Elektrik motorunun sargısı, çeken akımın ürettiği ısı sargı telinin yalıtımının dayanabileceği sınırı aştığında yanar. En sık nedenler aşırı yük, faz kaybı, düşük veya dengesiz gerilim, nem ve çok sık kalkış-duruştur. Belirtiler genellikle keskin bir yanık kokusu, fazlar arası eşit olmayan sargı dirençleri ve sargı ile gövde arasında düşen yalıtım direncidir (toprağa kaçak). Bu yazıda trifaze asenkron motorlarda sargının neden yandığını, nasıl anlaşıldığını ve sarma ile yeni motor arasında kararı nasıl vereceğinizi anlatıyoruz.

Sargısı yanan elektrik motoru konusu için gri gövdeli DRG trifaze asenkron elektrik motoru

DRG Motor; elektrik motoru üreticisi, tedarikçisi ve satıcısıdır. İhtiyacınıza uygun trifaze modelleri güç ve devire göre online motor mağazasında inceleyebilir, aynı motorları 3 fazlı asenkron elektrik motorları kategorisinde topluca görebilirsiniz.

Sargının yanması ne demek?

Asenkron motorun statorundaki sargılar, emaye (vernik) ile yalıtılmış bakır telden sarılır. Bu yalıtım belirli bir sıcaklığa kadar dayanır; sıcaklık sınırı aştığında vernik kavrulur, kömürleşir ve yalıtma özelliğini yitirir. Bundan sonra komşu teller arasında (sarımlar arası kısa devre) veya sargı ile gövde arasında (toprağa kaçak) elektriksel temas oluşur. Halk arasında "motor yandı" denen durum çoğunlukla budur: mekanik bir kırılma değil, sargı yalıtımının ısıl olarak bozulmasıdır.

Önemli ayrım şudur: Sağlam bir motor yük altında ısınır ama yalıtım sınırını aşmaz. Yanma, bu sınırın kısa veya uzun süreli olarak aşılmasıyla gerçekleşir. Dolayısıyla "neden yandı?" sorusunun cevabı neredeyse her zaman sargıyı aşırı ısıtan bir dış koşulda saklıdır.

Sargı yandığında hangi belirtiler görülür?

Yanmış ya da yanmak üzere olan bir sargı genellikle birden fazla belirti verir. Aşağıdaki tablo, sahada en çok karşılaşılan işaretleri ve olası anlamlarını özetler; kesin teşhis için ölçüm gerekir.

BelirtiOlası anlamı
Keskin yanık / vernik kokusuSargı yalıtımının aşırı ısınıp kavrulması
Fazlar arası sargı dirençlerinin eşit olmamasıSarımlar arası kısa devre, bir sargının bozulması
Sargı ile gövde arasında düşük yalıtım direnciToprağa kaçak, yalıtımın delinmesi
Devreye girer girmez sigorta/koruma atmasıSargıda kısa devre veya toprağa tam temas
Zorlanarak dönme, güç ve moment kaybıFaz kaybı veya kısmen bozulmuş sargı

Bu belirtilerden biri bile görüldüğünde motoru zorlamadan durdurmak gerekir. Özellikle keskin yanık kokusu ve her devreye girişte korumanın atması, sargıda ileri bir hasarın işaretidir.

Elektrik motoru sargısı neden yanar?

Sargı yanmasının arkasında neredeyse her zaman sargıyı yalıtım sınırının üzerine çıkaran bir akım veya ortam koşulu vardır. En sık rastlanan nedenler ve ilk işaretleri aşağıda özetlenmiştir.

Yanma nedeniSargıda olanİlk işaret
Aşırı yükAnma akımının üzerindeki akım sargı telini ısıtır, yalıtım kavrulurÇalışma akımı etiket değerinin üzerinde
Faz kaybı (tek fazda kalma)Kalan iki faz aşırı yüklenir, o sargılar hızla aşırı ısınırZorlanarak dönme, uğultu, kokuyla duran motor
Düşük veya dengesiz gerilimAynı güç için akım artar, bir faz diğerinden fazla ısınırFazlar arası gerilim farkı, zayıf moment
Nem ve yoğuşmaYalıtım direnci düşer, toprağa kaçak ve yüzeysel atlama başlarUzun duruş sonrası kaçak akım koruma atması
Sık kalkış-duruşHer kalkıştaki yüksek akım birikir, sargı soğuyamazDakikada çok sayıda devreye girme

Elektrik motorlarının güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Faz kaybı ve gerilim sorunları

Trifaze bir motorda fazlardan biri kopar veya sigortalardan yalnızca biri atarsa, motor "tek fazda" kalır. Bu durumda kalan iki faz, eksik fazın yükünü de taşımaya çalışır ve o sargılardan geçen akım hızla tehlikeli seviyeye çıkar. Motor çoğu zaman dönmeye devam eder ama uğuldar, zorlanır ve kısa sürede o sargıları yakar. Benzer biçimde fazlar arası gerilim farkı (dengesizlik) bir sargıyı diğerlerinden daha çok ısıtır. Besleme gerilimini ve kablo durumunu değerlendirmek için motor akım tablosundan ve motor kablo kesiti hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Nem, yoğuşma ve toprağa kaçak

Uzun süre duran, soğuk ve nemli ortamda bekleyen motorlarda sargı yüzeyinde yoğuşma oluşabilir. Nem, yalıtım direncini düşürür; önce toprağa küçük bir kaçak, sonra yüzeysel atlama ve nihayet yalıtımın delinmesi gelir. Tozlu veya iletken kirli ortamlarda bu süreç hızlanır. Bu yüzden DRG trifaze motorlar IP55 koruma sınıfına sahiptir ve uygun montajla toz/su girişine karşı korunur; yine de uzun duruşlar ve çok nemli ortamlar sargı için risk oluşturur. Nemli bir motorun ölçülmeden ve kurutulmadan enerjilendirilmesi, zayıflamış yalıtımın anında delinmesine yol açabilir.

Aşırı yük ve sık kalkış-duruş

Motordan anma gücünün üzerinde iş istendiğinde çekilen akım artar ve ısı, akımın karesiyle orantılı olarak sargıda birikir. Baştan küçük seçilmiş bir motor, tıkanan bir yük ya da sıkışan bir aktarma organı sargıyı sürekli sınıra yakın tutar. Sık kalkış-duruş da ayrı bir risktir: her kalkışta motor anma akımının birkaç katını çeker ve dakikada çok kez devreye giren bir motor soğumaya zaman bulamaz. Bu iki neden birlikte, görünürde "sorunsuz" çalışan bir motoru zamanla yakabilir.

Sargısı yanan motorda ne yapmalı?

Önce güvenlik. Yanık kokusu, duman veya korumanın atması varsa motoru çalıştırmayı denemeyin; enerjiyi kesin ve enerjisizliği doğrulayın. Sargı direnci, yalıtım direnci ve toprağa kaçak ölçümleri ile klemens bağlantılarının kontrolü yetkili elektrik personeli tarafından yapılmalıdır. Yalıtım direnci için geçerli eşik veya termik koruma akımı gibi değerleri genel bir rakam olarak ezberlemeyin; motor etiketine ve ölçüm cihazının dokümanına göre değerlendirin. Teşhis, yalnızca sargının yandığını değil, onu yakan kök nedeni de (faz kaybı, aşırı yük, nem, gerilim) ortaya çıkarmalıdır; aksi hâlde aynı sorun tekrar eder.

Sarma mı, yeni motor mu?

Yanan bir sargı yeniden sarılarak onarılabilir; bu, özellikle büyük ve özel motorlarda yaygın bir yoldur. Karar uygulamaya ve motora göre değişir, tek bir doğru cevabı yoktur. Genel olarak sarma; motor büyük güçte, özel ölçülü veya zor bulunan bir tipse ve kök neden giderilmişse mantıklı olabilir. Buna karşılık motor küçük/orta güçteyse, standart bir IEC gövdeyse, birden çok kez sarılmışsa ya da arızanın kök nedeni belirsizse, güç ve devri doğru seçilmiş standart yeni bir motor çoğu zaman daha öngörülebilir bir çözüm olur. Yeni motor seçerken uygulamanın gerçek güç ve devir ihtiyacını belirleyip ona uygun, küçük bir pay bırakan bir model seçmek en sağlıklısıdır. Uygun modelleri güç ve devire göre online motor mağazasında inceleyebilirsiniz.

1500 d/d trifaze DRG modelleri

Aşağıdaki tabloda, orta güç aralığında sık kullanılan 4 kutuplu (1500 d/d sınıfı) alüminyum gövdeli DRG modelleri yer alır. Model kodları doğrudan ürün sayfasına gider; gerilim hepsinde 400/690 V (Δ/Y)'dir. Nominal akım, ölçtüğünüz çalışma akımıyla karşılaştırma yapabilmeniz için verilmiştir.

ModelGüçEtiket devriNominal akım (400 V)
DRG-112M-4-AL4 kW1450 d/d7,95 A
DRG-132S-4-AL5,5 kW1460 d/d10,7 A
DRG-112M-4K-AL5,5 kW1460 d/d10,7 A
DRG-132M-4-AL7,5 kW1460 d/d14,3 A
DRG-160M-4-AL11 kW1465 d/d20,4 A
DRG-132M-4K-AL11 kW1465 d/d20,4 A

Sargısı yanan motorun yerine doğru güçte trifaze modeli seçmek için güncel fiyatları görünFİYATLARI GÖR

Mevcut motorunuzun etiket fotoğrafını gönderin, uygun DRG modelini birlikte belirleyelim.WhatsApp'tan gönder

Sık sorulan sorular

Yanık kokusu geldi ama motor hâlâ dönüyor, çalıştırmaya devam edebilir miyim?

Hayır. Yanık kokusu, sargı yalıtımının kavrulmaya başladığının işaretidir; motor dönüyor olsa bile hasar ilerler. Motoru durdurun, enerjiyi kesin ve yetkili personele ölçüm yaptırın.

Motorun tek fazda kalması sargıyı gerçekten yakar mı?

Evet. Faz kaybında kalan iki faz aşırı yüklenir ve o sargılardan geçen akım kısa sürede tehlikeli düzeye çıkar. Faz koruma rölesi bu riski azaltır, ancak kök neden (kopuk faz, atan sigorta) mutlaka giderilmelidir.

Yanan motoru sardırmak mı, yenisini almak mı daha mantıklı?

Buna motorun gücü, tipi ve kök nedenin giderilip giderilmediği belirler. Büyük ve özel motorlarda sarma sık tercih edilir; küçük/orta güçlü standart IEC motorlarda ise güç ve devri doğru seçilmiş yeni bir motor çoğu zaman daha öngörülebilir olur.

Uzun süre bekleyen motoru doğrudan çalıştırabilir miyim?

Nemli ortamda uzun süre beklemiş bir motorda yalıtım direnci düşmüş olabilir. Enerjilendirmeden önce yalıtım direncinin yetkili personelce ölçülmesi ve gerekiyorsa motorun kurutulması, zayıflamış yalıtımın delinmesini önler.

Bu Konuyla İlgili Elektrik Motorları — Modeller ve Güncel Fiyatlar

Uygunluk yalnız güce göre belirlenmez: makinenizin devir, gerilim, montaj tipi, mil ve bağlantı ölçülerini ürün sayfasındaki verilerle karşılaştırın; emin değilseniz mevcut motorun etiketini bize gönderin.

TÜM MODELLER VE DETAYLAR İÇİN ONLINE MAĞAZA →