Taş Kırma Makinesi İçin Elektrik Motoru Seçimi ve Teklif Rehberi

Bir ocak işletmesinden gelen teklif talebi tek satırdı: "Konkasör için 110'luk motor, fiyat?" Geri aradığımızda ortaya çıktı ki makine çeneli bir primer kırıcıydı, mevcut motor 6 kutupluydu, kasnaklar yeni değişmişti ve pano yıldız-üçgen yol veriyordu. Aynı güçte 4 kutuplu bir motor teklif edilseydi kırıcı devri neredeyse bir buçuk katına çıkacak, kasnak düzeni baştan hesaplanmak zorunda kalacaktı. Taş kırma makinesinde motor seçimi kilovattan çok, kırıcının nasıl döndüğü ve nasıl kalktığıyla ilgilidir. Bu rehberde kırıcı tipine göre motorun nasıl okunacağını, kalkış ve kasnak hesabını, tozlu sahada dikkat edilecekleri ve teklif isterken hangi bilgileri vermeniz gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Kırıcı Tipi Motorun Karakterini Belirler

Çeneli kırıcıda hareketli çene eksantrik bir mile bağlıdır ve milin iki ucunda büyük volanlar bulunur. Motor bu volanlardan birini kayışla çevirir. Yük darbelidir: her strokta taş sıkışır, kırılır ve boşalır. Volan bu dalgalanmanın büyük kısmını yutar, motorun gördüğü yük ortalamaya yaklaşır; ancak volanın kendisi kalkışı ağırlaştırır.

Darbeli (çekiçli ya da rotorlu) kırıcıda ağır bir rotor yüksek devirde döner ve taşı palet ya da çekiçlerle parçalar. Rotorun ataleti büyüktür; kalkış uzun sürer ve bu sürede motor yüksek akım çeker. Besleme dengesizse ya da iri blok gelirse anlık yük sıçrar.

Konik kırıcı genellikle ikincil ve üçüncül kademede çalışır; yatay bir giriş mili kayış-kasnakla döndürülür. Yük daha düzgündür fakat kırma odası doldukça moment artar, bu nedenle besleme kontrolü motor korumasıyla birlikte düşünülmelidir. Eleme tarafında ise titreşimli elekler çok daha küçük güçlerle, çoğunlukla eksantrik mil ya da vibrasyon motoruyla çalışır; elek motorunu kırıcı motoruyla aynı teklife koymak yerine ayrı kalem olarak istemek karışıklığı önler.

Kalkış Momenti ve Volan: Motor Neden Zorlanır?

Kırıcıların ortak noktası, kalkışta motorun büyük bir dönen kütleyi hızlandırmak zorunda olmasıdır. Bu kütle kasnak oranı üzerinden motora yansır: kırıcı tarafındaki atalet, kasnak oranının karesine bölünerek motor miline indirgenir. Oran büyüdükçe motorun gördüğü atalet küçülür, ama motor devri yükseldiği için hızlandırılması gereken enerji yine aynıdır.

Kalkış süresini kabaca t ≈ J·ω / T_ivme ile tahmin edebilirsiniz. Burada J motora indirgenmiş toplam atalet, ω motorun anma açısal hızı, T_ivme ise kalkış boyunca motor momentinden yük momentinin düşülmesiyle kalan ortalama ivmelendirme momentidir. Kırıcı boşta kalkıyorsa yük momenti küçüktür; ama sıkışmış ya da dolu bir kırıcıyla kalkmak bambaşka bir durumdur ve bu, teklif isterken mutlaka belirtilmelidir. Yüksek tork ihtiyacının arka planını taş kırma tesisinde motorun neden yüksek tork istediği yazımızda ayrıca anlattık.

Kayış-Kasnak Oranı ile Kırıcı Devrini Tutturmak

Kırıcı üreticisi makine için bir devir aralığı verir; motorun kutup sayısı ve kasnak çapları bu devre göre seçilir. Kasnak oranı i = n_motor / n_kırıcı = D_{kırıcı kasnağı} / D_{motor kasnağı} ilişkisiyle bulunur. Motor kasnağı küçüldükçe kayış daha keskin bükülür ve kayış ömrü kısalır; bu nedenle kayış profili için önerilen en küçük kasnak çapının altına inilmemelidir. Kayış hızı v = π·D·n / 60 ile kontrol edilir.

Kayışlı tahrikte motor mili ve rulmanlar radyal yük taşır. Kayış gerginliği arttıkça bu yük büyür; kasnağın mil ucuna olabildiğince yakın takılması ve kayışların aşırı gerilmemesi rulman ömrü için belirleyicidir. Teklif isterken kasnak çaplarını, kayış tipini ve adedini yazmanız, tedarikçinin mil ve rulman yükünü değerlendirmesine imkân verir.

Örnek Hesap: 110 kW Çeneli Kırıcıda 4 Kutup mu 6 Kutup mu?

Volan milinin yaklaşık 250 d/d dönmesi gereken, 1250 mm çaplı kasnağa sahip bir çeneli kırıcı düşünelim. İki seçenek:

• 6 kutup, 110 kW (DRG-315L1-6): mağaza listesindeki anma momenti 1063 Nm'den anma devri 110000 × 60 / (2π × 1063) ≈ 988 d/d bulunur. 315 mm motor kasnağıyla kırıcı devri 988 × 315 / 1250 ≈ 249 d/d, kayış hızı π × 0,315 × 988 / 60 ≈ 16,3 m/s olur.
• 4 kutup, 110 kW (DRG-315S-4): anma momenti 706 Nm'den anma devri ≈ 1488 d/d. Aynı kırıcı devri için motor kasnağı 210 mm'ye iner: 1488 × 210 / 1250 ≈ 250 d/d, kayış hızı ≈ 16,4 m/s.

Kırıcı miline iletilen güç ve moment iki durumda da aynıdır; fark motor tarafındadır. 4 kutuplu motor daha küçük gövdededir (315S'e karşı 315L) ve mağaza listesinde KDV hariç 219.516,00 TL, 6 kutuplu ise 231.215,60 TL'dir. Buna karşın 210 mm kasnak, kayış profiline göre sınırda kalabilir ve daha küçük kasnak, aynı momenti iletmek için daha yüksek kayış kuvveti demektir. Ayrıca mevcut kasnaklar 6 kutba göre yapılmışsa 4 kutuplu motor, kasnak değişimi olmadan kırıcıyı yaklaşık bir buçuk kat hızlı döndürür ki bu kabul edilemez.

Kalkış tarafında da bir kontrol yapalım. Kırıcı miline ait volan ve hareketli parçaların toplam ataletinin 540 kg·m² olduğunu varsayalım. 4 kutuplu seçenekte oran 1250 / 210 ≈ 5,95 olduğundan motora indirgenmiş atalet 540 / 5,95² ≈ 15,2 kg·m² olur (motorun kendi rotoru hariç). Ortalama ivmelendirme momenti anma momentinin yarısı (353 Nm) kadar kalırsa kalkış yaklaşık 15,2 × 155,8 / 353 ≈ 6,7 s, dörtte biri kadar kalırsa yaklaşık 13,5 s sürer. Bu süreler termik koruma ayarı ve yol verme yöntemi seçilirken mutlaka hesaba katılmalıdır. Kendi değerlerinizle elektrik motoru hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz.

Yıldız-Üçgen mi, Soft Starter mı?

75 kW ve üzerindeki kırıcı motorlarında direkt yol verme, şebekeyi ve mekanik aksamı zorlar. Yıldız-üçgen yol vermede motor önce yıldız bağlanır; kalkış akımı ve kalkış momenti üçgene göre üçte bire iner. Bu, boşta kalkan bir kırıcı için çoğu zaman yeterlidir, ancak volanı ağır makinelerde yıldız kademesinde devir yeterince yükselmeden üçgene geçilirse ikinci bir akım darbesi oluşur. Yıldız-üçgen için motorun şebeke geriliminde üçgen bağlanacak şekilde sarılmış olması gerekir; örneğin 400 V şebekede 400 V üçgen etiketli motor.

Soft starter gerilimi kademesiz yükselterek akımı ve mekanik darbeyi sınırlar; akım sınırı ve rampa süresi ayarlanabildiği için ağır atalette kontrol daha kolaydır. Ancak momenti de gerilimin karesiyle düşürdüğünden, kalkış süresi uzar ve soft starter bu süreye göre boyutlandırılmalıdır. Hangi yöntem seçilirse seçilsin, mevcut panoda kullanılanı teklif talebinde yazmak, sargı bağlantısının doğru hazırlanmasını sağlar.

Toz, Titreşim ve Sahaya Göre Koruma

Kırma eleme tesisinde motorun en büyük düşmanı ince taş tozudur. Toz fan kapağının ızgarasını ve gövde kanatlarını kaplar, soğutmayı zayıflatır. DRG Motor kataloğunda tanımlandığı gibi IP55, zararlı toz girişine ve her yönden su püskürtmesine karşı koruma anlamına gelir; açık ve tozlu sahada bu seviye esas alınmalıdır. Bunun yanında motorun hava alacağı tarafın duvara ya da şasi sacına yapışık olmaması, kanatların periyodik olarak temizlenmesi ve klemens kutusu contasının yerinde olması gerekir.

Kırıcı şasisi sürekli titreşir. Motorun oturduğu kızak rijit olmalı, ayak cıvataları kontrol edilmeli ve kayış gergisi ayarlanırken motorun kaymaması için kızak civataları kilitlenmelidir. Büyük gövdelerde pik döküm gövde, titreşimli ortamda tercih edilen yapıdır. Uzun kablo mesafesi olan tesislerde kablo kesiti, kalkış akımı ve gerilim düşümüne göre hesaplanmalıdır.

75–355 kW Aralığında Örnek Modeller ve Fiyatlar

Kırıcı motorlarında en sık görülen kademelerden seçilmiş pik döküm modeller aşağıdadır. Tüm modelleri elektrik motoru online satın al sayfasında inceleyebilirsiniz.

Fiyatlar DRG Motor online mağazasının 24.09.2026 tarihli listesindendir; havale/EFT ile %3 indirim uygulanır, nakliye ücreti fiyata dahil değildir ve alıcı öder.

Teklif İsterken Verilecek Bilgiler

Doğru teklif, doğru bilgiyle başlar. Aşağıdaki listeyi doldurup gönderdiğinizde tedarikçi hem motoru hem de bağlantı ayrıntılarını tek seferde netleştirebilir:

• Kırıcı tipi: çeneli, darbeli, konik ya da elek; primer mi sekonder mi.
• Kapasite (ton/saat) ve beslenen malzeme: kalker, bazalt, dere malzemesi vb.
• Kırıcı devri ve kasnak çapları (motor ve kırıcı tarafı), kayış tipi ve adedi.
• Mevcut motor etiketinin fotoğrafı: güç, devir, gerilim, akım, gövde numarası.
• Şebeke gerilimi ve frekansı.
• Yol verme yöntemi: direkt, yıldız-üçgen, soft starter ya da sürücü.
• Montaj: ayaklı (B3) kızak üstü mü, flanşlı mı; mil çapı ve boyu.
• Kalkış koşulu: boşta mı, dolu kırıcıyla mı; ortam (açık saha, toz, yükseklik).

Gelen Teklifleri Yan Yana Karşılaştırma

Birden fazla teklif geldiğinde yalnızca toplam rakama bakmak yanıltıcıdır; teklifler aynı motoru tarif etmiyor olabilir. Aşağıdaki tablo, karşılaştırmayı kalem kalem yapmanıza yardım eder:

Sıkça Sorulan Sorular

Kırıcı motorunu bir üst güce çıkarmak kırıcıyı hızlandırır mı?

Hayır. Kırıcı devrini kutup sayısı ve kasnak oranı belirler. Güç artırımı yalnızca momenti karşılama payını büyütür; kasnaklar aynıysa ve kutup sayısı değişmiyorsa kırıcı devri hemen hemen aynı kalır.

Çeneli kırıcıda 4 kutup mu 6 kutup mu tercih edilmeli?

Kırıcının istediği devir ve mevcut kasnak düzeni belirleyicidir. 4 kutup daha küçük gövde ve kasnak demektir, ama küçük kasnak kayış ve rulman yükünü artırabilir. Mevcut düzen 6 kutba göreyse aynı kutupla devam etmek en az değişiklik gerektirir.

Yıldız-üçgen ile kalkamayan kırıcıda ne yapılabilir?

Önce kırıcının boşta kalktığından emin olun. Yine de yıldız kademesinde devir yeterince yükselmiyorsa ayarlanabilir rampalı soft starter ya da sürücü değerlendirilebilir; kalkış süresi ve termik ayar birlikte gözden geçirilmelidir.

Teklif için mutlaka eski motorun etiketi gerekir mi?

Şart değildir ama süreci çok hızlandırır. Etiket okunmuyorsa gövde numarası, mil çapı, ayak delik ölçüleri ve kasnak çapları ile de doğru model belirlenebilir.

Kırıcınızın bilgilerini ve mevcut motor etiketinin fotoğrafını bize gönderin, uygun modeli ve fiyatı birlikte netleştirelim: telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected] veya iletişim sayfası.