler

Etiket okunuyorsa işin yarısı bitmiştir. Etiketteki alanların ne anlama geldiğini daha önce motor etiketi (plaka) okuma rehberinde ayrıntılı anlattık; muadil arayan biri için önemli olan şu altı satırdır:

• Güç (kW veya HP): HP yazıyorsa 0,746 ile çarpıp kW'a çevirin; 10 HP yaklaşık 7,46 kW'tır ve karşılığı 7,5 kW kademesidir.
• Devir (d/d): 2850–2950 civarı 2 kutup, 1400–1480 civarı 4 kutup, 930–980 civarı 6 kutup demektir.
• Gerilim ve bağlantı: "Δ/Y 380/660 V" ile "Δ/Y 220/380 V" aynı şey değildir; aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
• Akım (A): Panodaki termik ayarı bu değere göre yapılmıştır.
• Gövde (frame) kodu: 90L, 112M, 132S gibi; mekanik ölçülerin anahtarıdır.
• Montaj tipi: B3 ayaklı, B5 büyük flanşlı, B14 küçük flanşlı, B35 ayak + flanş.

Etiket kısmen okunuyorsa okunan her satırı fotoğraflayın; eksik kalan bilgiyi ölçüyle tamamlayacağız.

Etiket Okunmuyorsa: Gövdeyi Dört Ölçüyle Bulmak

IEC standardında gövde numarası doğrudan bir ölçüdür: 112M gövdede milin merkezi, ayak tabanından 112 mm yukarıdadır. Bu yüzden etiketi olmayan bir motorun gövdesini kumpas ve metreyle bulabilirsiniz.

Mil yüksekliği (H)

Motoru düz bir zemine koyun, zeminden milin üst yüzeyine kadar ölçün, sonra mil çapının yarısını çıkarın. Örneğin zeminden mil üstüne 126 mm ölçtünüz ve mil çapı 28 mm ise H = 126 − 14 = 112 mm olur; gövde 112'dir.

Ayak delikleri (A ve B)

A, mil eksenine dik yöndeki iki ayak deliği arasındaki merkezden merkeze mesafedir; B, mil ekseni boyunca iki delik arası mesafedir. Aynı H değerine sahip gövdeler B ile ayrılır: 132S'de A = 216, B = 140 mm; 132M'de A = 216, B = 178 mm. 160M (B = 210) ile 160L (B = 254) de aynı şekilde ayırt edilir.

Mil çapı ve boyu (D×E)

Mil çapını kumpasla, mil boyunu kapak yüzeyinden mil ucuna kadar ölçün. Kama genişliğini (F) de not edin; kasnak ya da kaplin bu kamaya göre işlenmiştir. Örnek değerler: 100L ve 112M için 28×60 mm, 132S/M için 38×80 mm, 160M/L için 42×110 mm.

Flanş (B5 veya B14)

Flanşlı motorda dış çap (P), cıvata delik dairesi (M) ve merkezleme çapı (N) ölçülür. Delikler boş (cıvata geçer) ise B5, dişli ise B14'tür. 100L ve 112M gövdelerin B5 flanşı aynıdır: P = 250, M = 215, N = 180 mm.

Ölçüler DRG Motor teknik kataloğundaki IEC montaj tablolarından alınmıştır; diğer gövdeler için katalogdaki boyut sayfalarına bakın.

Gövde Tek Başına Gücü Söylemez: Kutup Sayısını Belirleyin

Sahada en sık görülen yanılgı, gövdeyi bulunca gücü de bulduğunu sanmaktır. Aynı 112M gövdede 2 kutuplu motor 4 kW, 4 kutuplu motor 4 kW, 6 kutuplu motor ise 2,2 kW'tır. 132S gövdede 2 kutup 5,5 kW ve 7,5 kW, 4 kutup 5,5 kW, 6 kutup 3 kW olarak karşımıza çıkar. Yani gövdeyle birlikte devri de bilmeniz gerekir.

Etiket yoksa devri üç yoldan bulabilirsiniz:

• Makine çalışırken mil ucundan takometreyle ölçün; 1440 d/d okuyorsanız motor 4 kutupludur (senkron devir 1500).
• Kasnak çaplarından geriye hesaplayın: makine tarafı 600 d/d dönüyor, motor kasnağı 100 mm, makine kasnağı 240 mm ise motor devri yaklaşık 600 × 240 / 100 = 1440 d/d'dir.
• Sargıcıya kutup sayısını sorun; sargı sökülürken bobin gruplarından kutup sayısı görülür.

Devri yanlış seçerseniz makine yanlış hızda döner. Aynı kasnaklarla 4 kutup yerine 2 kutuplu motor takılırsa makine hızı yaklaşık iki katına çıkar ve gereken güç de buna göre yükselir. Hız farkını kasnakla telafi etmek mümkündür ama bu ayrı bir hesap gerektirir; bunun için elektrik motoru hesaplama araçlarındaki kasnak ve moment hesaplayıcılarını kullanabilirsiniz.

Gerilim, Bağlantı ve Akım Karşılaştırması

Mekanik ve hız uyumundan sonra sıra elektriğe gelir. Türkiye'deki sanayi şebekesi 380–400 V üç fazdır; etiketteki gerilim çiftine bakın:

• Δ/Y 220/380 V (230/400 V): Motor 380 V şebekede yıldız (Y) bağlanır. Yıldız-üçgen yol verme yapılamaz; panoda yıldız-üçgen şalter varsa bu motor muadil olamaz.
• Δ/Y 380/660 V (400/690 V): Motor 380 V şebekede üçgen (Δ) çalışır; yıldız-üçgen yol vermeye uygundur. Panoda yıldız-üçgen varsa yeni motorun da bu bağlantıda olması gerekir.

Eski motorun klemens kutusundaki köprü yönünü (üç dikey köprü üçgen, alt sırayı birleştiren yatay köprü yıldız) sökmeden önce fotoğraflayın. Sipariş verirken bu bilgiyi açıkça yazın.

Akım karşılaştırması son süzgeçtir. Muadil adayın 380 V anma akımı eski etiketteki akıma yakın olmalıdır. Örneğin eski 7,5 kW 4 kutuplu motorun etiketinde 15,2 A yazıyorsa, DRG kataloğundaki 7,5 kW 4 kutuplu modelin 380 V akımı 15,0 A'dır; termik ayarı neredeyse değişmez. Aday motorun akımı belirgin şekilde yüksek çıkıyorsa ya kutup sayısı ya da gerilim/bağlantı yanlış seçilmiştir; panodaki kontaktör, termik ve kablo kesitini yeniden kontrol edin.

Muadil Kontrol Tablosu

Aşağıdaki tabloyu eski motorun başında doldurun; her satırda "uyuyor" diyemiyorsanız siparişi bekletin.

Üç Örnek Eşleştirme

Örnek 1: Etiketi okunan ayaklı motor

Etiket: 7,5 kW, 1450 d/d, Δ 380 V, 15,2 A, gövde 132M, B3. Muadil aday: 7,5 kW, 1500 d/d, 132M gövdeli DRG-132M-4. Katalogda anma devri 1460 d/d, 380 V akımı 15,0 A, anma momenti 49,1 Nm'dir (9550 × 7,5 / 1460 ≈ 49,06 Nm, tutarlı). Ölçüler: H 132, A 216, B 178, mil 38×80 mm. Kasnak ve kaide aynen kullanılır; devir farkı 10 d/d olduğu için makine hızı pratikte değişmez.

Örnek 2: Etiketi olmayan ayaklı motor

Ölçümler: zeminden mil üstüne 126 mm, mil 28×60 mm, A = 190 mm, B = 140 mm. H = 126 − 14 = 112 mm, yani 112M gövde. Takometre 1440 d/d gösteriyor, motor 4 kutupludur. 112M gövdede 4 kutuplu model 4 kW'tır: muadil DRG-112M-4. Eski motor eski bir standarda göre üretilmiş olabilir; ilk çalıştırmada pens ampermetreyle yük akımını ölçün, 380 V'ta anma akımı olan 8,37 A'nın altında kalıyorsa seçim doğrudur.

Örnek 3: Pompaya bağlı B5 flanşlı motor

Ölçümler: flanş dış çapı 250 mm, delik dairesi 215 mm, merkezleme 180 mm, delikler boş, mil 28×60 mm. Bu flanş ve mil hem 100L hem 112M gövdede aynıdır; ayırt etmek için güce ihtiyaç var. Pompa etiketinde "motor 3 kW, 2900 d/d" yazıyor: 2 kutup ve 3 kW, 100L gövdeye karşılık gelir. Muadil DRG-100L-2, B5 montajlı olarak istenir. Aynı flanşa 4 kW'lık 112M motor da bağlanabilir; pompa daha fazla güç çekmiyorsa buna gerek yoktur.

Muadil Ararken Yapılan Hatalar

• Sadece kW'a bakmak: 4 kW'lık 2 kutuplu ve 6 kutuplu motorlar farklı gövdededir; biri yerine oturur, diğeri oturmaz.
• B5 ile B14'ü karıştırmak: Dışarıdan ikisi de flanşlıdır; delikler dişliyse B14'tür ve B5 flanş redüktöre bağlanmaz.
• Mil çapını tahmin etmek: 24 ile 28 mm göz kararı ayırt edilmez; kumpas kullanın.
• Bağlantıyı unutmak: 220/380 V motoru yıldız-üçgen panoya bağlamak kalkışta sorun çıkarır.
• Dönüş yönünü kontrol etmemek: Fan ve pompalarda yön önemlidir; yeni motorda iki fazın yeri değiştirilerek yön ayarlanır.
• Termik ayarını eski değerde bırakmak: Yeni motorun etiket akımına göre ayarlayın.

Sipariş Öncesi Kontrol Listesi

Teklif isterken veya online mağazadan elektrik motoru satın alırken aşağıdaki bilgileri tek mesajda iletirseniz yanlış motor gelme ihtimali büyük ölçüde ortadan kalkar:

• Eski etiketin fotoğrafı (okunmasa bile)
• Güç (kW) ve devir (d/d) ya da gövde + kutup sayısı
• Montaj tipi: B3, B5, B14, B35 veya dikey
• Mil çapı ve boyu, kama genişliği
• Flanşlıysa P / M / N ölçüleri ve deliklerin boş mu dişli mi olduğu
• Gerilim çifti ve panodaki yol verme şekli (direkt, yıldız-üçgen, sürücü)
• Klemens kutusunun konumu
• Gövde malzemesi tercihi: alüminyum veya pik döküm

Etiket bilgilerinin seçimdeki rolünü merak ediyorsanız elektrik motoru seçiminde etiket bilgilerinin önemi yazımız da işinize yarar.

Sıkça Sorulan Sorular

Muadil motor eski motordan daha güçlü olabilir mi?

Olabilir, ancak bir kademe üstü genelde başka bir gövdeye geçmek demektir. Aynı gövdede kalıyorsa sorun yoktur; gövde değişiyorsa ayak ve mil ölçüleri de değişir, kaide ve kasnak uyarlaması gerekir.

Etiket hiç yoksa sadece ölçülerle doğru motoru bulabilir miyim?

Gövdeyi ölçüyle bulabilirsiniz; gücü bulmak için devri de bilmeniz gerekir. Gövde + kutup sayısı birlikte IEC tablosundaki güce karşılık gelir. Eski standartla üretilmiş motorlarda ilk çalıştırmada yük akımını ölçerek seçimi doğrulayın.

Eski motorum 380 V, yeni motorlar 400 V yazıyor; sorun olur mu?

Hayır. 380 V ve 400 V aynı şebeke için kullanılan iki ifadedir; katalogda akımlar her iki gerilim için ayrı verilir. Önemli olan gerilim çiftinin (220/380 veya 380/660) ve bağlantının panoyla uyumlu olmasıdır.

Ayak delikleri tutmuyor ama diğer her şey uygun; ne yapmalıyım?

Önce H değerini kontrol edin; H aynıysa kaideye yeni delik açmak veya ara plaka kullanmak çoğu zaman yeterlidir. H farklıysa mil hizası bozulur ve şim ya da yeni kaide gerekir; bu durumda başka bir gövdeye bakmak daha doğru olabilir.

Eski motorunuzun etiket fotoğrafını veya ölçülerini gönderin, uygun muadil modeli birlikte belirleyelim: +90 (542) 666 11 11, [email protected] veya iletişim sayfamız.