Trifaze Motorun Yandığı Nasıl Anlaşılır? Sargı Ölçümüyle Kontrol

Trifaze motorun yandığı kesin olarak ölçümle anlaşılır: enerji kesilip klemens köprüleri söküldükten sonra üç faz sargısının (U1-U2, V1-V2, W1-W2) direnci ölçülür ve bu üç değer birbirine yakın olmalıdır; ardından her faz ile gövde arasındaki izolasyon megger ile ölçülür. Bir sargıda belirgin düşük veya sonsuz direnç, sargılar arasında iletkenlik ya da gövdeye kaçak varsa motor yanmıştır. Yanık vernik kokusu, termiğin sürekli atması ve uğuldayıp dönmemek bu ölçüme gitmeniz gereken işaretlerdir, tek başına teşhis değildir.

Belirtilere bakarak karar vermek yanıltır, çünkü aynı belirtiyi yanmamış bir motor da verebilir: bir fazı gelmeyen motor da uğuldar, sıkışmış bir pompa da termiği attırır. Bu yüzden sırası şudur: önce besleme ve mekanik taraf elenir, sonra sargı ölçülür. Motor gerçekten yanmışsa aynı etiket değerlerinde yeni bir motoru Elektrik Motoru Online Satın Al sayfamızda güç, devir ve gövdeye göre bulabilirsiniz.

Bu yazı "motor yandı mı?" sorusunun cevabını verir; motorun neden yandığını ayrıntılı olarak Elektrik Motorları Neden Yanar? Sebepler Nelerdir yazımızda ele aldık.

Yanık Motorun Sahada Verdiği İşaretler

Aşağıdaki işaretlerden biri görülüyorsa motoru tekrar tekrar çalıştırmayı denemeyin; her deneme yanık sargıda hasarı büyütür ve pano malzemesine zarar verebilir.

• Koku ve duman: Sargı verniği yandığında keskin, kendine özgü bir koku çıkar. Klemens kutusunu açtığınızda koku içeriden geliyorsa, klemens uçlarında kararma ve erime de varsa güçlü bir işarettir.
• Termik veya şalter hemen atıyor: Motor kalkarken ya da birkaç saniye içinde koruma açıyorsa sargıda kısa devre olabilir. Kaçak akım rölesinin atması ise sargının gövdeye kaçırdığını düşündürür.
• Uğuldama, dönmeme veya zorlanarak dönme: Motor ses çıkarıp dönmüyorsa ya da çok yavaş kalkıyorsa sargı arızası mümkündür, ancak bu belirti faz kesikliğinde de aynen görülür.
• Normalden sıcak gövde: Aynı yükte eskisinden belirgin sıcak çalışan motor, sarımlar arası başlangıç aşamasındaki bir arızayı gösterebilir.
• Gövdede elektrik hissetmek: Topraklama zayıfsa sargı-gövde kaçağı dokunmada hissedilebilir. Bu durumda motora dokunmayın, enerjiyi hemen kesin.

Ölçmeden Önce: Motor mu, Besleme mi, Makine mi?

Sargıyı ölçmeden önce iki basit kontrol, gereksiz motor değişiminin önüne geçer:

• Besleme: Yetkili elektrikçi klemens kutusunda üç faz arası gerilimi ölçer. Üç değer birbirine yakın değilse ya da bir faz yoksa sorun sigorta, kontaktör kontağı veya kablodadır; motor sağlam olabilir.
• Mekanik: Enerji kesikken mili elle çevirin (büyük motorda kaplin ayrılarak). Mil sıkışıksa, rulmandan hırıltı geliyorsa ya da makine kilitliyse termiği attıran mekanik yüktür.

Bu iki kontrol temiz çıkıyorsa sıra sargı ölçümüne gelir.

Sargı Direnci Ölçümü Adım Adım

Ölçümler yetkili ve eğitimli bir elektrikçi tarafından, kilitleme-etiketleme kurallarına uyularak yapılmalıdır.

1. Enerjiyi kesin ve kilitleyin: Şalteri kapatın, kilitleyin, etiket asın. Klemenste gerilim olmadığını ölçü aletiyle doğrulayın.
2. Motor kablosunu ayırın: Motor bir frekans sürücüsü veya yumuşak yolverici ile çalışıyorsa motor kablosunu cihazdan sökün; özellikle izolasyon testinde test gerilimi elektronik cihaza zarar verebilir.
3. Köprüleri sökün: Yıldız veya üçgen köprülerini çıkarın ve yerlerini not edin ya da fotoğraflayın. Köprüler takılıyken ölçülen direnç tek bir sargıya değil sargı birleşimine aittir ve sonucu yorumlanamaz hale getirir.
4. Her fazı ayrı ölçün: U1-U2, V1-V2 ve W1-W2 arasında direnci ölçün. Sargı direnci küçük değerlerdir; büyük motorlarda ohm metrenin düşük direnç kademesi yetmeyebilir, düşük direnç ölçen bir cihaz (mikro-ohm metre) daha doğru sonuç verir. Ölçü kablolarının kendi direncini sıfırlayın.
5. Üç değeri karşılaştırın: Sağlam motorda üç sargının direnci birbirine çok yakındır. Mutlak değer motorun gücüne ve sargısına göre değişir; burada önemli olan değerin büyüklüğü değil, üç fazın birbiriyle dengesidir. Ölçümleri motor aynı sıcaklıktayken yapın; sıcak sargının direnci soğuğa göre yüksek çıkar.
6. Sargılar arasını kontrol edin: Köprüler sökülüyken U1-V1, V1-W1, W1-U1 arasında iletkenlik olmamalıdır.

Sargı-Gövde İzolasyon Ölçümü (Megger)

Direnç ölçümü sargının kendi içindeki arızayı, izolasyon ölçümü ise sargının gövdeye veya diğer faza kaçağını gösterir. Normal multimetre bunu tespit etmeye yetmez, çünkü düşük gerilimle ölçer; izolasyon ölçer (megger) DC test gerilimi uygular. 400 V sınıfındaki alçak gerilim motorlarında genellikle 500 V DC kademesi kullanılır; cihazın kılavuzuna uyun.

• Her fazı ayrı ayrı gövdeye (temiz, boyasız bir noktaya veya topraklama vidasına) karşı ölçün.
• Köprüler sökülüyken faz ile faz arasında da ölçüm yapın.
• Değeri ölçümün başında değil, okuma sabitlendiğinde alın ve not edin; aynı motorun önceki ölçümleriyle karşılaştırmak tek ölçümden çok daha anlamlıdır.
• Ölçümden sonra sargıyı gövdeye kısa süre bağlayarak deşarj edin; sargı test gerilimini bir süre üzerinde tutabilir.

Hangi değerin kabul edilebilir olduğu motorun gerilimine, sıcaklığına ve bakım geçmişine göre yorumlanır; test yöntemini ve okumanın değerlendirilmesini Elektrik Motorunda İzolasyon Direnci (Megger) Testi yazımızda ayrıca anlattık.

Çalışan Motorda Dengesiz Akım Kontrolü

Ölçümler normal çıktı ama şüphe sürüyorsa motor yükte çalışırken üç fazın akımını pens ampermetreyle ölçün. Üç akım birbirine yakın olmalı ve yük altında etiket akımını aşmamalıdır. Aşağıdaki tabloda sık kullanılan 4 kutuplu pik döküm modellerin etiket akımları var; ölçtüğünüz değeri motorunuzun etiketindeki In ile karşılaştırın.

Kalkış anında akımın yükselmesi normaldir: örneğin DRG-112M-4 için Is/In = 7,8 olduğundan direkt yol vermede kalkış akımı yaklaşık 7,8 × 8,37 ≈ 65,3 A'dır. Bu değeri işletme akımı sanıp motoru yanık sanmayın; dengesizliği motor tam devrine ulaştıktan sonra ölçün. Bir faz sürekli yüksek çıkıyorsa kabloları motor klemensinde sırayla kaydırarak ölçümü tekrarlayın: yüksek akım aynı motor sargısında kalıyorsa sorun motorda, şebeke fazıyla birlikte yer değiştiriyorsa beslemededir. Diğer güçlerin etiket akımlarını motor akım tablosu sayfamızda bulabilirsiniz.

Ölçüm Sonuçlarını Yorumlama Tablosu

Sardırmak mı, Yeni Motor mu? Karar Kriterleri

Motorun yandığı kesinleştiyse karar için şu sorulara bakın:

• Mekanik durum: Mil eğik, rulman yuvası aşınmış, gövde veya ayak çatlak ya da stator saclarında yanma izi varsa yeniden sardırmak sorunu çözmeyebilir.
• Motorun geçmişi: Daha önce sardırılmış ve tekrar yanmış motorda kök neden çözülmemiş olabilir; aynı motoru aynı yere takmak aynı sonucu doğurabilir.
• Duruş süresi: Makinenin ne kadar süre durabileceği çoğu zaman belirleyicidir; sardırma için gereken süre ile yeni motorun temin süresini karşılaştırın.
• Maliyet karşılaştırması: Sardırma teklifini, aynı güç, devir ve gövdedeki yeni motorun fiyatıyla yan yana koyun. Küçük güçlerde yeni motor fiyatı çoğu zaman karar vermeyi kolaylaştırır.
• Uyum: Yeni motor seçerken etiketteki kW, devir, gövde (IEC), mil D×E, montaj şekli (B3/B5/B35) ve bağlantı aynı olmalıdır. Mağazamızda 3 kW ve altı motorlar 230/400 V (380 V'ta yıldız), 4 kW ve üstü motorlar 400/690 V (380 V'ta üçgen) etiketlidir; eski motorun klemens bağlantısını buna göre kontrol edin.

Yeni motorla birlikte termik rölenin yeni etiket akımına göre ayarlandığından emin olun; uygun termik, sigorta ve kontaktör aralığını motor termik, sigorta ve kontaktör seçimi aracımızla kontrol edebilirsiniz.

Yanık Motor Kontrol Listesi

• Motoru tekrar çalıştırma denemelerini durdurdum, enerjiyi kesip kilitledim.
• Klemens kutusunda üç faz gerilimi kontrol edildi.
• Mil elle çevrildi; mekanik sıkışma yok.
• Köprüler sökülüp U1-U2, V1-V2, W1-W2 dirençleri ölçüldü ve karşılaştırıldı.
• Her faz gövdeye ve fazlar birbirine karşı megger ile ölçüldü, sargı deşarj edildi.
• Sürücülü sistemde motor kablosu ölçümden önce cihazdan ayrıldı.
• Yanık sargının fotoğrafı ve ölçüm değerleri kayda geçti.
• Yeni motorun kW, devir, gövde, mil ve bağlantısı eskisiyle karşılaştırıldı.

Yanan Motorun Yerine: Sık Kullanılan 4 Kutuplu Modeller

• DRG-100L2-4 – 3 kW – 1500 d/d – 100L pik döküm gövde
• DRG-112M-4 – 4 kW – 1500 d/d – 112M pik döküm gövde
• DRG-132M-4 – 7,5 kW – 1500 d/d – 132M pik döküm gövde
• DRG-160M-4 – 11 kW – 1500 d/d – 160M pik döküm gövde
• DRG-160L-4 – 15 kW – 1500 d/d – 160L pik döküm gövde

Bu motorların güncel fiyatlarını görmek ve hemen sipariş vermek için tıklayınFİYATLARI GÖR →

Sıkça Sorulan Sorular

Motorun yanık olduğu multimetre ile anlaşılır mı?

Kısmen. Multimetre ile sargı kopukluğu ve üç faz arasındaki belirgin direnç farkı görülebilir, ancak sargının gövdeye kaçırdığını güvenilir şekilde göstermez; bunun için DC test gerilimi uygulayan megger gerekir.

Yanık motor çalışır mı?

Arızanın büyüklüğüne göre bir süre dönebilir, ama dengesiz akım çeker, ısınır ve koruma sistemini attırır. Gövdeye kaçak varsa çarpılma riski oluşur; yanık olduğu belirlenen motorla çalışmaya devam edilmemelidir.

Trifaze motorda üç sargının direnci aynı mı olmalı?

Birebir aynı olması beklenmez ama birbirine çok yakın olmalıdır. Bir değer diğer ikisinden belirgin şekilde ayrılıyorsa o fazda sarımlar arası kısa devre veya kopukluk vardır.

Termik atıyor, motor yanık mı?

Her zaman değil. Termiğin yanlış ayarlı olması, bir fazın gelmemesi veya makinenin sıkışması da termiği attırır. Önce termik ayarının etiket akımına uygun olduğunu, beslemeyi ve mekanik yükü kontrol edin; sonra sargıyı ölçün.

Ölçümler motorun yandığını gösterdiyse online mağazamızdaki 120 model içinden aynı güç, devir ve gövdedeki karşılığı seçebilirsiniz.

Ölçüm sonucunuzu ya da motor etiketinin fotoğrafını gönderirseniz uygun modeli birlikte belirleyelim: telefon +90 (542) 666 11 11, e-posta [email protected], iletişim sayfası drgmotor.com/iletisim.